Настольная игра "ZUR УЕН"

Настольная игра «ZURУЕН»

Всем известна настольная Доббль. Это карточная игра, развивающая наблюдательность и скорость реакции. Играть в нее могут совсем маленькие дети, начиная уже лет с 4-5 и взрослые дяди и тети, мамы и папы, бабушки и дедушки. То есть ограничений по возрасту практически нет.

Игра развивает:

• сосредоточенность, усидчивость, словарный запас, навыки коммуникации

• выручают в разных ситуациях

• например, помогут отвлечь ребёнка в дороге или переключить его внимание в больнице

• заменяют смартфон

По правилам, на любой паре игровых карточек всегда есть одна и только одна совпадающая картинка. А карточек таких в игре - 57. На каждой по 8 картинок.

В нашей игре «ZUR УЕН» эти картинки играют большую роль. Потому что, это не просто картинки, а реалии татарского народа.

Реалии — лексемы, обозначающие предметы или явления материальной культуры, этнонациональные особенности, обычаи, обряды, а также исторические факты или процессы и обычно не имеющие лексических эквивалентов в других языках.

Мы подобрали таких 57 реалий. Разместили по 8 на одной карточке. Игроки должны назвать картинку, прежде чем забрать себе карточку. Таким образом, они и запоминают новые слова. Прежде чем начать игру, можно ознакомиться с этими реалиями, их значениями, историями прочитав книжку-сборник, который прилагается комплекту.

Эту информацию вы можете увидеть в приложении. Реалии даны на русском и татарском языках.

А вот сами карточки:

Приложение

Треугольник

Треугольник — татарское национальное блюдо, печёное изделие  теста, с начинкой из картофеля, мяса говядины, баранины, гуся или утки и лука.

Наряду с «чак-чаком» треугольник — одна из визитных карточек республики и наиболее распространённая «кулинарная» ассоциация с Татарстаном среди жителей России. Без «треугольников» не обходится ни одно торжественное застолье, их подают практически во всех ресторанах, кафе и столовых, а также в обычных продовольственных магазинах.
История эчпочмака уходит своими корнями в глубь веков, когда кочевые народы тюркских племен передвигались с одной территории на другую на лошадях. С изобретением рецепта эчпочмака жизнь кочевников значительно упростилась. Пропала необходимость делать длительные остановки для приготовления пищи, потому что традиционно эчпочмак готовился с небольшим отверстием посередине, в которое заливали горячий бульон, и получалось полноценное горячее блюдо. Со временем рецепт приготовления несколько изменился. Сегодня все реже можно встретить треугольник с отверстием посередине, но в соответствии с традицией эчпочмак всё ещё подается вместе с бульоном.

Өчпочмак

Өчпочмак - татар халкыныңмилли ризыгы, камыр эченә бәрәңге, сыер ите, суган салып әзерләнә.
«Чәк-чәк» белән беррәттән өчпочмак — республиканың визит карточкаларының берсе. «Өчпочмак» тан башка бер генә тантаналы өстәл дә узмый, аларны барлык рестораннарда да диярлек, кафе һәм ашханәләрдә, шулай ук гадәти азык-төлек кибетләрендә дәсаталар.
Өчпочмак тарихы төрки күчмә кабиләләрнең бер территориядән икенчесенә күчепйөргән ерак гасырларга барып тоташа.
Эчпочмак рецептын уйлап табу белән күчмә кешеләрнең тормышы шактый гадиләшкән. Ризык әзерләү өчен озак тукталышлар ясау зарурлыгы юкка чыккан. Өчпочмакның уртасында кайнар шулпа салу өчен бераз тишек белән ясалган һәм туклыклы кайнар ризык килеп чыккан. Вакытлар узу белән әзерләү рецепты бераз үзгәрә. Бүген уртадагы тишекле өчпочмакны сирәгрәк очратырга була, әмма, традиция буенча, өчпочмак әле дә ит шулпасы белән бергә бирелә.

Кыстыбый

Кыстыбый - это национальное татарское блюдо, и каждая татарочка знает, как его приготовить.

Кыстыбый представляют собой постные лепeшки с начинкой из картофельного пюре или пшенной молочной каши, обильно смазанные сливочным маслом. Это очень вкусно и сытно, можно подавать как самостоятельное основное блюдо, и на завтрак хорошо со сладким чаем, и в течение дня, как перекус.

Слово «кыстыбый» произошло от тюркского глагола «кыстырырга» – что означает «прищемить», «засунуть», «вставить». Начинку как бы защемляют между двумя половинками теста, при этом лепёшки остаются открытыми. Отсюда и возникло переносное значение слова «кыстыбый». Так называют человека, который суёт свой нос в чужие дела: не вмешивайся, будешь как кыстыбый; не будь как кыстыбый.

Кыстыбый

Кыстыбый - татар милли ризыгы һәм һәр татар кызы аны ничек әзерләргә кирәклеген белә. Кыстыбый бәрәңге боламыгы яки тары боткасы кыстырылган майлы җәймәләр. Бу бик тәмле һәм туклыклы ризык. Иртәнге ашка тәмле чәй белән дә, көн дәвамында тамак ялгап алыр өчен дә биреп була. «Кыстыбый» сүзе төркиләрдән килеп чыккан – бу «кысылу», «кыстыру», «салу» дигәнне аңлата. Әзер җәемнең уртасына бәрәңге боламыгы ягып, тиз генә икенче ягы белән каплыйлар. Шуннан «кыстыбый»сүзенең күчерелмә мәгънәсе дә барлыкка килгән. Башка эшләргә тыкшынган кешене әнә шулай атыйлар: тыкшынма, кыстыбый кебек тыгылма, кыстыбый кебек булма.

Губадия́

Губадия́ — блюдо татарской национальной кухни, закрытый круглый многослойный пирог.

Начинка в пироге должна быть равномерной, слои – четкими, рассыпчатыми и маслянистыми. Важнейший ингредиент губадии – корт (или кырт). Это сухой топленый творог. Традиционный вариант сладкий и подается к чаю.Губадия готовится по праздникам, обязательна на свадебном столе, при торжестве в честь имянаречения, при встрече дорогих гостей. Готовую губадию подают, разрезав на 4 части, и едят ложкой.

Губадию лучше есть теплой, потому как она пропитана сливочным маслом.

Раньше считалось, что если девушка научилась правильно печь губадию – можно выдавать ее замуж.

Гөбәдия

Гөбәдия-татар милли ризыгы, бәйрәмнәрдә әзерләнә торган катлы пирог.

Пирогның эчлеге тигез, катламнары – төгәл, уалучан һәм майлы булырга тиеш. Гөбәдиянең иң мөһим ингредиенты - корт (яки кырт). Бу кайнатылган кызыл эремчек. Гөбәдия бәйрәмнәргә әзерләнә, туй табынында, исем кушу тантанасында, кадерле кунакларны каршы алганда ул мәҗбүри. Әзер гөбәдияне 4 өлешкә кисеп бирәләр һәм кашык белән ашыйлар. Гөбәдияне җылы килеш ашыйлар, чөнки ул атланмай белән сеңдерелгән. Элек, әгәр кыз бала гөбәдия пешерергә өйрәнгән булса, аны кияүгә бирергә була дип санаганнар.

Перемяч

Перемяч-традиционное татарское национальное блюдо из теста. Обычно делается круглым, оставляя в верхней части небольшое отверстие. Готовится из дрожжевого теста с добавлением мяса (жирной баранины или говядины), картофеля, реже творога. Перемяч готовят в кипящем масле или в печи. Подается к столу в горячем виде с бульоном, катыком или айраном. У татар сохранился обычай угощать жениха перемячом; «перемяч жениха» готовится меньше по размеру, чем традиционный перемяч.

Пәрәмәч

Пәрәмәч - традицион татар милли ризыгы; камыр ашы. Гадәттә, түгәрәк итеп, өске өлешендә зур булмаган тишек калдырып ясала. Әче камырдан пәрәмәч эченә ит (майлы сарык ите яисә сыер ите), бәрәңге, сирәк кенә эремчек салып әзерләнә. Пәрәмәчне кайнап торган майда яки мичтә пешерәләр. Табынга кайнар килеш шулпа, катык яисә әйрән беләнн бирелә. Татарларда кияүне пәрәмәч белән сыйлау гадәте сакланып калган; «кияү пәрәмәче» гадәти пәрәмәчтән ваграк итеп әзерләнә.

Талкыш калеве

Талкыш калеве-удивительный десерт татарской кулинарии.

Сладость "Талкыш Калеве" - национальное лакомство татар. Чем-то напоминает сладкую вату, но вата делается из сахарного песка, а талкыш калеве - из натурального меда. И сладкая вата - большая и пушистая, а талыш калеве - это небольшие плотные пирамидки из однородной массы с душистым ароматом меда и топленого масла. Очень сладкие, тающие во рту и доставляющие ни с чем не сравнимое удовольствие. Понравятся даже самым избирательным сладкоежкам . Растягивание тяжелой карамели требует сосредоточенности, ловкости и физической силы. Поэтому часто талкыш-калеве делают двое — а то и несколько человек.

Талкыш кәләвә

Талкыш кәләвә - татар ашларының искиткеч десерты. Ул татлы мамыкны хәтерләтә, тик мамык - шикәр комыннан, ә талкыш кәләвә балдан эшләнә. Татлы мамык –зур һәм йомшак, ә талкыш кәләвә – бал һәм май тәме килеп торган, зур булмаган тыгыз пирамидалар. Бик татлы, авызда эри торган һәм берни белән дә чагыштырып булмаган ләззәт алып килә. Иң сайланучы таәмлетамакларга да бик ошар. Авыр карамельны тарту, озынайту җитезлек һәм физик көч таләп итә. Шуңа күрә, талкыш кәләвәне еш кына ике яки берничә кеше ясый.

Чак-чак

Чак-чак - национальное татарское лакомство, символ татарского гостеприимства.Форма готового блюда может быть любая - плоская, как пирог, тогда нужно разрезать на квадратики, или традиционная - пирамидки.Чак-чак храниться около трех недель. Едят его обычно руками, иногда его разрезают на маленькие кусочки, если он большой формы.К татарам искусство приготовления чак-чак пришло из Булгарских времён.Чак-чак приготовилажена одного пастуха из муки, яиц и мёда. И на свадьбе единственного сына хан преподнес молодожёнам великолепный чак-чак. И при этом пожелал, чтобы они жили, прилипши друг к другу, как мёдом помазанный этот чак-чак, чтобы детей у них было столько, сколько горошин в этом чак-чаке, чтобы жили они в золоте, и жизнь их шла только в гору, чтобы речи друг для друга у них всегда были только сладкими. Чтобы они держались со своей семьёй и со своим народом как этот в кучу собранный чак-чак. С тех пор на татарских свадьбах молодым преподносят чак-чак, как самое дорогое угощение и украшение стола.

Интересные факты:

1) Самый большой чак-чак выпекался в Казани во время Чемпионата мира по футболу 2018 года. Он был выполнен в форме футбольного мяча, его вес составил 4026 кг.

2) в Казани есть музей чак-чака. Один из экспонатов – чак-чак, побывавший в космосе.

Чәк-чәк

Чәк-чәк - татарның милли ризыгы, татарның кунакчыллыгы символы. Әзер ризыкның формасы яссы пирог кебек булырга мөмкин яки традицион - пирамидалар. Чәк-чәк өч атнага якын саклана. Гадәттә, аны кул белән ашыйлар, әгәр ул зур формада булса кайчагында аны кечкенә кисәкләргә кисеп бирәләр. Татарларга чәк-чәк әзерләү сәнгате Болгар чорыннан ук килгән. Чәк-чәкне бер көтүче хатыны он, йомырка, балдан пешерә. Бердәнбер улы туенда да хан яшь парларга искиткеч чәк-чәкне бүләк итә. Һәм шул ук вакытта аларның бер-берсенә бал белән сыланган чәк-чәк кебек яшәүләрен, балаларының бу чәк-чәктә күпме борчак бар, шул хәтле күп булуын, алтында яшәүләрен һәм аларның тормышлары бары тик алга гына баруын, бер-берсенә һәрвакыт татлы сүзләр генә сөйләүләрен тели. Аларның гаиләсе һәм халкы белән шушы чзк-чәк бер-берсенә береккән кебек тату яшәсеннәр дип әйтә. Шул вакыттан бирле татар туйларында яшьләргә чәк-чәк бүләк итәләр.

