Сценарий внеклассного мероприятия «Пĕр чĕлхе пĕр ăс, ик чĕлхе икĕ ăс»

«Пĕр чĕлхе- пĕр ăс, ик чĕлхе- икĕ ăс»

Цель: пробудить интерес у учащихся к изучению государственных языков, обеспечить их гармоничное языковое развитие, воспитать у детей любовь и уважение к чувашскому языку, желание на нем общаться.

 Задачи:

воспитание высоких духовно-нравственных принципов, гражданской ответственности;

воспитание уважения к семье, родителям, семейным традициям;

воспитание любви к своей малой Родине, родному краю, ее замечательным людям;

формирование чувств национальной гордости, национального самосознания, способности жить с людьми других культур, языков и религий.

понимание толерантности, чувства уважения к другим народам;

воспитание отношения к труду, как к жизненной необходимости, главному способу достижения успеха в жизни.

Тĕллевсем:

Тăван чĕлхепе тĕрĕс те илемлĕ калаçма вĕрентесси.

Ачасен чăвашлăх туйăмне аталантарасси, тăван халăха юратма вĕрентесси.

Чăваш халăхăн йăли-йĕркине тытса пырасси, илемлĕхе курма, туйма вĕрентесси. Ĕçе юратма вĕрентесси. Ачасем хушшинчи туслăха çирĕплетесси.

Мероприяти юхǎмě.

Звучит песня 1. «Чĕререн савăнар».

(Дети сидят на лугу, в руках цветы … )

Волшебник: Добрая Фея, подойдите ко мне, пожалуйста. Я не волшебник. Я просто учусь, но позвольте мне сказать, что я вижу еще одну страну (посмотреть в подзорную трубу), посмотрите, пожалуйста.

Добрая Фея: Вижу, вижу, там много народу собралось, давай подойдем поближе и познакомимся с ними.

Волшебник: Пойдем. (оба подходят к толпе и здороваются).

Оба: Здравствуйте, люди добрые!

Гости:Сывлăх сунатпăр!

Добрая Фея: Милый друг! Я ведь знаю, на каком языке они говорят.

Волшебник: На каком?

Добрая Фея: На чувашском. Это великий народ. И еще я знаю, что на земном шаре насчитывается всего 5641 разных языков. На чувашском языке разговаривают около 2 млн. человек. Если число людей, говорящих на этом языке, переваливает за 1 миллион, то народ считается великим.

Чуваш восторженно произносит само слово «Чебоксары», называя этот город родным городом.

Русские писатели, наблюдавшие жизнь чувашей, отмечали простоту, добродушие чуваш, как их наиболее характерные черты, а также гостеприимство и приветливость чувашей, как проявление их любви к людям.

Ведущие подходят к ним и говорят.

1 ведущий. Вы правы, народ наш великий. Наша страна, Чувашия, прекрасна, страна ста тысяч вышивок, страна ста тысяч песен, страна ста тысяч слов.

2 ведущий: Стихотворение «Приглашение в Чувашию»

Знаете ли вы страну такую,

Древнюю и вечно молодую,

Где в лесу тетерева токуют –

Словно песней сердце околдуют,

Где коль праздник – от души ликуют

Коль работа – гору дай любую.

Знаете ли вы такой народ,

У которого сто тысяч слов,

У которого сто тысяч песен

И сто тысяч вышивок цветет.

Приезжайте к нам – и я готова

Все это проверить с вами вместе.

(П. Хусанкай)

1 ведущий. А кто вы такие? Как вы сюда попали?

Фея: Добрая Фея, мой милый другВолшебник.

Волшебник: Я не волшебник. Я просто учусь. Многоязычие – примета времени. Хочу понимать и ваш язык, хочу учиться, играя!

1 ведущий: Замечательно! Вы пришли туда, куда надо. «Выляса вĕрен!» (Учись, играя!)

2 ведущий: Пожалуйста, присаживайтесь и будьте нашими гостями.

