РП по бурятской литературе 1 кл

МИНИСТЕРСТВО ПРОСВЕЩЕНИЯ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ

Министерство образования и науки Республики Бурятия

Иволгинский район

МОУ "СОШ Поселья"

РАБОЧАЯ ПРОГРАММА

учебного предмета «Литературное чтение на родном (бурятском) языке»

для обучающихся 1 класса

Классы: 1 «а», 1 «б», 1 «в», 1 «г», 1 «д».

Уровень образования: основное общее образование

Уровень изучения предмета: базовый уровень

Срок реализации программы- 2025/2026 уч.г.

Количество часов по учебному предмету: 1 ч/неделю, всего 33 ч/год

Цыренова С.Д.

Будаева Ж.Б.

Ринчинова В.И.

Шагдарова Я.М.

Намдакова О.Б.

​

с.Поселье‌ 2025

1.Оролто үгэ

Нэгэдэхи классай һурагшадай Үэглэл ба Буряад хэлэнэй һургалгын ажалай программа иимэ эрилтэнүүд дээрэ зохёогдоно:

1.Федерального закона от 29.12.2012 года № 273-ФЗ «Об образовании в Российской Федерации»;

2.Примерных программ по учебному предмету литературное чтение на родном языке,учебника «Мушэхэн»: 1 класс: учебник для учащихся общеобразовательных организаций: под редакцией .Б. Очирова, В.Н. Очирова, Л.Д. Доржиева, С.И. Аюшиева: У-У, «Бэлиг», 2015 г.

3.Локального акта школы «Положение о структуре, порядке разработки и утверждения рабочих программ учебных курсов, предметов, дисциплин МОУ «СОШ Поселья», реализующего образовательные программы начального общего образования»;

4.Учебного плана МОУ «СОШ Поселья» 2025/2026 учебный год.

Эхин һургуулиин урда заншалта ёһоороо бага наһанай һурагшадые уншуулжа һургаха гэһэн зорилго табигдана. Мүнөө, шэнэ хараа бодолнуудай дэлгэржэ байһан үедэ уншалгада һургалгын ябасые хоёр шэглэлтэйгээр хараха шухала:

Уншалгада һургалга гурбан хэмжээгээр ябуулагдаха - уншалгын дадал бүрилдүүлгэ болон нарижуулга; уншалгада һургалга болон уран зохёолой текст хадуун абалга; бэеэ даагаад уншаха шадабари бүрилдүүлгэ.

Һурагшадта литературна мэдэсэ үгэжэ, бага наһанай һурагшадай литературна һуралсал болон литературна хүгжэлгэ хангаха.

Һуралсалай «Мүшэхэн» зорилгонууд:

- уран зохёол сэдьхэлээрээ мэдэрхэ, ойлгохо, тухайлан бодомжолхо зохёохы дадалнуудые хүгжөөхэ;

- хүүгэдэй поэтическэ шагналга, уран һайханда нарин хандалга хүгжөөхэ;

- байгаалиин гоё һайханиие, оршон ажабайдалые мэдэрэн ажаглаха, сэгнэхэ шадабари хүгжөөхэ;

- хэмжээгээрээ ехэ багашье, удхаараа хүнгэн хүндэшье зохёонуудые гүнзэгыгөөр ойлгохо дадал хүгжөөхэ;

-сэдэбээрээ (темэ), жанраараа элдэб зохёолнуудые уншуулжа, һурагшадай мэдэхэ юумэ үргэдхэхэ, тэдэнэй эстетическэ, оршон тойрониие шудалха шадабаритай болгохо.

- бага наһанай һурагшадта зорюулагдаһан эрхим уран болон научна-познавательна зохёонуудтай танилсуулха;

- зохёолой хэлэн, удха дээрэнь хүдэлжэ, хүмүүнэй үнэ сэнтэй хараа бүрилдүүлхэ;

- һурагшадай уншаха һонирхол эрмэлзэл дээрэнь үндэһэлжэ, уншалгын шанар программын эрилтын ёһоор нарижуулха.