Кызыклы фактлар:

1) Иң зур чәк-чәк Казанда 2018 елда Футбол буенча Дөнья Чемпионаты вакытында пешерелде. Ул футбол тубы формасында ясалган иде, авырлыгы 4026 кг тәшкил итте.

2)Казанда чәк-чәк музее бар. Экспонатларның берсе – космоста булып кайткан чәк-чәк.

Читать полностью тут: https://shayantv.ru/news/chak_chak/

© «ШАЯН ТВ» | https://shayantv.ru

Катык

Катык – это традиционный напиток тюркских и болгарских народов. Такое название можно перевести как “дополнение к еде”, то есть соус или приправа.

Напиток домашнего изготовления известен уже более двух тысячелетий. О его полезных характеристиках ходят легенды. Существует мнение, что при регулярном использовании катыка в пищу организм получает много сил, а здоровье становится крепким. И это правда, так как многочисленными исследованиями давно установлено, что компоненты молока содержат почти все нужные для человека вещества. Катык получают из буйволового, козьего молока, очень редко для него применяется коровье. Продукт оказывает общеукрепляющий эффект, пополняет организм необходимым кальцием. При частом использовании его в рационе можно избавиться от язвы. Считается, что знаменитое тюркское долголетие связано именно с употреблением данного кисломолочного продукта.

Катык

Катык-ул төрки һәм Болгар халыкларының традицион эчемлеге. Мондый исемне "ризыкка кушу", ягъни соус яки тәмләткеч дип тәрҗемә итәргә була. Бу эчемлек ике мең елдан артык билгеле инде. Аның файдалы үзенчәлекләре турында легендалар йөри. Катыкны даими кулланганда, организм күп көч ала, ә сәламәтлек нык була, дигән фикер бар. Һәм бу дөрес, күп санлы тикшеренүләр күрсәткәнчә, сөт компонентларында кеше өчен кирәкле барлык матдәләр булуын күптән ачыклаганнар. Катыкны буйвол, кәҗә сөтеннән ясыйлар, аның өчен сыер сөте бик сирәк кулланыла. Продукт организмны ныгыта,кешегә кирәкле кальций белән тулыландыра. Аны рационда еш кулланганда ашказаныҗәрәхәтеннән (язва) арынырга була. Төркиләрнең озын гомерлелеге нәкъ менә шушы әче сөт продуктын куллануга бәйле дип санала.

Чай

Чаепитие — это важное социальное событие в жизни татарского народа. Чай пьют горячим, крепким, готовят его со сливками и молоком.

«Уважить гостя» значило напоить чаем. За чаепитием обсуждалась жизнь деревни, заключались важные сделки и решалась судьба молодоженов. Было принято выпить минимум три чашки. Если гостя чтили и хотели, чтобы он остался подольше, то наливали чаю чуть больше половины (влияние тюркской культуры), чтобы чай не остыл за разговорами. Если же хозяева торопились, то наливали полную чашку. Так гость понимал, что его визит ограничен. Чай разливала хозяйка или ее помощники — это зависело от благосостояния семьи и повода для чаепития. На столе не было ни ножей, ни вилок — только ложки. Никаких острых предметов — согласно религиозным предписаниям. Зачастую чаепитие заменяло полноценный прием пищи, потому что на столе были пироги и сладости. А еще гостям не следовало выходить из-за стола, пока не закончит трапезу хозяин или хозяйка.Пили чай долго — несколько часов. Даже была поговорка: «научилась пить чай — позабыла пряжу». Ведь самовар у татар был минимум на два ведра. Радует, что чайные традиции живы в Татарстане до сих пор. Гостя, даже неожиданного, неизменно встречают чашкой чая и угощением. Они и сейчас собирают травы — душицу, зверобой, цветки липы, чтобы добавить их в черный чай. Любовь к чаю и желание уважить гостя заложены в ДНК татар!

Чәй

Чәйэчү-татар халкы тормышында мөһим социаль вакыйга. Чәйне кайнар килеш, кара ясап, сөт өсте яки сөт салып әзерлиләр.

Кунакны хөрмәт итү - чәй эчертү дигән сүз. Чәй өстәле артында авыл тормышы турында сөйләнә, мөһим килешүләр төзелә һәм яшь парларның язмышы хәл ителә. Ким дигәндә өч чынаяк эчәргә кабул ителгән. Әгәр кунакны хөрмәт итсәләр һәм аның озаграк калуын теләсәләр, чәйнең яртысыннан артыграгын (төрки мәдәният йогынтысы) гына салалар. Әгәр хуҗалар ашыкса, касәне тутырып салалар. Шулай итеп кунак үзенең вакыты чикләнгән икәнен аңлый. Чәйне хуҗабикә яки аның ярдәмчеләре әзерли. Бу гаиләнең муллыгына һәм чәй табынының сәбәбенә бәйле. Өстәлдә пычак та, чәнечке дә булырга тиеш түгел, бары тик кашык кына була. Дини күрсәтмәләр нигезендә бернинди очлы предметлар да булырга тиеш түгел. Еш кына чәй өстәле тулы ризык кабул итүне алыштыра, чөнки өстәлдә бик күп пироглар һәм тәм-томнар була. Кунакларга өстәл артыннан хуҗа яки хуҗабикә ашап бетермичә кузгалырга ярамый. Чәйне озак — берничә сәгать эчәләр. Хәтта «чәй эчәргә өйрәндем — җеп эрләүне оныттым»дигән әйтем дә бар. Ә самавыр татарларда, ким дигәндә, ике чиләклек. Чәй традицияләре Татарстанда бүгенге көнгә кадәр яши. Кунакны, хәтта көтмәгәндә килгәнен дә, һәрвакыт чәй табыны һәм сый белән каршы алалар. Алар хәзер дә кара чәйгә өстәр өчен үлән — мәтрүшкә, юкә чәчәкләре җыялар. Чәйгә мәхәббәт һәм кунакны хөрмәт итү – татарның ДНКсында бар ул!

Казан

Каза́н — традиционный металлический котёл с полукруглым дном для приготовления пищи.

Глубокий чугунный татарский казан для плова вообще положил начало названию столицы республики. Казан представляет собой котел сферической формы из чугуна с круглым дном. У казана толстые стенки — поэтому он хорошо подходит для блюд, которые требуют долгого тушения. Главным блюдом, которое готовится в казане, конечно же, является плов. Казан отличается высокой теплопроводностью, из-за чего в нем почти ничего не пригорает. Нынешние казаны мало изменились с древности за тем лишь исключением, что сегодня часто бывают с плоским дном. Это делается для того, чтобы его можно было ставить на обычную газовую плиту.

Казан

Казан - ризык әзерләү өчен ярымтүгәрәк төпле металл савыт. Тирән чуен татар казаны, гомумән, республика башкаласы исеменә нигез салган. Казан түгәрәк төпле чуеннан сферик формадагы котелдан гыйбарәт. Казанның стеналары калын, шуңа күрә ул озак томалап пешерүне таләп итә торган ризыклар өчен яхшы туры килә. Казанда әзерләнә торган төп ризык, әлбәттә инде, пылау. Казан югары җылылык үткәрүчәнлеге белән аерылып тора, шуның аркасында анда берни дә янмый диярлек. Хәзерге казаннар борынгыларыннан бик аз үзгәрде, бүгенге казаннын төбе яссырак. Бу аны гадәти газ плитәсенә куеп булсын өчен эшләнә.

Самовар

Самовар стал неотъемлемой частью татарского домашнего быта. Каждая семья старалась поставить его на самое видное место в доме.
Самовар буквально означает «котел». Происхождение самовара не совсем ясно, хотя большинство признаков указывает на Россию или Центральную Азию. Само слово русского происхождения. Этот предмет занимает очень важное место в татарской культуре. 
Для подогрева воды все способы были хороши. Чаще всего в ход шли уголь, дрова. Но вкуснее всего чай получается на сосновых шишках. Жидкость пропитывается их ароматом.Особенно гордятся хозяева блеском своего самовара. Их тщательно полировали перед праздниками. Начистить самовар до зеркального блеска можно с помощью золы, песка или кирпичной крошки.Сегодня самовар по-прежнему остается популярным предметом обихода.

https://zhiznteatr.mirtesen.ru/blog/43753415645/Lyubopyitnyie-faktyi-o-samovarah

Самавыр

Самавыр татар көнкүрешенең аерылгысыз өлешенә әверелә. Һәр гаилә аны өйдә иң күренекле урынга куярга тырыша. Самавырның килеп чыгышы бик ачык түгел, гәрчә күп билгеләр Россия яки Үзәк Азиягә күрсәтсә дә. Исеме рус теленнән кергән. Самавыр татар мәдәниятендә бик мөһим урын алып тора. Суны җылыту өчен барлык ысуллар да яхшы. Барыннан да ешрак күмер, утын йөри. Әмма иң тәмле чәй нарат күркәләрендә килеп чыга. Сыеклык аларның хуш исе белән тулылана. Хуҗалар, бигрәк тә, үз самавырының чисталыгы, ялтыравы белән горурлана. Аларны бәйрәмнәр алдыннан җентекләп ышкыйлар. Самавыр көзгедәй ялтырасын өчен,аны көл, ком яки кирпеч валчыкалары ярдәмендә чистартып була. Бүгенге көндә самавыр элеккечә үк популяр көнкүреш предмете булып кала бирә.

Ча́шка

Ча́шка — небольшой, обычно округлой формы, с ручкой, сосуд для питья. Сосуд используется для непосредственного питья горячих напитков. Именно качественная, красивая посуда является неотъемлемой атрибутикой быта татар. Хотя нужно сказать, что фарфор вошел в татарский быт не так уж давно, до этого в быту использовали деревянную и глиняную (керамика) посуду. И тем не менее, вот уже в течение последних четырех столетий татары пользуются фарфором.В последнее время в обиход вошло такое понятие, как «татарская посуда», именно расписанная по мотивам татарского национального орнамента форфоровая посуда получила широкую популярность.

Есть интересный факт: чашки назывались «чынаяк» - как бы в память о Китае, откуда чай попал к ним: China + як (сторона).

Чынаяк

Чынаяк-кечкенә, гадәттә, түгәрәк формалы, тоткычлы, эчемлек өчен савыт. Бу савыт турыдан-туры кайнар эчемлекләр эчү өчен кулланыла. Нәкъ менә сыйфатлы, матур савыт-саба татар халкының аерылгысыз атрибутикасы булып тора. Хәер, фарфор татар көнкүрешенә күптән түгел керде дип әйтергә кирәк, моңа кадәр көнкүрештә агач һәм балчык савыт-саба кулланылган иде. Шуңа да карамастан, соңгы дүрт гасыр дәвамында татарлар фарфордан файдалана. Соңгы вакытта татар милли орнаменты нигезендә язылган форфор савыт-саба киң популярлык казанды.

Кызыклы факт бар: “чынаяк " дип аталу - Кытай турында истәлеккә бәйле, чәй нәкъ шул илдән килгән: China + як (Як).

Тулырак: http://syuyumbike.ru/news/goref-gadet/tatarskaya-posuda

Чайная ложка

Чайная ложка - предмет столовых приборов. Это небольшая ложка, которую можно использовать, чтобы размешать чашку чая или кофе, или как инструмент для измерительный объем. Чайная ложка называется так потому, что была незаменимым атрибутом чаепития для размешивания сахара или варенья, ее подают с чайной парой. Интересно, что ложка на протяжении всей своей истории рассматривалась как один из самых популярных и ценных подарков. В настоящее время ложки изготовляются из разнообразных металлов и их соединений, однако, как и раньше наиболее красивыми, ценными, дорогими, качественными и безопасными остаются серебряные ложки. У татар чайная ложка называется “балкашык”: где “бал” это мед + “кашык” ложка. То есть, татары использовали чайную ложку зачастую для меда.