Звучит мелодия 2.

1 ведущий: Добрый день уважаемые гости, учителя, дорогие учащиеся.

2 ведущий: Ырă кун пултăр ,хисеплĕ хăнасем, вĕрентекенсемпе вĕренекенсем!

1 ведущий:

Тǎван чěлхе – атте ǎс-пуçĕ

Тǎван чěлхе - анне сасси.

Тǎван чěлхесěр шалкǎмхуçě,

Тǎван чěлхе вǎл - пуласси.

2 ведущий:

Чǎваш чěлхи-тǎван чěлхе,

Эс- чи пахи, эс –чун уççи.

Чǎваш чěлхи- тǎван чěлхе,

Пин чěлхерен чи çепěççи.

Улăхра. (асаттесемпе асаннесем ача чухне улăха сурăх çитерме çÿрени)

Палюк: Микула!

Микула: Мĕн пулчĕ?!

Палюк: Эп сурăхсе çитерме каяп, пыратна?

Микула: Час тухап!

Палюк: Наçтук, Тарье! Атьăр пĕрле!

Алюш: Эп те пырап!

(Ачасем сурăххисене хăваласа тухаççĕ. Сурăхĕсем макăраççĕ)

Палюк: Сурăхсем çинĕ чух выляр-и?

Марье: Кам сурăхсене пăхать?

Альтук: Шутлăпар та пĕлĕпĕр!

Алюш: Атьăр асаннелле вылятпăр!

Наçтук: Эп пуçлаканни пулап!

Пурте: Пĕрре - пĕрел, иккĕ – икел, виççĕ – виçел, тваттă – тваткал, пиллĕк- пилеш, улттă – улма, çиччĕ – çилме, саккăр – салма, тăххăр – тăрна, вуннă – вуннă.

Наçтук: Эсĕ тух выляма!

(Виçĕ ачана суйлаççĕ.)

Наçтук: Эп –асламăшĕ пулап, эс- ман йытă, эс- мулкач амăшĕ пулан.

Пурте: Асанне, мĕн тăван?

Наçтук: Çĕр чавап.

Пурте: Çĕр чавса мĕн тăван?

Наçтук: Мул кăларап.

Пурте: Мул кăларса мĕн тăван?

Наçтук: Йĕп илеп.

Пурте: Йĕп илсе мĕн тăван?

Наçтук: Хутаç çĕлеп.

Пурте: Хутаç çлесе мĕн тăван?

Наçтук: Чул пуçтарап.

Пурте: Чул пуçтарса мĕн тăван?

Наçтук: Сан ачусене переп.

Мулкач амăшĕ: Ман ачасем мĕн турĕç вара?

Наçтук: Пĕтĕм пахча -çимĕçе таптаса пĕтерчĕç. Вăс, йыттăм.

(Хăваламалла выляççĕ. Йытти Тарьене тытать)

Алюш: Тарьене мĕн тутаратпăр!

Микула: Тарье, эс хитре юрлан, пуçла-ха!

Песня «Хитре, хитре чăваш кĕпи хитре» (баян)

Хитре, хитре чăваш кĕпи хитре,

Хитре, хитре çĕлеме пĕлсен хитре.

Хитре, хитре çамрăк ĕмĕр хитре,

Хитре, хитре ăспа пурăнсан хитре.

Хитре, хитре ешĕл çаран хитре,

Хитре, хитре чечексем пуртан хитре.

Хитре, хитре пирĕн пурнăç хитре,

Хитре, хитре хамăр харсăртан хитре.

Наçтук: «Тарăн варăн пуçĕнче» ташлар -и?

3. Танец (ташă ташлаççĕ)

Палюк: Сурăхсем тарнă!

Пурте: Атьăр шыратпăр! (Пути-пути-пути тесе тухса каяççĕ)

Добрая Фея: Милый друг! Важнейшей заповедью нравственности чувашского народа является любовь к труду и людям труда, которая детям внушалась с малых лет.