Уншаһан тухай табигдаһан асуудалнуудта харюу үгэжэ, өөрынгөө хараһан юумэн тухайгаа хөөрэжэ шадаха. Багшын туһаламжаар текстые хубинуудта хубаажа, уншаһан рассказ болон онтохоной удхые өөрынгөө үгөөр хөөрэхэ, текстдэ үгтэһэн зурагай удхые хөөрэжэ шадаха. Событинуудые, үйлэдбэригшэ нюурнуудые, байгаалиин үзэгдэлнүүдые харуулһан үгэнүүдые ба хэһэгүүдые текст сооһоо багшын туһаламжаар оложо, илгажа һураха. Онтохон, рассказ, шүлэгүүд хоорондын илгаае танижа шадаха.

Нэгэдэхи класста буряад хэлэ үзэхэ гол ба тодорхой зорилгонуудые бэелүүлхын тулада зохёогдон хэблэгдэһэн тусхай комплект: номууд («Yзэглэл», «Буряад хэлэн», «Мүшэхэн»), ажалай дэбтэрнүүд, методическа заабаринууд, шалгалтын хүдэлмэринүүд, диктантнуудай суглуулбари г.м. хэрэглэгдэнэ.

«Үзэглэл» хэшээлнүүдэй дүүрэхэдэ, «Буряад хэлэн» ба «Түрэлхи хэлэн» хэшэшээлнүүд аминдаа бэеэ дааһан хэшээлнүүд боложо илгарна.

3. “Түрэлхи литература” хэшээл һуралсалай саг соо

Эхин ангинуудта үзэгдэхэ түрэлхи литература хэшээлнүүдтэ 1 саг долоон хоногто үгтэнэ. Хамтын үзэгдэхэ саг 13 саг.

4. Нэгэдэхи ангиин һурагшадай шадабаринууд

Yхибүүнэй өөрын хүгжэлтын дүнгүүд (личностные результаты) –өөрын ба хүнүүдэй ажабайдалда түрэл хэлэн ямар үүргэтэйб гэжэ ойлгоно (хэлэнэй аргаар хажуудахи хүнтэеэ харилсанаб, бэшэмэл текстын удха үзэнэб гэжэ ойлгоно).

Метапредметнэ дүнгүүд:

Бэеэ гуримшуулаад ябаха шадабари (регулятивные УУД):

•Багшатаяа хамта хэшээлэйнгээ зорилго табиха;

•Хэшээлдээ юу хэһэнээ хойно хойноһоонь тоолохо;

•Юу хэхэ гээшэбиб гэжэ уридшалан хэлэхэ (прогнозировать);

•Өѳрынгѳѳ, нүхэдэйнгѳѳ ажал багшатаяа сугтаа урид зохёогдоһон тусхай критеринүүдээр шалгаха;

•Багшын үгэһэн түсэбѳѳр, алгоритмаар хүдэлжэ шадаха.

Оршон тойрониие шудалха шадабари (познавательные УУД):

•Номоор хүдэлхэ (номой гаршагай, тусгаар тэмдэгдэй үүргэ ойлгохо);

•Зураг хаража гү, али текст уншажа, асуудалнуудта харюу олохо;

•Багшатаяа болон нүхэдтэеэ хамта дүн гаргаха;

•Yгѳѳр хэлэгдэһэн ойлгосо схемэ, таблица, модель болгохо, тиин һѳѳргэнь модель соо харуулаатай ойлгосо үгѳѳр хэлэхэ;

•Текстын удха дамжуулха.