Интересный факт: студенты из Казанского университета для удачи на экзаменах подкладывали чайные ложечки под шкаф с книгами.

Балкашык

Балкашык - ашханә приборы. Бу кечкенә кашыкны чәй яки кофе болгатыр өчен, яки күләм үлчәү коралы буларак кулланыла . Чәй кашыгы дип шикәр яки кайнатма болгату өчен, чәй эчүнең алыштыргысыз атрибуты булганга йөртелә. Шунысы кызык, кашык тарихта иң популяр һәм кыйммәтле бүләкләрнең берсе буларак карала. Хәзерге вакытта кашыклар төрле металлдан һәм аларның кушылмаларыннан җитештерелә, әмма, элеккегечә, иң матур, кыйммәтле, затлы, сыйфатлы һәм куркынычсыз булып көмеш кашыклар кала. Татар халкының чәй кашыгы "балкашык"дип атала , ягъни "бал + "кашык". Ягъни, татарлар чәй кашыгын еш кына бал өчен кулланганнар.

Кызыклы факт: Казан университеты студентлары имтиханнарны уңышлы тапшыру өчен, китаплар булган шкаф астына балкашыклар куйганнар.

©https://www.livemaster.ru/topic/922837-lozhka-znamenitye-fakty

Калфак

Калфак — женский татарский головной убор. Он стал неотъемлемой частью классического национального татарского костюма. Богато украшался вышивкой, расшивался золотыми и серебряными нитями, бисером. Вообще каждый отдельный калфак украшался, исходя из мастерства его обладательницы. В декорировании использовались техники золотного шитья или вышивки лентами, различные цвета и нитки – ограничением могла стать только фантазия мастерицы. Интересно, что самыми популярными узорами стали конечно же цветочные принты и изображения полумесяца и звёзд, в едином орнаменте они смотрятся органично. Первенство же среди мотив принадлежит «золотому перу» с плавной ветвью, украшавшей верхнюю поверхность больших калфаков из бархата. Интересны особенности калфака и в зависимости от семейного положения его обладательницы. Так, к примеру, у замужней женщины калфак должен был скрывать от посторонних не только волосы, но также шею, плечи и спину.

Калфак

Калфак-татар хатын-кызларының баш киеме. Ул классик татар милликостюмның аерылгысыз өлешенә әверелде. Чигү белән бизәлгән, алтын һәм көмеш җепләр, сәйлән белән чигелгән. Гомумән, һәр аерым калфак аның хуҗасының осталыгыннан чыгып бизәлгән. Декорациядә алтын тегү яки тасмалар белән чигү техникасы, төрле төстәге җепләр кулланылган, барысы да останың фантазиясенә бәйле булган. Шунысы кызык, иң популяр бизәкләр - ярымай һәм йолдыз рәсемнәре, бердәм орнаментта алар органик күренәләр. Мотивлар арасында беренчелектә исә бәрхеттән зур калфакларның өске өслеген бизәгән салмак ботагы булган "Алтын каурый" тора. Калфакның үзенчәлеге аның хуҗасының гаилә хәле белән дә бәйле. Әйтик, кияүдә булган хатын-кызның чәчләрен генә түгел, муенын, җилкәсен һәм аркасын да чит кешеләрдән яшерергә тиеш була.

Подробнее: https://islam-today.ru/islam_v_rossii/tatarstan/odna-detal-kotoraa-rasskazet-vse-o-statuse-i-polozenii-devuski/

Ичиги

Ичиги - национальная обувь татарского народа. Они известна с давних пор не только в России, но и за ее пределами. Скорее всего слово произошло от фразы "чигелген итек", и является ее коротким вариантом. Эта фраза переводиться как "вышитые сапоги". Когда-то в ичигах ходили простые и богатые люди.Ичиги собираются из кусочков кожи, на которых изображен узор. Собираются в этот самый узор они посредством их сшития простыми или драгоценными нитками. Шьют нитями тоже не просто так, а специальными татарским швом.Ичиги бывают как мужские, так и женские. Женские более утонченные и узорчатые.Узор - это татарский орнамент, который представляет собой абстрактные изображения или флору. Человек или животное не может быть изображено на одежде, так запрещается по исламу. Преимущественно узор делают в виде цветка, стебля с множеством завитков, семян. Обычная для ичигов картина: низ - семечко (мужчина), чуть выше росток (женщина), еще выше цветок (семья), тянущийся к солнцу (благополучие).

Читекләр

Читекләр-татар халкының милли аяк киеме. Алар Россиядә генә түгел, аннан читтә дә мәгълүм. "Чигелгән итек" гыйбарәсеннән килеп чыккан. аның кыска варианты. Кайчандыр читекне гади кешеләр дә, бай кешеләр дә киеп йөргән. Читекләр төрле бизәкләр сурәтләнгән тире кисәкләреннән җыела. Бу бизәкләр гади яки кыйммәтле җепләр белән тегелгән. Җепләр белән дә алай гына түгел, ә махсус татар җөе белән тегеләләр. Читекләр ирләр өчен дә, хатын-кызлар өчен да була. Хатын-кызларныкы нечкәрәк һәм бизәклерәк. Бизәк - ул татар орнаменты, ул абстракт сурәтләр яки флорадан гыйбарәт. Кеше яки хайван киемдә сурәтләнә алмый, Ислам дине буенча тыела. Күбесенчә, бизәкләр чәчәк, күп бөреле сабак, орлыклар рәвешендә эшләнә. Читекләрдәге гадәти күренеш: аста - орлык (ир-ат), бераз югарырак - үсенте (хатын-кыз), кояшка тартыла торган тагын да югарырак - чәчәк (гаилә).

https://zen.yandex.ru/media/nashtatarstan/ichigi-kojannaia-tatarskaia-obuv-5d0a9ebec7705100af91d1ba

Камзол

Камзол представляет собой короткую и приталенную жилетку.

Короткая распашная верхняя одежда с приталенной спинкой, получившая в прошлом широкое распространение среди татар-мусульман.Камзол носили и мужчины, и женщины, в основном в качестве праздничного костюма, надевая поверх рубахи. Шили его на тканевой подкладке, реже – на меху, преимущественно из дорогих материалов, длиною до колен, без рукавов либо с короткими (до локтя) рукавами. Покрой мужского камзола отличался от женского наличием небольшого ворота-стойки и меньшей приталенностью. Обычно женский камзол кроили так, чтобы он плотно облегал тело до талии. По числу клиньев различали трехшовный («эч билле») и пятишовный («биш билле») Камзол. По краю бортов, подола и проймам женский Камзол украшали тканой тесьмой, лебяжьим пухом. Позже под влиянием европейского костюма среди молодежи распространилась мода на укороченные камзолы-безрукавки: юноши стали носить камзолы типа жилета, девушки – сильно приталенные камзолы с открытым грудным вырезом, полочками без запаха, которые по талии скрепляли встык красивой пряжкой – каптырмой.

Камзул

Камзул кыска һәм билле жилеттан гыйбарәт.

Ул татар-мөселманнар арасында киң таралыш алган, арты бераз билле, кыска өске кием. Камзулны ир-атлар да, хатын-кызлар да, нигездә, бәйрәм костюмы сыйфатында, күлмәкөстеннән кигән. Аны тукыма эчлектә, сирәгрәк – мехта, күбесенчә кыйммәтле материаллардан, озынлыгы тезләренә кадәр, җиңсез яки кыска (терсәккә кадәр) җиңнәр белән тегәләр. Ир-атлар камзулыныңякасы бераз күтәрелебрәк тора, һәмхатын-кызларныкыннанбиле азрак булуы белән аерылып тора. Гадәттә, хатын-кызлар камзулы билгә хәтле сыланып тора. Итәкләр саны буенча өч «өч билле» һәм биш «биш билле» камзуллар булган. Кырыйлары буенча хатын-кызлар камзулын тукыма тасма, аккош мамыгы белән бизәгәннәр. Соңрак яшьләр арасында Европа костюмы йогынтысы астында бизәлгән камзул-жилетлар модасы тарала: егетләр – жилет тибындагы камзуллар, ә хатын-кызлар ачык уемтылы, төймәсез камзуллар, бары тик билдән генә матур каптырма белән беркетелгән камзуллар кия башлый.

Нагрудник

Күкрәкчә - матерчатые нагрудники, отличающиеся по форме, декоративному убранству. Так, у казанских татар преобладали нагрудники, украшенные позументом и ювелирными накладными бляхами. Күкрәкчә шили из прямоугльного куска материи, размером , примерно, 25/40 см. Надевали күкрәкчә под күлмәк и при помощи лямочек укрепляли к шее или за плечи, покрывая грудь женщины. Если в итоговом виде это отдельное от рубахи нагрудное украшение, то на начальном этапе было лишь декорированием разреза – в виде нашитых по краю лент, кстати, впоследствии сохраняется наравне и с отдельным вариантом. Особенность заключалась в нашитых на тканевую основу лопатообразной формы с имитацией ворота рубахи, в несколько рядов – парчовых, бархатных, позументных лент, блях и монет.

Күкрәкчә

Күкрәкчә – татар хатын-кызларының кием өлеше. Ул хатын-кызларның күкрәген ят күзләрдән эчке яктан каплап торган. Күкрәкчәне төрле чигүләр, челтәрләр, кыйммәтле ташлар белән дә бизәгәннәр. Күкрәкчә – формасы, декоратив бизәлеше белән аерылып торган. Әйтик, Казан татарларының күбесе позумент һәм зәркән, җиз тәңкә белән бизәлгән күкрәкчәләр кигән. Күкрәкчәне туры почмаклы итеп якынча 25/40 см. материал кисәгеннән теккәннәр. Аны күлмәк астыннан киеп, ләмчекләр ярдәмендә муенга яки җилкә артына беркетеп, хатын-кызның күкрәген капларлык итеп кияләр. Төп үзенчәлеге: тукыма нигезенә салынган көрәк формасындагы өлеше, берничә рәттә – парча, бәрхет, позумент тасмалар һәм җиз тәңкәләр.

https://tatcultresurs.ru/onkn/tatarskoe-nagrudnoe-ukrashenie-izu

Мужская рубаха

Мужская рубаха достаточно широкая, но при этом не подпоясывается. У татарина она достигает колена.

На деталях покроя мужских рубахах заметна возрастная дифференциация. Так, рубахи молодых мужчин шились не столь широкими и длинными (выше колен), с несколько зауженными к кистям рукавами. Рубаху носили, навыпуск, не подпоясываясь. По особенностям покроя имели место 2 типа мужских рубах:

1. туникообразный - без шва на плечах, с ластовицами под мышками и с широкими вставными боковыми клиньями;

2. рубаха со скошенными сшивными плечиками и круглыми проймами для рукавов.

У татар преобладала рубаха с воротником-стойкой. Отложной воротник чаще встречался на обрядовых свадебных рубахах мужчин (кияу кулмэге). От туникообразных рубах соседних народов — русских, мари, удмуртов — татарская рубаха отличалась длиной и шириной.

Она шилась очень свободной, длиной до колен, с широкими и длинными рукавами и никогда не подпоясывалась («Без креста и пояса, как татарин»). Белые домотканые рубахи украшались вышивкой, позуметной или многоцветной домотканой тесьмой.

Күлмәк

Ир-атлар күлмәге шактый киң, әмма шул ук вакытта аңа каеш кирәкми. Татарларда ул тезгә хәтле җитә.

Күлмәк детальләрендә ир-атның яше буенча аермалар сизелә. Шулай итеп, егетләрнең күлмәге алай ук киң һәм озын түгел (тезләреннән югарырак), кул чукларына таба тарайтып тегелгән. Күлмәкне билдән бумыйча гына кигәннәр. Тегелеше буенча ир-ат күлмәге 2 төрле була:

1. туника формасындагы күлмәк - җилкәләрендә җөйсез, култык астындагы көштәкләр белән һәм киң кырый җөйле;

2. җилкәләре җөйле һәм җиңнәре өчен түгәрәк тишекләре бар.