Пастьбу скота ранней весной и поздней осенью обычно всегда несли дети 8 – 12 лет.

Дети играли и в играх подражали труду взрослых, слушали обрядовые песни, воспевавшие труд, слышали считалки и потешки, в которых снова фигурировал труд.

Волшебник: Я понял. Дети пасли на лугу овец. На лугу – улăхра.Овцы – сурăхсем.Труд – ĕç.

Добрая Фея: Молодец!Маттур!

Звучит песня 4.«Телей юрри»

Добрая Фея: С малых лет дети слышали поговорки и пословицы, в которых подчёркивалась роль труда.

В чувашских, татарских, русских сказках, как и в сказках других народов, явно проводится мысль о том, что человеком может называться только тот, кто трудится.

В народной сказке «Пукане» («Кукла») ленивая девочка Анук, по прозванию Наянук (ленивица), отказывалась трудиться, делала она всё спустя рукава…

Волшебник:Это как?

Добрая Фея: делала небрежно, кое- как…

Как- то раз сшила она три куклы, с которыми случилась беда. …

Звучит мелодия 5.

Инсценировка чувашской народной сказки «Пукане»

(На сцене стол, стул. На столе предметы, необходимые для шитья платья для куклы)

Автор:Нăрваш Шăхаль ялĕнче, (на сцене домик, деревце, ограда)

Ашшĕ-амăш килĕнче,

Уснĕ сарă хĕр ача-

Чип-чипер сăнран –питрен,

Юр юрланă вăл хитрен.

Ячĕ пулнă ун –Анук,

Пурте чĕннĕ – Наянук.

Ĕç тĕлне пыман алли,

Пар ăна вылямалли.

Пĕрре çапла каçхине ( На сцене Анук…)

Ларчĕ вăл пукан çине,

Çĕтĕк-çатăк пусмаран,

Уркенсе, шăли-вали

Вăл çĕлерĕ хăй валли

Виçĕ пĕчĕк пукане.

Йăвантарчĕ пуканне,

Йăпăр- япăр ун çине

Лартрĕ пуканисене…

Кăшт вылярĕ те унтан…

Халь выртаççĕ чăланта

Виçĕ пĕчĕк пукане.

Звучит песня 6. «Пукане»

Автор:Улмуççинчен улмисем

Укмен пекех аякка,

Хыврĕç çак пуканесем

«Амăшне». Пит наянкка. ( На сцене три куклы)

Çывăраç кăнтăрлаччен,

Вăй выляç каç пуличчен.

Пĕрре çапла ир çинче

Илтрĕç ярмарка çинчен,

Тытăнчĕç ÿкетлеме

Пĕр-пĕрне лаша кÿлме:

Кĕтесри çăка лаша

Кÿлтерес çук вăш-вашах…

Автор:Хăрах куçлă пĕр салтак ( сцена çинче салтак )

Пурăннă çав чăланта.

Хăй вăл пулнă йывăçран,

Уткалать аран, мăран.

Сырăнчĕç пуканесем

Салтака: «Лаша кÿлсем».

Кÿлчĕ лешĕ лашине,

Ларчĕ ларкăчĕ çине,

Тухрĕç кайрĕç уява-

Савăнма унта аван.

Ăмăртса хавас çилпе

Ярăнчĕç кăруççелпе,

Мăйăр катрĕç тавлашса,

Вăй вылярĕç ăмăртса.

Ĕçлемесĕр çÿресе,

Пурте хытă ĕшĕнсен,

Кайма тухрĕç каялла.

Лаша чупать малалла.

Ямшăкĕ, ак, пушшипе

Çат! Çапать те лашине,

Карт! туртса леш сиккипе

Вĕçтерет килĕ енне.

Автор: Лав хыçĕнчи пукане ( сцена çинче пукане…)

Укет юлать çул çине. (бредёт одна по лесу)

Кăшкăрать- ăна илтмеççĕ,

Самантрах куçран çĕтеççĕ.

