Проект настольной игры для учащихся начальных классов по произведениям воина-писателя Т. Е. Сметанина «Быьыйа уол оонньуулара» (на родном (якутском) языке)

МИНИСТЕРСТВО ПРОСВЕЩЕНИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ

Министерство образования и науки Республики Саха (Якутии)
МКУ "Управления образования" МР "Кобяйский улус (район)"
МКОУ "Сеген-Кюельская СОШ"

Проект настольной игры для учащихся начальных классов

по произведениям воина-писателя

Тимофея Егоровича Сметанина “Быьыйа уол оонньуулара”

(на родном (якутском) языке)

Солнцева Людмила Евгеньевна

учитель начальных классов.

Республика Саха (Якутия),

Кобяйский улус,

с. Сегян – Кюель,

2025 г.

Т.Е.Сметанин оҕолорго айымньыларынан «Быһыйа уол оонньуулара» остуол оонньуутун нөҥүө оҕолорго ааҕыыга интэриэс үөскэтии.

(оонньуу алын, орто кылаас оҕолоругар туһаайыллар)

Билиҥҥи интернет, телевизор үйэтигэр үгүс оҕо умсугуйан туран кинигэ аахпат буолла. Ол сүрүн биричиинэтинэн оҕолор, ыччаттар компьютернай оонньууларынан, телевизор көрүүтүнэн, гаджетынан кэмэ-кэрдиитэ суох үлүһүйүүлэрэ, дьарыктаныылара буолла. Оскуолабыт алын уонна орто кылааһын оҕолорун ааҕыыга угуйар сыалтан, билиҥҥи кэм ирдэбилинэн, оҕо сайдар кыаҕын толору туһанаары, “Быһыйа уол оонньуулара” диэн икки варианнаах остуол оонньуутун толкуйдаан оҥордум.

Тимофей Егорович оҕо эрдэҕиттэн олус сытыы, киирбит-тахсыбыт, сүүрбүт-көппүт уолчаан эбит, ол иһин чугас дьоно кинини таптаан Быһыйа диэн ааттыыллара. Онон оонньуубун кини таптал аатынан ааттаатым.

Сыала: остуол оонньуутун нөҥүө оскуолабыт оҕолорун ааҕыыга угуйуу, биир дойдулаахпыт Т.Е. Сметанин айымньыларын саҥалыы тыыннаан, дириҥэтэн үөрэтэллэрин ситиһии.

Соруктар:

• Т. Сметанин оҕолорго айымньыларын төһө билэллэрин ыйытыы көмөтүнэн анаарыы, ырытыы;

• Биир дойдулаах поэт суруйааччыбыт айымньыларын ааҕыы;

• айымньыга араас сорудахтары, таайбараҥнары, ыйытыылары толкуйдааһын;

• оонньуу быраабылатын, хонуутун, карточкалары проектаан оҥоруу;

• остуол оонньуутугар «Мэхээлээчээн булчут кэпсээннэрэ» айымньытыттан сүрүн герой Мээхэлээчээн портретын талан логотип толкуйдааһын.

Проблема: кинигэни үгүс оҕо умсугуйан аахпат.

Үлэ актуальноһа: Остуол оонньуутун нөҥүө оҕо ааҕыыга болҕомтото сайдыа, түргэнник өйдүүр, ылынар үөрүйэҕэ улаатыа, текси ырытар сатабыла

Саба5алааьын:Т. Е. Сметанин айымньыларынан остуол оонньуутун нөҥүө оҕо ааҕар үөрүйэҕин, баҕатын, сөпкө саҥарар, толкуйдуур, кэпсиир дьоҕурун күүскэ сайыннарыахха сөп.

Оонньуу тутула: оонньуу хонуута, кубиктар, фишкалар, логотиптаах жетоннар, айан суола, сорудахтаах карточкалар, айымньыттан быһа тардыылар.

Оонньууну уруокка, кылаас таһынан эбии дьарыкка туһаныахха сөп. Оонньууга уопсайа суруйааччы 20 айымньыта киирдэ

«Быһыйа уол оонньуулара» остуол оонньуутун проега

• Т.Е.Сметанин суруйбут хоһооннорун, айымньыларын ааҕыы.

• Сорудахтары, ыйытыылары толкуйдааһын.

• Айымньы ис хоһоонугар сөп түбэһэр сомоҕо домохтору, өс хоһооннорун талыы.

• Суруйааччы оҕолорго айымньыларынан остуол оонньуутугар логотип толкуйдааһын.

Ыйытыылары түөрт бөлөххө таһымнарынан наардаан араарааһын, тус-туспа ааттаталааһын, карточкаларга араарыы : «Таайбараҥ», «Сомоҕо домохтор», «Айымньы аатын таайыы», «Синоним», «Ребус». Жетон кыра-улахан быһыыта карточка таһымын көрдөрөр. Саамай улахан таһым сомоҕо домохтору, өс хоһооннорун таайыы буолар. Синонимнары булуу, айымньы аатын таайыы орто таһымҥа киирсэллэр. Ребус – ойуунан тыллары таайыы, уһуйаан, алын кылаас оҕолоругар ордук табыгастаах.

• Оонньуу хонуутун толкуйдааһын.

• Оонньуу быраабылатын оҥоруу.

• “Быһыйа уол оонньуулара” оонньууну 2 вариаҥҥа арааран оҥоруу. 1 вариант – остуол оонньуута, 2 вариант – электроннай вариант.

1 вариант оонньуутун кэмпилиэгэр киирэр:

Оонньуу хонуута, 4 айан суола, 4 араас өҥнөөх фишка, сорудахтардаах карточкалар, 28 араас өҥнөөх логотиптаах жетоннар, 2 сыыппаралаах кубик.