Татарларда күтәрелеп торган якалы күлмәкләр өстенлек итә. Бөкләнгән яка ир-атларның туй күлмәкләрендә ешрак очрый (кияу күлмәге). Күрше халыкларның — рус, мари, удмуртларның туника күлмәкләреннән - татар күлмәкләре озынлыгы һәм киңлеге белән аерылып тора.

Алар бик иркен, озын, киң һәм озын җиңле итеп тегелгән һәм беркайчан да каеш белән буылмаган. Русларда шундый гыйбәрә дә бар: “татар кебек каешсыз һәм тәресез". Ак күлмәкләр чигү, позуметка, аллы-гөллетасмалар белән бизәлгән.

Тюбетейка

Тюбетейка – старинный национальный мужской головной убор,неотъемлемый атрибут татарского костюма. Слово «тюбетейка» произошло от тюркского «тюбе» - вершина.По поверьям того времени головной убор защищал «третий глаз» от влияния негативной энергии, а конусообразные тюбетейки помогали удерживать связь человека с космосом. Детские тюбетейки служили в качестве оберега новорожденных и имели форму конуса со свисающей тесемкой и кисточкой на кончике. По внешнему виду их можно разделить на: круглые высокие и круглые плоские.

Внешний вид тюбетеек сильно менялся в зависимости от статуса хозяина. Они могли быть изготовлены из дорогих тканей и украшены золотошвейными нитями. Можно было легко определить социальную принадлежность носителя. Тогда говорили: "Одень свой тубэтэй, и я пойму, откуда ты, твое благосостояние, празднуешь ты или горюешь".

Түбәтәй

Түбәтәй- борынгы милли ир-атлар баш киеме, татар халык костюмының аерылгысыз атрибуты . Түбәтәй «түбә» сүзеннән килеп чыккан. Ул вакытта баш киеме «өченче күз» не тискәре энергия йогынтысыннан саклаган, ә конус барлыкка килгән түбәтәйләр кешенең космос белән бәйләнешен сакларга ярдәм иткән. Балалар түбәтәе яңа туган балаларны саклау сыйфатында хезмәт иткән һәм конус формасына ия булган. Тышкы кыяфәте аларны икегә бүләргә була: түгәрәк югары һәм түгәрәк яссы түбәтәйләр.Түбәтәйләрнең тышкы кыяфәте, хуҗаның статусына карап, нык үзгәрә. Алар кыйммәтле тукымадан һәм алтын җепләр белән бизәлгән булырга мөмкин. Түбәтәйгә карап, аның кайсы иҗтимагый катламдагы икәнен җиңел билгеләп булган. Шул вакытта әйтә торган булганнар: "түбәтәеңне кисәң, синең кайдан икәнеңне, нинди тормышта яшәвеңне әйтеп бирәм!” .

Подробнее: https://islam-today.ru/obsestvo/kultura/tubetejka-nacionalnyj-golovnoj-ubor/

Фартук

Фартук - верхняя одежда, носимая преимущественно в домашних условиях и во время работы. Его носят как мужчины, так и женщины. Надевается преимущественно поверх одежды. Основной задачей является защита одежды от попадания грязи.

У татар, она считалась не только рабочей, но и повседневной одеждой. У молодых невест и зрелых девушек фартук составлял самую красивую и заметную часть верхней одежды, как и платье. Первоначально ее шили из домашней ткани с крупными рукавами, обшитыми тесьмой. Цвет фартука соответствовал цвету и форме платья, которое надевалось вместе с ним. Чтобы платье и его декоративные элементы были более узнаваемыми, фартук изготавливался из ткани другого цвета. В этом случае контрастность цветов, противопоставление друг другу не нарушают гармонию одежды, а, наоборот, лишь украшают, добавляют изящества.

Фартуки, сшитые из белого коленкора или черной оливы, украшали юбку и нагрудную часть.

У татар бытовало 2 типа женского передника:

1) крепящийся у пояса ( на талии)

2) крепящийся на плечах и на талии.

Для девушек и молодых женщин, особенно в селах, передники, декорированные вышивками, воспринимались как элементы национальной одежды. В современной жизни татарский национальный фартук применяется в основном с татарским национальным костюмом в сценических постановках (спектакли, песни, танцы).

Алъяпкыч

Алъяпкыч — күбесенчә өй шартларында һәм эш вакытында киелүче өс киеме. Аны ирләр дә, хатыннар да кия. Күбесенчә кием өстенә киелә. Төп бурычы булып, астындагы киемне пычрак төшүдән саклау тора.

Татарларда ул эш киеме генә түгел, ә көндәлек кием булып та саналган. Яшь киленнәрдә һәм җиткән кызларда алъяпкыч өс киеменең, күлмәк шикелле үк, иң матур һәм күзгә бәрелеп тора торган өлешен тәшкил иткән. Әүвәлрәк аны эре шакмаклы, сөрмәләп, алмалап яки чуптарлап сугылган өй тукымасыннан күкрәкчәле итеп теккәннәр. Алъяпкычның төсе аның белән бергә киелә торган күлмәкнең төсе һәм формасына яраклашкан була. Күлмәк һәм аның декоратив алымнары тагын да ныграк беленеп торсын өчен, алъяпкыч башка төстәге тукымадан эшләнгән. Бу очракта төсләрнең контраст хасил итүе, бер-беренә каршы куелуы киемнең гармониясен бозмый, киресенчә, бизәп кенә тора, күркәмлек кенә өсти.

Татарларда 2 типтагы хатын-кызлар алъяпкычы булган:

1) биодән бәйли торган;

2) җилкәләрдән бәйләп куя торган.

Яшь хатын-кызлар өчен, бигрәк тә авылларда, чигүләр белән бизәлгән алъяпкычлар милли кием элементлары буларак кабул ителә. Бүгенге тормышта татар милли алъяпкычы, нигездә, сәхнә әсәрләрендә (спектакльләр, җырлар, биюләр) кулланыла.

https://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BB%D1%8A%D1%8F%D0%BF%D0%BA%D1%8B%D1%87

Лапти

Лапти - обувь, плетенная из лыка. Лапти татарского образца (чабата) считались рабочей обувью, поскольку они были максимально легкими и удобными при полевых работах. Они отличались прямоплетеной головкой, косоплетеной подошвой, низкими бортиками и короткими оборами.

Лапти носили с суконными чулками («тула оек») либо с портянками; короткие оборы не обматывали голень, а крепились у щиколотки. В распутицу пользовались лаптями на деревянных подпорках («күтәртмә чабата»). Оригинальные лапти («бышымлы чабата») лапти с присборенным и завязывающимся у щиколотки холщовым верхом – были распространены среди татар Приуралья в основном как женская зимняя обувь. Широко использовались лыковые башмаки («җүкә башмак»), зачастую их делали без задников – в виде шлепанцев, на кожаной или деревянной подошве.

Несмотря на то, что в сознании людей ношение лаптей отождествлялось с бедностью и нищетой, во многих сельских районах их использовали вплоть до середины ХХ в.

Чабата

Чабата – юкә агачы кайрысыннан алынган мунчаладан үрелгән аяк киеме.

Татар үрнәгендәге чабаталар эшче аяк киеме дип саналган, чөнки алар кыр эшләре вакытында бик җиңел һәм уңайлы булган. Чабатаның табанын кыеклап, алгы өлешен туры итеп үргәннәр. Аның алгы өлеше бик зур түгел, ян - яклары һәм арты тәбәнәк булган. Чабатаның уңын - сулын аерып торасы булмаган, кайсы аякка кисәң дә яраган.

Чабаталарны тула оек яки чолгаулар белән кияләр. Яз яки көз көннәрендә аякны юешләтмәс өчен чабата астына агачтан ясалган махсус үкчәле аслык куела торган була. Мондый чабата – “күтәртмәле чабата” дип аталган. Ә «бышымлы чабата» киндер тукыма өстеннән, тубыктан бәйләнә торганы. Ул, нигездә, хатын-кызлар кышкы аяк киеме. «Җүкә башмак» артсыз, ягъни шлепанец рәвешендә, күн яки агач табанда ясаганнар.

Кешеләр аңында чабата кию хәерчелек белән тиңләшсә дә, күп кенә авылларда аларны ХХ гасыр уртасына кадәр кулланганнар.

Источник: https://tatarica.org/ru/razdely/narody/tatary/tradicionnaya-odezhda-i-obuv/lapti Онлайн - энциклопедия Tatarica

Кол Шәриф мәчете

Мечеть «Кул-Шариф» — главная соборная мечеть республики Татарстан и города Казани; расположена на территории Казанского кремля; одна из главных достопримечательностей города. Такое необычное название появилось в честь духовного лидера Кула Шарифа. Он жил еще во времена ханства, в 16 столетии. Кул Шариф являлся имамом мечети хана, которая славилась богатой библиотекой.

Здание уникально по своей архитектуре. Здесь есть мозаика, панно, росписи, ручная резьба, мрамор, дерево и т.д. Витражи и стекла создают ощущение тожественности. В концепцию украшения входит традиционный элемент — тюльпан.

Святыня получилась многоминаретной. Самые высокие минареты в высоту достигали 57 метров. Само здание делилось на несколько частей. Нижний ярус был выделен под музей Исламской Культуры. Также тут же были предусмотрены помещения для омовения. На втором этаже был вход в обитель и раздевалка для посетителей. Третий ярус – зал для молитв. Четвертый этаж был предназначен для женского посещения. А пятый был отдан под смотровую площадку. Также тут находятся красивые балконы, которые пользуются у туристов повышенным спросом.

"Кол Шәриф" мәчете

"Кол Шәриф" мәчете — Татарстан Республикасы һәм Казан шәһәренең үзәк мәчете; Казан Кремле территориясендә урнашкан; шәһәрнең төп истәлекле урыннарының берсе. Мәчет татар халкының күренекле дин әһеле, Казанны яклаганда вафат булган сәид Колшәриф исемен йөртә. Ул әле ханлык заманында, 16 йөздә яшәгән.

1996 елда мәчетне торгызу эшләре башлана. Рәсми төстә 2005 елда Казанның меңьеллыгына ачыла.

Бина архитектурасы буенча уникаль. Монда мозаика, панно, бизәк, кулдан кисү, мрамор, агач һ. б. бар. Бизәү концепциясенә традицион милли элемент - тюльпан да керә.

Мәчетнең 8 манарасы бар. Иң биек манаралар 57 метрга җитә. Бина үзе берничә өлешкә бүленгән. Түбән ярус Ислам мәдәнияте музее өчен бүлеп бирелгән. Шулай ук тәһарәт алу өчен дә бүлмәләр каралган. Икенче катта килүчеләр өчен керү һәм киенү-чишенү бүлмәләре бар. Өченче ярус – намаз уку залы. Дүртенче кат хатын-кызлар өчен билгеләнгән. Ә бишенчесе - күзәтү мәйданы. Шулай ук биредә туристлар өчен матур балконнар да бар.

https://chemodan-tour.ru/obzor/mechet-kul-sharif/

Башня Сююмбике

Башня Сююмбике – это необычная дозорная высотка в Казани. Строение относится к категории «падающей», так как отклоняется в направлении северо-востока. Наклон сильный, его можно увидеть невооруженным глазом.

Со зданием связано множество легенд и историй:

История первая. Царь Иван IV Грозный прослышал о красоте казанской регентши и решил жениться на ней. Царица была против и тогда царь пригрозил сровнять ханство с землей, а всех жителей убить. Сююмбике согласилась ради своего народа, но в свадебную ночь сбросилась вниз с нового строения и погибла.

История вторая. Башня была возведена после взятия Казани в 1552 году по указу Ивана Грозного, но по просьбе татарской царицы. На её строительство ушло семь дней, по ярусу на каждый, и после окончания строительства царица захваченного ханства сбросилась с нее вниз.

История третья. Сооружение было построено по приказу Сююмбики в память о её втором погибшем муже Сафа-Гирее.