Тăчĕ юлчĕ пĕр-пĕччен,

Макăрать вăл темĕнччен.

Пукане хуллен утать,

Пĕтĕм чунтан хурланать.

Çул айккинче пĕр çăхан –ВОРОН

Кранклатса вĕçсе пырать.

Ворон:Пуканеçĕм, ан хурлан. ( сцена çинче пукане тата çăхан)

Пукане:Эп çухатрăм çул –йĕре,

Укрĕм юлтăм лав çинчен,

Кил ăçта-ши, хăш енче?..

Ворон:Пуканем, ан пăшăрхан,

Ытах кăмăлу пулсан,

Пурăн эсĕ манпалан,

Иккĕн пурăнма аван..

Пукане:Хаваспахчĕ те… Çăхан,

Эс мĕскер çисе пурнан?

Ворон:Пĕр-пĕр вилĕ тупăнсан,

Тутă пулчĕ те çăхан…

Пукане: Э-э! Çук!

Эп пымастăп сан килне.

Автор:Кунĕ шăрăх. Çулĕ вăрăм.

Пукане утать, утать.

Тарĕ юхать йăрăм-йăрăм,

Çăпати чакăртатать.

Пырĕ пуканен типет,

Вăл шыв хĕррине çитет.

Шыв хĕрринче пĕр шапа -ЛЯГУШКА

Шăнасем тытса ларать.

Лягушка:Мĕн шыратăн эс, аппа? (сцена çинче пукане тата шапа)

Пукане:Уксе юлтăм лав çинчен,

Кил ăçта-ши, хăш енче?..

Ăçталла ман каймалла?

Малалла е каялла?

Лягушка: Кил кунта ман патăма,

Килĕш пĕрле пурăнма.

Пурăнатăп эп шывра,

Юмахри пек ырлăхра.

Шăна-пăван тыткалатăп-

Çак ĕçпе куна кунлатăп.

Пукане:Эп шывра пурăнаймастăп,

Шăна-пăванран хăратăп.

Шапашка-шапа, сыв пул!

Эс мана вăрçа ан юл.

Автор:Кăшкати енчен (сцена çинче пукане татамулкач)

Ăшă çил вĕрет.

Пукане пĕччен

Аташса çÿрет.

Ак сиксе умне

Пĕр куян тухать. (куян, мулкач- ЗАЯЦ)

Заяц:Пукане, капла

Ăçта çул тытан?

Каласам, кала:

Мĕншĕн хуйхăран?

Пукане:Юлтăм-çке ÿксе

Эпĕ лав çинчен.

Пулмасть пуль çитсе

Киле çĕрлеччен…

Заяц:Ытла на кулян.

Кил, пĕрле пурнар!

Пĕрле ыр курар!

Пукане: Эс ăçта пурнан?

Апату мĕн сан?

Заяц:Йывăç хуппине

Эп кăшлакалап,

Темсем хушшине

Выртап та канап.

Пукане:Çук, çук, çук! Куян,

Пымăп санпалан…

Автор:Аякра курнать арман,

Ак умрах-хура вăрман.

Пукане йĕре-йĕре

Вăрмана пырса кĕрет. (сцена çинче пукане татапакша)

Йывăç çинчен пĕр пакша- БЕЛКА

Асăрхать çĕн юлташа.

Белка:Пукане, ăçта каян?

Мĕншĕн каплах кулянан?

Пукане:Уксе юлтăм лав çинчен,

Кил ăçта-ши, хăш енче?..

Белка: Кил, пукане, ман пата,

Пурăнăпăр хăвăлта.

Çырла-кăмпа пухăпăр,

Хĕлле валли усрăпăр.

Пирĕн пулĕ темĕн те,

Тупăнĕ телейĕ, тен.

Пукане: Ир те каç ĕçлемелле?

Ĕçлесе çеç çимелле?..

Э-э! Çук!

Эп пымастăп сан килне.