Оонньууга бэлэмнэнии

1.«Шанс», сорудахтардаах «Сомоҕо домохтор», «Таайбараҥ», «Айымньы аатын таайыы», «Синоним», “Ребус” карточкалары булкуйан баран анал миэстэтигэр умса ууруллар.

2.28 логотиптаах жетоннары өҥнөрүнэн көрөн оонньуу хонуутугар анал миэстэлэригэр ууруллар.

3.Хас биирдии оонньооччу 1-дии айан суолун ылан хонуу муннугар туруорар.

4.1-дии өҥнөөх фишканы талан ылан оонньуу хонуутугар миэстэтин булан турар.

Оонньуу хаамыта

1.Жеребьевканан бастакы оонньооччуну талаллар.

2.Оонньооччу икки кубигы тэҥҥэ быраҕан, ылбыт уопсай очкуотунан иннин хоту хонуу устун хардыылаан иһэр.

3.Тохтообут сиригэр бэриллибит карточка сорудаҕын ааҕан, сөптөөх эппиэт биэрдэҕинэ, логотиптаах жетонун ылан бэйэтин “Айан суолугар” уурунар.

4.Тохтообут суолугар баар ыйытыыга сөптөөх эппиэти биэрбэтэҕинэ ол суолугар туран хаалар.

5.Кубикка икки тэҥ сыыппара 3 төгүл түбэстэҕинэ оонньооччу «Сынньалаҥҥа” баран биир быраҕыыны көтүтэр.

Кыайыы чыпчаала

Кыайыы өрөгөйүн “Айан суолун” логотиптаах жетоннарынан бастакынан толорбут киһи ылар.

Оонньуу 2 вариана: остуол оонньуутун электроннай вариана.

Оонньуу электроннай варианыгар о5олор 2-3 командаҕа арахсан, телевизионнай “Бэйэ оонньуута” интеллектуальнай оонньуу быраабылатынан оонньууллар. 7 бөлөҕүнэн, ыараан иһэр таһымнарынан, 5-тии ыйытыыны ыйыллыбыт балл көмөтүнэн, талан ылан сөптөөх эппиэтти биэрбит команда салгыы ыйытыы таһымын талан ылан эппиэттиир. Сөпкө эппиэттээбит баллара копилкаларыгар киирэн иһэр. Оонньуу бөлөхтөр ыйытыылара бүтүөр диэри барар. Элбэх очкону ылбыт команда Кыайыы өрөгөйүн ылар.

Түмүк

«Быһыйа уол оонньуулара» остуол оонньуутунан оҕолор оонньоотохторуна буойун – саллаат Тимофей Егорович Сметанин айымньыларын сөбүлээн ааҕыахтара, толкуйдуур, билэ-көрө сатыыр, айымньы ис хоһоонун толору өйдүүр дьоҕурдара, текси сөпкө ырытар сатабыллара сайдыа дии саныыбын.

Бу оонньуунан кыра, орто саастаах үөрэнээччилэр, уһуйаан бэлэмнэнии бөлөҕүн оҕолоро оонньуохтарын сөп уонна дьиэ кэргэн сынньалаҥын туһалаахтык атаарарыгар туһаны аҕалыа.

Сыьыарыы 1

Оонньуу көрүҥнэрэ

Таай, ханнык айымньыттан…

Сомоҕо домохторо, өс хоһоонноро… (Бэриллибит сомоҕо домохторо, өс хоһоонноро ханнык айымньыга сөп түбэһэллэрин таайыы)

Тыллар комолорунэн айымньы аатын таайыы

Синонимнары булуу

Сыһыарыы2

Оонньуу быраабылата

Кэмпилиэккэ киирэр:

Оонньуу хонуута

4 айан суола

4 араас өҥнөөх фишка

12 «Таайбараҥ» карточка

9 «Айымньы аатын таайыы» карточка

10 «Сомоҕо домохтор» карточка

9 «Синоним» карточка

8 «Шанс» карточка

28 араас өҥнөөх жетоннар

2 кубик

Оонньууга бэлэмнэнии

1.«Шанс» карточкалары булкуйан баран анал миэстэтигэр умса уур.

2.Сорудахтардаах карточкалары

• «Сомоҕо домохтор»

• «Таайбараҥ»

• «Айымньы аатын таайыы»

• «Синоним»

• «Ребус» булкуйан баран анал миэстэлэригэр умса уур.

3.28 логотиптаах жетоннары өҥнөрүнэн көрөн оонньуу хонуутугар анал миэстэлэригэр уур.

4.Хас биирдии оонньооччу 1-дии айан суолун ылан хонуу муннугар туруорар.

5.1-дии өҥнөөх фишканы талан ылан оонньуу хонуутугар миэстэтин булан турар.

Карточкалар таһымнара

Оонньуу хаамыыта. Жеребьевканан бастакы оонньооччуну талаллар.

1.Оонньооччу икки кубигы тэҥҥэ быраҕан, ылбыт уопсай очкотунан иннин хоту хонуу устун хардыылаан иһэр.

2.Тохтообут хардыытыгар бэриллибит карточка сорудаҕын ааҕан, сөптөөх эппиэт биэрдэҕинэ, жетонун ылан бэйэтин “Айан суолугар” уурунар.

3.Тохтообут суолугар баар ыйытыыга сөптөөх эппиэти биэрбэтэҕинэ ол суолугар туран хаалар.

4.Кубикка икки тэҥ сыыппара 3 төгүл түбэстэҕинэ, оонньооччу «Сынньалаҥҥа” баран биир быраҕыыны көтүтэр.

Кыайыы өрөгөйүн “Айан суолун” жетоннарынан бастакынан толорбут киһи ылар.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/622984-proekt-nastolnoj-igry-dlja-uchaschihsja-nacha