Всего насчитывается шесть этажей. Первый ярус является широким. Поэтому, он выполнен в виде арки и выполняет проезжую роль. Первый ярус башни красиво украшен вратами — «День и Ночь». Второй ярус немного меньше, чем первый. Четвёртый и пятый этажи имеют вид восьмиугольника. Шестой и седьмой ярус используется в роли смотровой площадки. Здесь всегда много туристов, которые стремятся полюбоваться красотой города с высоты птичьего полета.

Есть поверье, если прикоснуться к стенам башни и загадать желание, то оно обязательно сбудется.

Сөембикә манарасы

Сөембикә манарасы - Казанда гадәти булмаган дозор биеклеге. Төзелеш авыш биналар рәтенә керә, чөнки ул төньяк-көнчыгышка таба авышкан һәм моны гади күз белән дә күрергә мөмкин.

Манара белән бәйле күп кенә легендалар бар:

Беренчесе: Патша Явыз Иван IV Казан ханбикәсенең матурлыгы турында ишетә һәм аңа өйләнергә карар кыла. Патшабикә каршы була, ә патша ханлыкны җир белән тигезләргә, бөтен халыкны үтерергә яный. Сөембикә үз халкы өчен риза була, әмма туй төнендә яңа корылмадан аска сикерә һәм һәлак була.

Икенчесе: Манара 1552 елда Казанны алганнан соң, Явыз Иван указы буенча, ләкин татар ханбикәсе үтенече буенча торгызыла. Аның төзелешенә җиде көн вакыт китә. Ярус буенча һәркайсына бер көн бирелә, төзелеш тәмамланганнан соң патшабикә манарадан сикерә.

Өченчесе. Корылма Сөембикә боерыгы буенча, аның икенче ире мәрхүм Сафа-Гәрәй истәлегенә төзелгән.

Манарада барлыгы алты кат исәпләнә. Беренче ярус киң, ул арка рәвешендә ясалган. Беренче ярусның капкасы «көн һәм төн» белән матур итеп бизәлгән. Икенче ярус бераз кечкенәрәк. Дүртенче һәм бишенче катлар сигезпочмак рәвешендә. Алтынчы һәм җиденче ярус күзәтү мәйданчыгы ролендә кулланыла. Биредә туристлар һәрвакыт күп, алар шәһәрнең матурлыгын кошлар очышы биеклегеннән карарга килә.

Манараның диварларына тотынып теләк теләсәң, ул, һичшиксез, чынга аша, имеш.

https://kazantravel.ru/attractions/bashnya-syuyumbike/

Казанский Кремль

Казанский Кремль – крепость, расположенная в самом «сердце» города. Комплекс занимает внушительную территорию и напоминает музей под открытым небом. Башни и стены Кремля видели булгарских князей, воинов Чингисхана и самого Ивана Грозного.

Это официальная резиденция Президента Республики Татарстан; объект Всемирного наследия ЮНЕСКО. Главная городская достопримечательность и «визитная карточка» Казани.На территории старинной крепости находится множество достопримечательностей: древние башни и соборы, самая известная в России и Европе мечеть, исторические и мемориальные здания, музеи и галереи, смотровые площадки. Территория кремля представляет в плане неправильный многоугольник, повторяющий очертания кремлёвского холма.

Кремль становится площадкой, где проводятся выставки, концерты и показываются спектакли.

https://wikiway.com/russia/kazan/kazanskiy-kreml/

Казан Кремле

Казан Кремле - шәһәрнең «йөрәге» ндә урнашкан ныгытма. Комплекс бик зур территорияне били һәм ачык һавадагы музейны хәтерләтә. Кремль манаралары һәм диварлары Болгар князьләрен, Чыңгызхан һәм Иван Грозный сугышчыларын күргән.

Кремльшулай ук Татарстан Республикасы Президентының рәсми резиденциясе, ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы объекты. Казанның төп истәлекле урыны һәм "визит карточкасы". Борынгы ныгытма территориясендә бик күп истәлекле урыннар бар: борынгы манаралар һәм соборлар, Россиядә һәм Европада иң танылган мәчет, тарихи һәм мемориаль биналар, музейлар һәм галереялар, күзәтү мәйданчыклары. Кремль территориясе планда дөрес булмаган күппочмаклы формада, ул Кремль калкулыгын кабатлый.

Кремль күргәзмәләр, концертлар һәм спектакльләр үткәрелә торган мәйданчыкка әверелә бара. Бүгенге көндә Казан Кирмәне – Россиядә туристларны кызыксындырган иң популяр объектларының берсе. Аны ел саен 3 миллион кеше карарга килә.

Болгарское городище

Болгарское городище — городище около современного города Болгар в Спасском районе Татарстана. Это интересное месторасположение древнего города, прямо на берегу реки Волги на небольшой возвышенности, откуда открывается хороший вид на степи.

В настоящее время Болгар — практически единственное место, где можно увидеть своими глазами постройки, возведенные еще во времена Золотой Орды. Помимо этого именно Великий Булгар был столицей некогда великого государства — Волжской Булгарии, которая существовала в этом районе в период с X по XIII века н. э. К тому времени город занимал стратегически важное месторасположение, находясь как раз на месте «Великого Шелкового пути», поэтому здесь процветала торговля.

Городище Болгар — самая главная историческая достопримечательность, которая даже занесена в список ЮНЕСКО и находится под охраной.

Город занимает довольно большую площадь, поэтому гулять по нему можно на протяжении нескольких часов, делая интересные наблюдения, исследуя сохранившиеся плиты и камни, обращая внимание на уцелевшие минареты и храмы.

Город примечателен тем, что именно здесь произошло принятие ислама булгарами. Белая мечеть, которое тоже находится на территории города, возвели в 2012 году. Она выступает образцом культуры, который свойственен древнему городу. На процесс оформления ушло около 1200 тонн мрамора. (!)

Болгар шәһәрчеге

Болгар шәһәрчеге Татарстанның Спас районындагы хәзерге Болгар шәһәре янында урнашкан. Бу борынгы шәһәрнең урыны бик матур: ул Идел елгасы ярында, зур булмаган калкулыкта урнашкан, биредән искиткеч гүзәл күренеш ачыла.

Хәзерге вакытта Болгар - Алтын Урда заманында ук төзелгән корылмаларны үз күзләрең белән күрергә мөмкин булган бердәнбер урын. Моннан тыш, нәкъ менә Бөек Болгар кайчандыр бөек Дәүләт Идел Буе Болгарының башкаласы булган, ул бу җирдә X-XIII гасырлардан башлап яшәгән.

Болгар шәһәре - ЮНЕСКО исемлегенә кертелгән һәм сак астында булган иң төп тарихи урын.

Шәһәр шактый зур мәйданны били, шуңа күрә аның буенча берничә сәгать дәвамында тарихи плитә һәм ташларны өйрәнеп, манаралар һәм гыйбәдәтханәләрне күзәтеп йөрергә була.

Шәһәр нәкъ менә биредә болгарларның ислам динен кабул итүе белән үзенчәлекле. Шәһәр территориясендә урнашкан Ак мәчет 2012 елда төзелгән. Ул борынгы шәһәргә хас мәдәният үрнәге булып тора. Төзелешкә барлыгы 1200 тоннага якын мәрмәр киткән. (!)

Татарский государственный театр кукол «Экият»

Татарский государственный театр кукол «Экият» — крупнейший и один из старейших театров кукол в России. Название театра образовано от слова тат. әкият — «сказка». Построенное в виде сказочного замка-дворца здание театра является важной и популярной достопримечательностью города.

Театр начинается с панорамного вида здания – сказочного замка с башенками, куполами, флюгерами, витражными окнами, скульптурой Маленького Принца перед входом и ухоженной территорией вокруг. Внутри театр впечатляет не меньше, чем снаружи. Своих зрителей он встречает просторными залами с колоннами и мягкими скамьями для отдыха, больше напоминающими королевские троны. Сейчас в театре кукол «Экият» два зала: большой – на 250 мест, и малый – на 100 мест. Спектакли на двух языках - русском и татарском.

В здании находится также одноименный образовательный центр. Здесь учат музыке, живописи, танцам и, естественно, азам театрального мастерства.

«Әкият» Татар дәүләт курчак театры

«Әкият» Татар дәүләт курчак театры — Россиядә иң борынгы курчак театрларының берсе. Әкияти сарай рәвешендә төзелгән театр бинасы шәһәрнең мөһим һәм популяр урыны булып тора.

Театр бинасының панорамалы төре – башня, гөмбәз, флюгер, витраж тәрәзәләре, Кечкенә Принц скульптурасы белән башлана. Театрның эче тагы да матуррак. Үз тамашачыларын ул иркен заллар, колонналар һәм ял өчен йомшак эскәмияләр белән каршы ала. Хәзер «Әкият» курчак театрында ике зал бар: зур залы – 250 урынга, кече зал – 100 урынга исәпләнгән. Спектакльләр ике телдә - рус һәм татар телләрендә күрсәтелә.

Бинада шул ук исемдәге мәгариф үзәге урнашкан. Биредә музыкага, рәсем сәнгатенә, биюләргә һәм, әлбәттә, театр осталыгына өйрәтәләр.

Бу әкияти могҗизалар һәм тамашалар сараенда балалар үзләренең яраткан әкият геройлары белән очраша, театр сәнгате белән таныша.

Татарский дом

Татары предпочитали селиться у воды, поэтому наиболее часто встречающийся тип их поселений – приречный. Внешний облик поселений был разнообразен.

Жилой дом татар отличало богатое и своеобразное архитектурно-декоративное оформление. Традиционно большое внимание уделялось украшению ворот и забора, жилища со стороны улицы. Фронтонную нишу, карниз, особенно наличники окон, оформляли различными декоративными элементами. Многие элементы (верёвочка, звезда, круг) восходят к архитектуре волжских булгар. Яркая полихромная окраска домов, создававшая особый «татарский вкус», – давняя национальная традиция.

Внутренняя планировка в традиционном жилище зависела от местоположения печи. Между печью и близлежащими стенами оставлялся промежуток, через который можно было попасть на кухонную половину избы.

Татарское жилище всегда отличалось особой опрятностью и чистотой. Стены и потолок тщательно мыли дважды в год. Полы были выскоблены, печь непременно побелена. Подоконники обязательно украшали комнатные цветы, прежде всего герань. При всём этом татары, особенно в лесостепных районах, в зимние холода держали в избе скот. Нередко в ней же занимались ремесленными производствами, например рогожным делом.

http://100tatarstan.ru/structure/profile/tatarskoe-selo-khranitel-traditsiy

Татар өе

Татарлар су янында урнашуны өстен күрә, шуңа күрә авыл җирлекләре елга буенда урнашкан.

Татарларның йорты бик бай һәм үзенчәлекле архитектура-декоратив бизәлеше белән аерылып тора. Гадәттәгечә, капка һәм коймалар, торакны урам ягыннан бизәүгә зур игътибар бирелә. Кәрнизне, бигрәк тә тәрәзә йөзлекләрен төрле декоратив элементлар белән бизиләр. Күп кенә элементлар (бау, йолдыз, түгәрәк) Идел болгарлары архитектурасына карый. «Татар зәвыгы" булдырган ачык буяулы йортлар - борынгы милли традиция.

Традицион торактагы эчке планлаштыру мичнең кайда урнашуына бәйле. Мич һәм якындагы дивар арасында аралык калган. Аның аша йортның аш бүлмәсенә эләгергә мөмкин булган.

Татар йорты һәрвакыт пөхтәлек һәм чисталык белән аерылып тора. Дивар һәм түшәм елга ике тапкыр яхшы итеп юыла. Идәннең тактасы юнылган, мич, һичшиксез, агартылган. Тәрәзә төпләрен, әлбәттә, бүлмә гөлләре бизи, бигрәк тә, яран гөле. Шул ук вакытта татарлар, бигрәк тә урман-далалы районнарда, кышкы салкыннарда өйләрендә мал-туар тотканнар. Еш кына өйдә һөнәрчелек, әйтик, чыпта эше белән шөгыльләнгәннәр.