Харилсаха шадабари (коммуникативные УУД):

•Өѳрынгөө һанаа бодол аман хэлэлгээр, тиихэдэ багахан текст зохёожо, бэшэгэй хэлэлгээр харуулха;

•Хажуудахи хүнүүдээ шагнаха, тэдэнэй хэлэһэниие ойлгохо;

•Уран гоёор уншаха, хѳѳрэхэ;

•Классайнгаа үхибүүдтэй, багшатаяа яагаад ажалаа эмхидхэхэ, ямар журамуудые сахиха тухайгаа хэлсэхэ;

•Хоёр хоёроороо, бүлэг бүлэгѳѳр хүдэлхэ, тиихэдээ олон ондоо «тушаал» бэе дээрээ абаха: ударидагшын, даабари дүүргэгшын, бэшээшын г.м.

Литературна уншалгаар шадабари (предметные результаты):

Зүбөөр, нэгэ жэгдээр, бодолготойгоор, уранаар, бүхэли үгэнүүдээр уншалга. Хүшэр үгэнүүдые үенүүдээрнь уншалга. Багшын хөөрэхые, уншахые шагнажа һураха. Үгэнүүдые тодо һонороор үгүүлхэ,үгэ соохи түргэн, удаан аялгануудые, дифтонгнуудые, хатуу ба зөөлэн хашалгануудые алдангүй уншалга. Мэдүүлэлэй, һүүлэй интонаци сахижа шадаха. (Һуралсалай жэлэй һүүлдэ нэгэ минута соо 30-40 үгэ уншаха болохо).

Һурагшадай мэдэсэ, шадабари, дадал сэгнэхэ эрилтэ.

1-хи класста уншалгын дадал хадаа текст hурагшадай хэр зэргэ уншадаг болоhые ажаглалга дээрэhээ сэгнэгдэхэ ёhотой. Текст дээрэ хүдэлхэ шадабари хараадаа абан, класс бүридэ программын эрилтын үндэhөөр табигдаhан хэмжээ баримталан, hурагшадай уншалгын дүршэл сэгнэхэ.

5.Уншалгын болон хэлэлгэ хүгжөөлгын программа

Гэр булэ

Yзэглэлэй удаадахи уедэ узэгдэхэ материал уншаха номой туруушын хуудаhануудта угтэнхэй.

Саhата убэл

Yбэлэй байгаали, убэлэй сагта ухибуудэй наададаг нааданууд, зэрлиг амитадай ба шубуудай убэлжоон, бэеын энхэ элуур тухай рассказууд, шулэгууд, онтохонууд, оньhон угэнууд, таабаринууд, кроссворднууд.

Буряад арадай hайндэр- Сагаалган

Сагаалган- буряад болон бэшэшье монгол арадуудай hайндэр. Сагаалганда хунуудэй, ухибуудэй бэлэдхэл, амаршалга, аха дуунэртээ, урагуудтаа hайн hайхан уреэлнуудые хэлэхэ ёhо заншал. Сагаан hарые угталга тухай рассказууд,шулэгууд, дуунууд, уреэлнууд.

Урихан хабар

Наруули газарта ургынуудай бултайн гаралга, тэрэнгиин сэсэглэлгэ, ухибуудэй хухюутэй шаг шууяан, хунуудэй хэдэг ажал худэлмэри тухай онтохонууд, рассказууд, шулэгууд, дуунууд, оньhон угэнууд, таабаринууд.

Эрхые hуранхаар, бэрхые hура

Эхин hургуулиин наhанай ухибуудэй hайн hайхан хэрэгууд, узэг бэшэгтэ оролдосотой, ʏнэн сэхэ ябадалтай,hайхан сэдьхэлтэй, ажалда дуратай, хоорондоо эбтэй, аха заха хунуудые хундэлжэ ябадаг ухибууд тухай рассказууд, шулэгууд, оньhон угэнууд, онтохонууд, таабаринууд.

Аажам сэдьхэл – ажалhаа

Yхибуудэй ажалда дуратай, уран гартай, шубуудай ажал, ажалай зэбсэгууд тухай рассказууд, онтохонууд, шулэгууд, баснинууд,оньhон угэнууд, таабаринууд, жороо угэнууд, уреэлнууд.