Автор:Кукăр-макăр çул килет. . (сцена çинче пукане таташăши)

Çав çулпа шăши килет. (шăши –МЫШЬ)

Мышь:Ăçта каян, пукане,

Пĕр-пĕчченех каç енне?

Пукане:Уксе юлтăм лав çинчен,

Пурте манчĕç ман çинчен…

Мышь:Каяр иккĕн ман киле,

Пурăнар ялан пĕрле.

Пукане:Эсĕ ăçта пурăнатăн,

Мĕнпеле апатланатăн?

Мышь:Çемçе тÿшек çийĕнче

Ырлăх-пурлăх мăй таран:

Мăйăр пур, сĕт-çу, шăрттан,

Пыл чĕресĕ те пурман.

Пукане: Ах, апла пулсан, пыратăп,

Пыл-çăва эп юрататăп!

Автор:Пукане пит савăнать,

Шăшипе пĕрле каять.

Хушса, ыйтса çеç ларать,

Шăши йăлт тупса парать.

Пурнăç кайрĕ пыл та çу…

7. Танец «Мышка- Хохоша»

Автор:Кăнтăрла, пĕррехинче,

Пулман шăши килĕнче…

Пĕр чарăнми çинĕрен,

Шыв ĕçесси килнĕрен,

Витре тытать пукане,

Анать вара кÿл хĕрне.

Пĕлменрен чипер ăсма

Вăл пуçлать тÿрехпутма….

Пукане:Пулăшăр! Путатăп! (на сцене все герои сказки)

Шăши тусăм! Хăтарсам!

Мышь:Мĕнле çăлас?! Мĕнле пулăшас?!

Ворон:Мĕнле? Мĕнле?

Заяц:Аллинчен туртас! (алли тухса каять)

Лягушка:Çÿçĕнчен туртас! (пуçĕ тухса каять)

(Пурте ÿкеç аптраса)

Белка: Эх, пукане, апăрша,

Янттине пăхман пулсан,

Телейÿ пулатчĕ сан!

Автор:Астăватăн-и е çук?...

Сар хĕрАнук- наянук

Татăк- кĕсĕк пусмаран,

Кайтăртенĕн алăран,

Тунă çав пуканене.

Уркенсе аллисене,

Ун пуçне, урисене

Çирĕп çĕлесе хуман,

Ĕçне йĕркеллĕ туман.

Çавăнпа туртсассăнах

Тухнă вĕсем тăпăлсах…

Все:Ĕçе тирпейлĕ тумалла! Ĕç çынна илем кÿрет!

Добрая Фея: Сказка - ложь, да в ней намёк, добрым молодцам урок!

«Çынни мĕнле, ĕçĕ те çавнашкал» - « Каков человек, такова и его работа»

Волшебник:Да, Добрая Фея, я понял. Жалко куклу, утонула. Если бы Анук была аккуратной и трудолюбивой…!

Добрая Фея: Да, печальная история… Ну, и кукла вся в хозяйку, искала лёгкую и красивую жизнь, ушла от всех, потому что надо было много трудиться.

Милый друг! 2016 год объявлен в Чувашии - Годом человека труда!

Труд – источник человеческого существования, опора жизни, основа счастья. Труд красит человека.

Волшебник:Упорным трудом, с любовью к работе можно добиться хороших результатов.  «Ĕçле, ĕçле, ĕçле - çи, ĕçлемесен, ан та çи»

Добрая Фея: Маттур! Молодец!

Звучит песня 8.«Чăваш ачи – чăвашах»

Добрая Фея: «Чăваш чăвашах пултăр!» Вот так, милый друг! Пора прощаться!

Волшебник:Да, пора.

1 ведущий: До свидания!

2 ведущий: До новых встреч!

Добрая Фея, Волшебник: Сывǎ пулǎр!

Все:Тепре тěл пуличчен!

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/297750-scenarij-vneklassnogo-meroprijatija-pr-chlh