Центр семьи «Казан»

Центр семьи «Казан» — главный дворец бракосочетаний (ЗАГС) в городе Казань и республике Татарстан. Одна из главных современных достопримечательностей города, построен в виде огромного котла-казана. На крыше расположена смотровая площадка с видом на Казанский кремль, Кремлёвскую набережную и округу.

Здание имеет богатую вечернюю подсветку, которая в том числе обыгрывает огонь под котлом.

Торжественные залы имеют индивидуальные интерьеры с оригинальным орнаментом и цветовым решением. На нижнем этаже находится холл, выполненный в стилистике Волжской Булгарии, третий этаж символизирует период Казанского ханства.

По периметру здания расположены гигантские авторские скульптуры мифических зилантов и барсов. Мифические зиланты хранят семейный союз от невзгод, а барсы символизируют мощь Татарстана. Также множество зилантов украшают фасад здания.

Рядом с Чашей находится облагороженная прогулочная зона с ухоженными зелеными дорожками и множеством удобных скамеек, где можно присесть и насладиться видами реки Казанки и Кремля.

Загс в виде гигантской стилизованной под уникальный архитектурный облик всего города чаши символизирует отношение жителей Татарстана к семье и семейным ценностям и объединяет многонациональный мир.

«Казан» гаилә үзәге

«Казан» гаилә үзәге — Казан шәһәрендә һәм Татарстан Республикасында төп никахлаштыру сарае (ЗАГС). Шәһәрнең иң заманча истәлекле урыннарының берсе-зур казан рәвешендә төзелгән.Түбәсендә Казан Кремле, Кремль яр буена караган күзәтү мәйданчыгы урнашкан.

Кичен бина искиткеч матур утлар белән яна, ул казан астындагы утны хәтерләтә.

Тантаналы залларда үзенчәлекле орнамент һәм индивидуаль интерьер. Түбән катта Идел буе Болгары стилистикасында эшләнгән холл урнашкан, өченче кат Казан ханлыгы чорын символлаштыра.

Бина тирәсе буенча мифик Зилант һәм барсларның гаять зур скульптуралары урнашкан. Мифик зилантлар гаилә союзын авырлыклардан саклый, ә барслар Татарстан куәтен символлаштыра. Шулай ук бинаның фасадын бик күп Зилант бизи.

Касә янында төзекләндерелгән яшел юллар һәм бик күп уңайлы эскәмияләр урнаштырылган, анда Кремль күренешләре һәм Казансу елгасы белән хозурланырга мөмкин.

Загс бөтен шәһәрнең уникаль архитектура күренеше буларак, Татарстан халкының гаилә кыйммәтләренә мөнәсәбәтен гәүдәләндерә һәм күпмилләтле дөньяны берләштерә.

Чатыр-тау

Чатыр-тау, «Шатер-гора» — самая высокая точка Татарстана. Ее высота достигает около 322 метров над уровнем моря. Находится это удивительное место в 360 километрах юго-восточнее Казани в Азнакаевском районе. По народному поверью, в недрах горы спрятан царь-магнит; родники и ключи, бьющие из нее, считаются целебными и святыми.

На склонах горы произрастают редкие растения, занесенные в Красную книгу. Маленькие «хозяева» Чатыр-тау — сурки. Именно здесь обитает самая большая в Татарстане колония священного для мусульман животного — свыше 7 000 особей.

Согласно легенде, на этой горе стоял со своим войском Емельян Пугачев; существуют легенды о пещерах на вершине горы с сохранившимся арсеналом старинного оружия.

Как самая высокая точка Татарстана, Чатыр Тау пользуется популярностью у планеристов и дельтапланеристов.

Самое главное — желания, загаданные на вершине — сбываются. Отличная мотивация для поездки!

Чатыртау

Чатыртау — Татарстанның иң биек ноктасы. Аның биеклеге диңгез өсте биеклегеннән 322 метрга якын. Ул Казаннан 360 километр ераклыкта, көньяк-көнчыгышта Азнакай районында урнашкан. Халык ышанычы буенча, Тау җирләрендә магнит яшеренгән; андагы чишмәләр һәм кизләүләр шифалы, изге санала.

Тау битендә сирәк үсемлекләр үсә, алар Кызыл китапка кертелгән. Чатыр тауның кечкенә «хуҗалары " - байбаклар. Биредә аларның Татарстандагы иң зур колониясе - 7000нән артык баш яши.

Риваять буенча, бу тауда үзенең гаскәрләре белән Емельян Пугачев басып торган; борынгы корал арсеналы сакланган тау биеклегендәге мәгарәләр турындада риваятьләр бар.

Татарстанның иң югары ноктасы буларак, Чатыр Тау планерчылар һәм дельтапланчылар арасында бик популяр.

Иң мөһиме – тау башында әйтелгән теләкләр чынга аша. Сәфәр өчен менә дигән мотивация!

Озеро Кабан

Кабан - это система трех озер (Нижний, Средний и Верхний), протяженных с севера на юг и соединенных протоками.

Является самой крупной по площади озёрной системой в Татарстане.

В настоящее время на озёрах живут утки, чайки, ондатры, рыбы и другая мелкая водная живность.

Набережная Нижнего Кабана является одним из мест массового посещения и местом отдыха горожан и туристов и новой современной городской достопримечательностью.

На Нижнем Кабане проходят гонки и показательные выступления чемпионата России по водно-моторному спорту в классе «аквабайк».

На набережной Нижнего Кабана часто проводятся народные концерты, фестивали, экспозиции, пробежки, открытые занятия йогой и другие спортивные события.

Кабан күле

Кабан — Казан үзәгендә урнашкан күлләр системасы. Төньяктан көньякка сузылган өч өлештән тора: Түбән Кабан, Урта Кабан һәм Югары Кабан. Татарстанда күлләр мәйданы буенча иң зур система булып тора.

Хәзерге вакытта күлдә үрдәкләр, акчарлаклар, ондатр (су күсесе), балык һәм башка вак су хайваннары яши.

Түбән Кабан яры - шәһәр халкы һәм туристларның күпләп йөри торган урыннарның берсе, чөнки ул яңа һәм заманча ял итү урыны.

Түбән Кабанда «аквабайк»классында су-мотор спорты буенча Россия чемпионатының күрсәтмә чыгышлары һәм ярышлар уза.

Түбән Кабан яр буенда еш кына халык концертлары, фестивальләр, экспозицияләр, йөгерү, йога буенча ачык дәресләр һәм башка спорт чаралары уздырыла.

Волга

Волга — самая большая река в Европе и одна из визитных карточек Татарстана. Сначала она пересекает республику с запада на восток, а возле Казани меняет направление на юг.

Для многих туристов путешествия по Волге на круизном теплоходе — лучший отдых. Можно полюбоваться необыкновенной красотой берегов, посмотреть интересные города, историко-культурные центры и природные достопримечательности. По Волге можно попасть на сказочный остров-град Свияжск, в столицу республики — Казань, старинный городок Тетюши и древний город Великий Болгар.

Природные богатства рек Татарстана делают их излюбленным местом для рыболовов. Местные реки изобилуют различными видами рыб: щукой, окунем, язем, лещем, плотвой налимом, подлещником, красноперкой и судаком.

Много на Волге достопримечательностей исторических, культурных и природных. Это Романовский железнодорожный мост, построенный в начале прошлого века; любимый учеными всего мира Печищинский геологический разрез, каждый слой которого соответствует отложениям разных эпох; уникальные Волжские (Сюкеевские) карстовые пещеры в районе Камского Устья, старинные прибрежные храмы со своими удивительными историями и многое другое.

Идел елгасы

Идел - Европада иң зур елга һәм Татарстанның визит карточкаларының берсе. Башта ул республиканы көнбатыштан көнчыгышка таба кисеп үтә, ә Казан янында юнәлешен көньякка таба үзгәртә.

Күп кенә туристлар өчен Идел буйлап круиз теплоходында сәяхәт итү - иң яхшы ял. Идел ярларының гаҗәеп матурлыгына сокланырга, кызыклы шәһәрләрне, тарихи-мәдәни үзәкләрне һәм табигый истәлекле урыннарны карарга мөмкин. Идел буйлап әкияти Свияжск утрау-шәһәренә, республика башкаласына — Казанга, борынгы Тәтеш һәм борынгы Болгар шәһәренә эләгеп була.

Татарстан елгалары балыкчылар өчен дә яраткан урын. Җирле елгалар балыкларга бик бай: чуртан, алабуга, корбан балыгы, кызылканат, судак һ.б.

Иделдә тарихи, мәдәни һәм табигый истәлекле урыннар күп. Мәсәлән, узган гасыр башында төзелгән Романов тимер юл күпере; бөтендөнья галимнәренең яраткан Печищи геологик кисеме, аның һәр катламы төрле чорга туры килә; Кама Тамагы районындагы уникаль Идел буе (Сөйки) карст мәгарәләре, гаҗәеп тарихлары булган борынгы яр буе храмнары һәм башкалар.

Храм всех религий

Храм всех религий - Международный культурный центр духовного единения — архитектурное сооружение в посёлке Старое Аракчино в городе Казани, посвящённое разным религиям мира. Единственное подобное в мире, популярная достопримечательность города. Он объединяет 16 элементов разных религий, как современных - например, православия, католицизма, буддизма, ислама, иудаизма и т.д., так и исчезнувших - например, древнеассирийской религии.

Архитектор и эзотерик стремился продемонстрировать всем людям, что Бог один и нет смысла вести длительные споры по разделению религиозных взглядов. В его произведении строительства настолько удачно переплетаются многие вероисповедания, создавая общую одухотворенную картину, что уже и тяжело различить отдельные элементы.

Службы в нем не ведутся, да и это не храм в традиционном понимании этого слова, скорее это музей культуры всего человечества.

В проектировании здания принимал участие Святослав Рерих, сын великого художника Николая Рериха.

Памятник - уникальный в своем роде, хотя идея объединения религий не нова и во многих городах мира существуют музеи религий. Однако в любом таком музее религии все же отделены друг от друга, а религиозный комплекс в поселке Старое Аракчино демонстрирует их гармоничное сосуществование.

Барлык диннәр гыйбадәтханәсе

Барлык диннәр гыйбадәтханәсе - халыкара рухи берләшү мәдәни үзәге. Казан шәһәрендәге Иске Аракчино бистәсендә дөньяның төрле диннәренә багышланган архитектура корылмасы.

Ул 16 төрле динне берләштерә, мәсәлән, православие, католицизм, Буддизм, ислам, иудаизм һ.б., шулай ук юкка чыккан - мәсәлән, борынгы гассирия дине.

Архитектор һәм эзотерик Алланың бер һәм дини карашлар бүлешү буенча озак бәхәсләр алып баруның мәгънәсе юк икәнен күрсәтергә омтылган. Бу бинада күп диннәр шултиклем уңышлы үрелеп бара, гомуми картина барлыкка килә, хәтта аерым элементларны да аеру кыен.

Биредә хезмәтләр алып барылмый, мөгаен, бу бөтен кешелек мәдәнияте музеедыр.

Бинаны проектлауда бөек рәссам Николай Рерихның улы Святослав Рерих катнашкан.

Һәйкәл - үзенчә уникаль, хәер, диннәрне берләштерү идеясе яңа түгел һәм дөньяның күп кенә шәһәрләрендә диннәр музее бар. Әмма ул музейларда диннәр бер-берсеннән аерылган, ә Иске Аракчино бистәсендәге дини комплекс аларның гармонияле яшәвен күрсәтә.

https://kazantravel.ru/attractions/hram-vseh-religiy/

Серьги

Татарки всех возрастов очень любили носить серьги — сырга, алка. Причем они были разных размеров и вариаций исполнения.

Серьги впервые надевали девочки в трех-четырехлетнем возрасте и посиди до глубокой старости. Это серьги в форме «знака вопроса» и многочисленные варианты монетных, кольцевых «лунницеобразных» сережек. Также серьги, состоящие из двух филигранных блях с мелкими листовидными подвесками, с основой миндалевидной формы.

В творчестве татарских ювилиров серьги - алка, тоже занимают значительное место.