Арадай аман зохеолнууд

Арадай аман зохеол тухай ойлгосо. Элдэб жанрай зохеолнууд. Буряад, ород арадай онтохонууд. Таабаринууд, оньhон а жороо угэнууд, ульгэрнууд, театр-нааданууд, кроссворднууд.

Эдир шэнжэлэгшэд

Эдир шэнжэлэгшэд тухай ойлгосо абаха. Байгаали хундэ ямар туhа хургэнэб гэжэ ойлгуулха. Оршон тойрониие шудалха шадабари.

Буряад орон

Турэл орон нютагтаяа танилсуулха. Турэл орон нютагаа мэдэжэ, тэрээгээрээ омогорхохо мэдэрэл туруулхэ.

Зулгы hайхан зунай саг

Зунай саг, ухибууэй зунай амаралта, зундаа ургадаг сэсэгууд, Буряад орон, Байгал далай. Энэ темэдэ зорюулhан рассказууд, шулэгууд, статьянууд, оньhон угэнууд, ребусууд.

Бүлэгүүд болон темэнүүдые үзэхэ түсэблэлгэ

Календарна – тематическа түсэблэлгэ

Хэрэглэгдэһэн литература:

1. Дылыкова Р.С. Буряад һургуулиин программанууд: Буряад хэлэн. 1-4 классууд. –Улаан –Yдэ: ГБУ РЦ «Бэлиг», 2013.- 40 х.

2. Очирова Е.Б., Очирова В.Н., Доржиева Л.Д., Аюшиева С.И. Үзэглэл: Методическа дурадхалнууд.1-дэхи класс.-Улаан-Үдэ: «Бэлиг», 2016.-56х.

3. Ошоров Д.Д. , Раднаев Э.Р., Содномов С.Ц. Эхин һургуулида буряад хэлэ зааха методико.- Улаан –Yдэ, «Бэлиг», 2000. – 204 х.

4. Ошоров Д.Д. Хэлэлгэ хүгжөөлгын хэшээлнүүд, Буряад номой хэблэл, 1982, 112 х.

5. Раднаев Э.Р. Буряад хэлэнэй фонетикэ.- Улаан –Yдэ, «Бэлиг», 2007. – 148 х.

6. Черемисов К.М. « Буряад-ород словарь».- Москва, «Советская энциклопедия», 1973.- 803х

Нэгэдэхи классай һурагшадай хэрэглэхэ номууд:

1. Л. Д. Доржиева, Е. Б. Очирова В. Н. Очирова, С. И. Аюшиева Мүшэхэн Улаан-Үдэ «Бэлиг», 2016

2. Л. Д. Доржиева, Е. Б. Очирова В. Н. Очирова, С. И. Аюшиева Мүшэхэн (Ажалай дэбтэр) Улаан-Үдэ «Бэлиг», 2016

Технические средства обучения

1. Магнитная доска.

2. Персональный компьютер.

3. Телевизор.

4. Музыкальный

5. Принтер

Электронные приложения:

1. дидактический материал для уроков обучения грамоте

2. уроки - презентации

Наглядные пособия:

1. Таблицы, схемы, портреты бурятских писателей.

2.Словари по бурятскому языку:

Бурятско – русский словарь.

Краткий русско-бурятский словарь.

Буряад-ород, ород – буряад толи: С.М. Бабушкин

Этимологический словарь бурятского языка

Буряад хэлэнэй орфографическа словарь.

Автор словаря «Амитад ба ургамалнуудай нэрын ород-буряад зурагта толи» Бата-Мунхэ Жигжитов.

ttps://buryat-lang.ru

Интернет-ресурсы

https://buryadxelen.com/

http://buryatia.org/

https://ruscorpora.ru/new/search-para-bua.html

http://buryatia.org/modules.php?name=Downloads&d_op=viewdownloaddetails&lid=111

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/632173-rp-po-burjatskoj-literature-1-kl