Со второй половины XIX века сплошные и сканые серьги с подвесками начинают выходить из моды. На смену им приходят серьги, которые, хотя и сохраняют традиционный характер щитков, но уменьшаются в размерах и лишаются подвесок, вместо которых делаются небольшие сканые или сплошные декоративные выступы, нередко обогащенные самоцветами.

Алка

Төрле яшьтәге татар кызлары алка кияргә бик ярата. Өстәвенә, алар төрле размерда һәм башкару вариантлары да төрле булган.

Алкаларны беренче тапкыр өч-дүрт яшьлек кызлар тага башлый һәм олы яшькә аны салмый. Алар - "сорау билгесе" формасындагы, тәңкә, боҗра, ярымай һәм башка күп санлы вариантлары. Шулай ук нигезе миндаль формасы булган, җиз тәңкәле асма бизәктән торган алкалар.

Алкалар татар зәркәнчеләре иҗатында да зур урын алып тора.

XIX гасырның икенче яртысыннан тоташ һәм асылмалы алкалар модадан чыга башлый, алар урынына кечкенә генә, тоташ декоратив алкалар ясала, алар еш кына асылташлар белән баетылган.

https://tnv.ru/news/culture/171187-tatarskie-natsionalnye-ukrasheniya-vychurnost-i-izyskannost/

Накосники

Среди головных украшений, самое широкое распространение имели накосники – украшения для кос. Кроме многочисленных вариаций монетных накожников широко бытовали накосники в виде фигурных блях. Они выполнялись в технике филиграни, штамповки, литья, украшались самоцветами, зернью, цветочно-растительным орнаментом или арабской вязью при использовании гравировки, черни, чеканки. Массивные накосники - чулпы из 6-9 блях, соединенные в 2-3 ряда коромыслицем- коянтәле чулпы, крепились сразу к обеим косам.

Этому украшению также приписывалось магическое значение. Накосники украшались звенящими подвесками, монетами, отгоняющими злых духов.

Как правило, татарки заплетали волосы в две косы, в которые вплетали чулпы. Каждое украшение при движениях женщины издавали звук, по которому идущую татарку всегда можно было раньше услышать, чем увидеть. "Звенят чулпы чуть-чуть, чуть-чуть, говорят чулпы :"Не забудь, не забудь".

Чулпы

Чулпыны татар хатын-кызлары, балачактан башлап, гомер буена тагып йөргәннәр. Чәчләр, гадәттә, ике толым итеп, очларына чулпы кушып үрелгән. Атлаган саен, чулпы тәңкәләре чылтырап тавыш биргән.

Иң гади чулпылар бер эре тәңкә һәм аңа кушып ныгытылган асылмалардан гыйбарәт. Әлеге асылмалар да төрлечә бизәкләп ясалган. Гарәп хәрефләре белән изге теләкләр, Коръән сүрәләре язылган вак тәңкәләрдән тезеп җыелганнары да бар. Ике башлы бөркет, арыслан сурәтле әлеге тәңкәләр үзләре үк явыз көчләрдән саклый, дип исәпләнелгән. Ни дисәң дә, чәч толымы бизәгечләре нәкъ менә шуның өчен – күз тиюдән саклау, чыңы белән явыз көчләрне куркыту максатында тагып йөртелгән.

Казан татарларында бик борынгыдан ук кулланылганы – көянтәле чулпы. Берьюлы ике толымга кушылып, толымнарны янәшә тоткан әлеге чулпылар хатын-кызларның чәчендә искиткеч матур күренгән. Чулпыларның тәңкә һәм асылмалары төрледән-төрле асылташлар, төсле пыялалар белән дә бизәлгән.

Хатын-кыз хәрәкәтләре вакытында һәр бизәк тавыш чыгара, аның буенча татар кызы килгәнен белгәннәр.

Браслет

Белэзек или в переводе браслет был обязательным элементом татарского костюма. Замужние женщины носили парные браслеты на обоих руках, девушки - по одному или нескольких браслетов на одной руке.

Татарские ювелиры изготавливали разнообразные по форме и декоративные браслеты.Из драгоценных камней самыми любимыми у казанских татар были: сердолики, аквамарины, аметисты, яшма, бирюза, топазы. В украшении их располагали, в форме розетки или россыпью на краях изделия. В цветовой гамме преобладал зеленый и голубой оттенок, но часто встречались модели с желтыми и фиолетовыми тонами. Крайне редко использовали красный цвет.

Беләзек

Беләзек татар милли костюмының мәҗбүри элементы булган. Кияүдә булган хатын - кызлар парлы беләзекләрне ике кулда, кызлар-бер яки берничә беләзекне бер кулда тагып йөрткәннәр.

Татар зәркәнчеләре төрле формалы һәм декоратив беләзекләр ясаганнар. Казан татарларының иң яраткан асылташлары: сердолик, аквамарин, аметист, яшма, фирәзә, топазлар. Бизәкләү эшендә аларны розетка формасында яки эшләнмә кырыена сибелү рәвешендә урнашкан. Төсләр гаммасы буенча күбрәк яшел һәм зәңгәр төс, шулай ук еш кына сары һәм шәмәха төсләр очрый. Кызыл төс бик сирәк кулланылган.

https://tnv.ru/news/culture/171187-tatarskie-natsionalnye-ukrasheniya-vychurnost-i-izyskannost/

Хаситэ

Перевязь хаситэ стала практически визитной карточкой среди всего разнообразия украшений у татарок нагрудная перевязь хаситэ. Поверхность хаситэ украшалась различного рода бляхами, подвесками, монетами, драгоценными камнями и амулетами. Располагались они в несколько рядов. В наиболее богатых хаситэ таких рядов было 5-6.

Часто на хаситэ можно было видеть коранницы и амулеты. Их формы – самые разнообразные. Здесь футляр для священного писания сделан из красной атласной ткани. Это хаситэ было сделано в XIX веке, но пришитые украшения еще более древние. В частности, здесь можно увидеть золоченый рубль 1742 года.

Встречаются хаситә и из металла, изготовленные профессиональными ювелирами.

Источник : https://realnoevremya.ru/articles/92823-chem-ukrashali-sebya-tatarki-sto-let-nazad

Хәситә

Хәситә - озынлыгын 30-40 см,киңлеге 5-12 см булган тукыма бәйләвеч. Аны κүлмәк өстеннән сул беләк аша үткәреп, уң култык астына кигәннәр. Хәситә тукымасына коръән яисә бөти савыты тегелгән. Ул хуҗасының җан сакчысы булган. Хәситәгә төрле тәңкәләр, асылмалар, кыйммәтле ташлар hәм йомры сәдәфләр тагылган. Аларны хәситәнең бөтен буена рәт-рәт итеп тезгәннәр. Бишәр-алтышар тезмәле хәситәләр аеруча затлы күренгән.

Тукыма хәситәләрдән тыш, бай шәһәр хатыннарының коелган яисә сәркә тәңкәләрдән ялгап эшләнгән тоташ метал хәситәләре киюе дә билгеле. Аларына төсле ташлар белән бизәлгән асылмалы тәңкәләр тагылган.

Хәситәнең түбәнге өлешенә коръән савытлары яссы көмештән, кайчагында бизәкләп тә ясалганнар. Күп очракта кечкенә генә кыйммәтле ташлар- фирәзә, топаз, аметист куеп бизәлгәннәр.

Каптырма

Каптырма — традиционная декоративная двусторонняя застёжка на женской одежде в виде 2-3 блях, соединяющихся крючком и петлёй. Красота и отделка каптырмы указывает на состоятельность его владелицы. Применяется для украшения и скрепления одежды (камзолов, елянов, кашмау), но может быть также частью ювелирных изделий (браслетов, ожерелий).

При изготовлении каптырмы обычно применяется серебро и выполняются работы но металлу: кручение, плетение, чеканка, гравировка, филигрань, штамповка, серебрение или золочение. Орнамент включает растительные мотивы или арабскую вязь. Встречаются экземпляры из чернёного серебра, с драгоценными и полудрагоценными камнями (агатом, жемчугом, сердоликом, бирюзой) или гранёным стеклом в оправе, украшенные фестонами.

Форма у каптырмы может быть самой разнообразной: прямоугольной, овальной, ромбовидной, листовидной, круглой или в виде цветочной розетки.

Каптырма

Каптырма - элмәк һәм эләктергечтән торган төймәләү җайланмасы, шулай ук элегрәк татарларда популяр булган эләктергеч прәшкә рәвешендәге зәркән бизәмә.

Каптырма татар милли киеменең иң таралган бизәнү әйберләреннән санала. Формасы һәм бизәлеше буенча төрле каптырмалар хатын-кыз күлмәге изүен (изү каптырмасы), камзул чабуларын (камзул каптырмасы), путаларны (камәр каптырмасы) беркетү өчен хезмәт итә, шулай ук кайбер зәркән эшләнмәләр — беләзекләр муенсаларның аерым бер өлеше дә булып тора.

Каптырма татарларның төрле типтагы киң таралган бизәнү әйбере. Шулар арасыннан игътибарга лаек булганын - ир-атларның күптөрле ташлардан үреп яки чүкеп бизәлгән 5 - 7 см зурлыгындагы бил каешы каптырмасын күрсәтеп үтәргә мөмкин. Икенчесе - шулай ук киң таралган, хатын - кызларның зурлыклары белән аерылып торган камзул һәм беләзек каптырмалары.

https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B0%D0%BF%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0

Коса

Как правило, татарки заплетали волосы в две длинные косы, в которые вплетались накосники.

Цвет волос также разнообразен, среди татарок наблюдаются блондинки, брюнетки, шатенки, рыжие.

Длинные волосы татарские женщины (мужчины волосы на голове брили) обычно мыли катыком или скисшим молоком. Состав намазывали на голову, потом промывали горячей водой. Считалось, что мытье подобным способом, не только хорошо отмывало волосы от грязи и пыли, но и способствовало укреплению и росту. В связи с тем, что среди татарок не ходили с распущенными волосами, а носили гладкие прически, то в обиходе были различные средства для их укладки.

Источник :https://realnoevremya.ru/articles/62782-krasota-po-tatarski-100-let-nazad

Толым

Кызларның матурлыгы, зиннәтлелеге, сафлыгы толымына карап беленә , ди халык. Шуңа күрә дә татар кызлары гомергә тезләренә кадәр чәч үстергәннәр. Хатын-кызның чәчен кисү мыскыл итү кебегрәк саналган.

Чәч төсе шулай ук төрле, араларында блондиннар, брюнет, шатен, җирән чәчлеләр дә очрый.

Татар хатын-кызларының озын чәчләрен (ир-атлар башларын кыралар) гадәттә катык яки ачыган сөт белән юалар. Мондый ысул белән юу чәчләрне пычрактан һәм тузаннан юып кына калмый, ныгытуга һәм үсүгә дә ярдәм итә, дип санала. Гадәттә, татар кызлары толымнарын таратып йөрмәгәннәр, шуңа күрә шома прическа ясау өчен төрле чаралар кулланганнар.

Камыр Батыр

Камыр Батыр – одна из самых известных татарских сказок. Это история про татарского богатыря, слепленного из теста. Он быстро рос и набирал силу, но не рассчитывал ее и наносил физические травмы жителям деревни. Камыр-батыра сторонились, и в итоге он ушел из деревни. По дороге он встретил людей с суперспособностями: один улетал в небо, а потому привязывал себя за ногу, другой закрывал ноздрю — чтобы не начался ураган (да!), а третий, сняв шляпу, мог покрыть всю планету льдом (еще в сказке упоминаются стрелок из лука, попадающий мухе в глаз с 60 верст, и человек, создающий горы). Вся эта компания вступает в схватку с богачом, который не желает отдавать свою дочь замуж за Камыр-батыра. Камыр-батыр победил его, затем женился на красавице.

В «Камыр-батыре» сказочные мотивы сочетаются победы над силами зла.

Камыр Батыр

Камыр Батыр - иң танылган татар әкиятләренең берсе. Камырдан ясалган татар баһадиры турында ул . Ул тиз үсә һәм көч җыя, тик үзенең көчен исәпләмәгән һәм авыл халкына зыян китергән. Камыр-батырдан читләшәләр, нәтиҗәдә, ул авылдан китә. Юлда ул бик сәләтле кешеләрне очрата: берсе күккә оча, шуңа күрә аякларын бәйләп куйган, икенчесе көчле җил башланмасын өчен, бер борын тишеген каплап тора, ә өченчесе, эшләпәсен кырын салдырып, бөтен планетаны боз белән капларга мөмкин (әкияттә 60 чакрым ераклыктан Чебенгә эләгүче укчы һәм таулар төзүче кеше дә искә алына). Болар барысы бергә үз кызын Камыр-батырга кияүгә бирергә теләмәүче бай кеше белән көрәшкә керә. Камыр-батыр аны җиңә, шуннан соң чибәргә өйләнә.

«Камыр-батыр " да әкияти мотивлар явызлыкны җиңү белән белән яраша.

Источник: https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/folklor-verbalnyj/tatarskaya-narodnaya-skazka/kamyr-batyr Онлайн - энциклопедия Tataricа

Су анасы

В татарской мифологии есть такой персонаж, как Су Анасы. Переводится как «Мать воды». Несмотря на то, что Су Анасы живет в озере или реке, это не русалка, хотя, наверное, в легендах каждого народа обязательно найдется какой-нибудь персонаж, живущий в воде. В древности люди любили одушевлять стихии, предавая им человеческие качества…

Су Анасы — это дух воды, по ночам она сидит на берегу воды и золотым гребнем расчесывает свои длинные волосы. Выглядит она как молодая женщина, с длинными зелеными волосами. У Габдуллы Тукая есть одноименное произведение. Оно рассказывает о мальчике, подсмотревшем за Су Анасы и укравшем ее гребень. Ночью, мать воды пришла за ним к дому мальчика. Мама ребенка, испугавшись гнева, отдала гребень законной хозяйке. Этот водяной дух мог также приносить засуху, дождь, мог утопить человека, который ему не понравился. У татаресть поверье, когда молодая невеста входит впервые в дом своего мужа, она бросает в воду монетку, чтобы задобрить мать воды.

Су анасы

Су анасы — татар мифологиясендә бер җан иясе. Күбесенчә Габдулла Тукайның «Су анасы» поэмасы аша билгеле.

Миф буенча,аны ай яктысында басмага чыгып чәчен тарап утырганда күрергә була, имеш.

Аның гәүдәсе кеше гәүдәсенә охшаса да бик үк зифа түгел: толымы җиргә җитеп бик озын, башы, озынча күзләре бик зур, чем кара, атылып чыгып тора, кашлары юк (шуңа күрә, кашы бик сирәк булган кешегә дә су анасы диләр), күкрәге бик киң һәм алга калкып тора, тәне бакыр сыман кызыл була, ди.

Су анасы читкә чыгып чәчен тараганда кинәттән килеп чыксаң, ул куркып, тарагын онытып суга чумып китә икән. Шуннан тарагын алып китсәң, төннәрне бер дә йокы бирми: «Тарагымны бирсәнә» ди-ди, килеп сорап йөдәтә икән. Таракны яңадан шул су читенә илтеп куйсаң гына туктый, ди. Шуның өчен дә төнлә суга барсаң тамак кыра-кыра барырга кирәк, ди.

Шурале

Шурале́ - мифическое существо татарских сказок, персонификация духа леса.

Обычно описывается как низкорослое, горбатое, с длинными тонкими пальцами, длинными ногами, бородой и небольшим рогом на лбу. Убивает людей щекоткой. Отбивает лошадей от табуна и катается на них, может загнать лошадь до смерти. Шурале ловят, смазывая спину лошади смолой. Шурале боится воды, поэтому от него спасаются, перепрыгнув через речку или ручей. Герои сказок также обманывают Шурале, защемив ему пальцы в щель в дереве.

Шурале сами по себе — очень смешливые существа. Они любят подурачиться, но при этом агрессивно настроены против людей. Будучи лесными духами, они защищают природу, поэтому неприязненно относятся к лесорубам, охотникам, да и ко всем жителям.

Интеллектом духи не блещут. Они очень наивные и доверчивые, поэтому при встрече их можно перехитрить, чем и пользуются герои многих народных сказаний.

Согласно преданиям, поймав человека, они могут защекотать его до смерти.

Первоисточник:https://zagovormaga.ru/sushhestva/shurale.html

Шүрәле

Шүрәле – татар һәм гомум төрки мифологиясе персонажы, урманда яши торган, күбесенчә явыз рух. Татар әдәбиятында ул Габдулла Тукайның «Шүрәле» поэмасы аша киң билгеле.

Шүрәле кыяфәте белән кешене хәтерләтә. Куллары озын. Урман буйлап йөргәндә, алар тезгә, тез очларына тиеп китәләр, ә кайвакыт очлы үткен тырнаклары җиргә тиеп бара. Урман сукмагында биш сызык очраса, алар Шүрәленең тырнак эзе, имеш. Бармагы кургаш кебек каты,тырнаклары кәкре. Бармакларында йон бөтенләй юк, алар бик күп җыерчыклар белән чорналган. Шүрәленең тәне йөнтәс яки ялангач, башы кечкенә, күзләре зур, кайчак колаклары бик озын, күкрәкләре аска салынып төшкән. Шүрәленең гәүдәсе кешедән күпкә зуррак, биегрәк. Чандыр, озын буе белән ул урман ешлыгында агачлардан аерылмый диярлек.

Шүрәленең култык астында тишек бар. Аның аша Шүрәленең бөтен эчке әгъзалары да күренеп тора, имеш. Шуңа күрә бу зат кулларын беркайчан да югары күтәрми, чөнки култык астындагы тишеккә агач төртелергә мөмкин. Халык ышанулары буенча, ул тишеккә таяк яки бармак тыксаң, Шүрәле үлә. Шүрәле кеше кебек сөйләшә ала.

Шүрәле бик тар карашлы, тар зиһенле һәм беркатлы зат. Ул әйткәнгә бик тиз ышана. Шуңа күрә аларны «Урман сарыгы» дип мыскыллыйлар.

Ак буре

Персонаж тюрко-татарской и тюрко-монгольской мифологии; первопредок (тотемный предок) и предводитель тюрок. Буквально белый волк

Образ Ак буре восходит к образу Сивого волка (Борте-Чино), общему для тюрко-монгольских народов.

Ак буре предположительно является тотемным предком булгарских племён; белая (сивая) масть говорит о его небесном, божественном происхождении.

Ак буре обладает двойной природой: может являться и в облике красивого джигита, и сказочной птицы, и богатырского коня.

В татарских и башкирских легендах подчеркивается мессианская роль Ак буре: он спасает от гибели затерявшееся в чащобах или горах племя. В татарской сказке «Ак бүре» он выступает суровым и могущественным хозяином дремучего леса, имеющим власть над жизнью и смертью.

Ак бүре́

Ак бүре́ - төрки-татар һәм төрки-монгол мифологиясе персонажы; төркиләрнең тотемик нәсел башы.

Ак бүре образы төрки-монгол халыклары өчен уртак булган Бүз бүре (Борте Чино) образыннан килә.

Табигате белән күп төрле: чибәр егет, әкияти кош һәм баһадир ат кыяфәтенә керергә мөмкин.

Татар һәм башкорт риваятьләрендә Ак бүренең роле дә ассызыклана: ул куе урманнарда яки тауларда югалган кабиләне коткара. Татар әкияте «Ак бүре»дә ул яшәү һәм үлемнән өстен, кара урманның кырыс һәм кодрәтле хуҗасы буларак сурәтләнә.

Тулпар

Тулпа́р — крылатый (или летящий) конь в тюркской мифологии.

Соответствует Пегасу в древнегреческой мифологии и Бураку в исламской мифологии.

Тулпар в богатырских сказках выступает советчиком и помощником богатыря (батыра), которому помогает одолеть чудовищ; переносит богатыря (батыра) на себе по воздуху, мечет молнии, поднимает крыльями ветер, содрогает своим ржанием землю. Ударом копыта Тулпар выбивает источник, вода которого дает вдохновение.

Как только батыры оседлают их и отправляются в путь, они превращаются в богатырских коней.

По древним представлениям, никто, включая хозяина, не должен был видеть крылья тулпара, иначе он мог умереть…

Тулпары могут разговаривать по-человечески, мыслить, видеть сны, возмущаться, мстить. Они верные товарищи, надежные спутники и мудрые советчики героев. При расставании на время с батыром конь всегда велит ему выдернуть три волосинки из его гривы или хвоста; герою достаточно подпалить их — тулпар явится перед ним… Тулпары — сказочные кони земного (реже — водного) происхождения, не связаны с небесным, верхним миром. Они фигурируют в мифах как волшебные помощники и покровители сказочных героев.

Тулпар

Тулпар-төрки мифологиядә канатлы (яки очучы) ат. Борынгы грек мифологиясендәге Пегаска туры килә.

Әкиятләрендә Тулпар батырның киңәшчесе һәм ярдәмчесе булып тора, аңа явызларны җиңәргә ярдәм итә, баһадирны һавада очыра, канатлары белән җил күтәрә. Тоягы белән тибеп, Тулпар җирдән су чыганагы, чишмә чыгара.

Батыр аңа утырып, юлга чыгып китүгә, ул баһадир атына әйләнә.

Борынгы күзаллаулар буенча, хуҗасыннан кала беркем дә тулпарның канатларын күрергә тиеш түгел, югыйсә ул үләргә мөмкин…

Тулпар кеше кебек сөйләшә, фикер йөртә, төш күрә, ачуы килә, үч ала. Алар - ышанычлы дуслар, юлдашлар һәм геройларның зирәк киңәшчеләре. Батыр белән аерылышкан вакытта ат аңа һәрвакыт ялыннан яки койрыгыннан өч чәч алырга куша; геройга аларны бераз яндырып алырга гына кирәк - тулпар килеп тә чыга ... Тулпар — җир (сирәгрәк — су) чыгышындагы әкияти атлар, күкләр белән бәйле түгел. Алар тылсымлы ярдәмчеләр һәм әкият геройларының яклаучысы буларак мифларда гына яши.

Зилант

Зилант - это фантастическое существо из татарской мифологии, нечто среднее между змеем и драконом.

Зилант в переводе с татарского означает "змей", правда, изображают это чудовище всегда с крыльями, поэтому в народе мифологическое существо называют драконом.

По древней казанской легенде, Зилант обитал на горе у реки Казанки близ впадения той в Волгу. Гора была прозвана Зилантовой и дала имя православному монастырю, построенному на ней в 1560 году. Сейчас, по легенде, змей находится в озере Кабан и охраняет ханские сокровища царицы Сююмбике.

Зилант изображён на гербе и флаге города Казань.Также Зилант является символом футбольного клуба «Рубин», что отражено на его логотипе.С 2016 года символ Зиланта появился на новом логотипе Казанского (Приволжского) Федерального Университета.

Зилант

Зилант - татар мифологиясендә фантастик җан иясе, елан белән аҗдаһа арасындагы образ булып тора.

Зилант татар теленнән тәрҗемә иткәндә "елан", “җылан” дигәнне аңлата, дөрес, бу коточкыч нәрсә һәрвакыт канатлар белән сурәтләнә, шуңа күрә халыкта бу мифологик җанны Аҗдаһа дип атыйлар.

Борынгы риваять буенча, Зилант Казансу елгасының Иделгә койган җиренә якын урнашкан тауда яшәгән. Тау да Зилант дип атала һәм 1560 елда төзелгән православие монастыренә исем бирә. Хәзер, риваять буенча, Зилант Кабан күлендә яши һәм Ханбикә хәзинәләрен саклый.

Зилант Казан шәһәренең гербында һәм флагында сурәтләнгән. Шулай ук Зилант «Рубин» футбол клубы символы булып тора, ул аның логотибында чагылдырылган. 2016 елдан Зилант символы Казан (Идел буе) федераль университетының яңа логотибында барлыкка килде.

Зухра йолдыз

Когда–то жила на свете девушка по имени Зухра. Была она пригожей, умной, слыла большой мастерицей.

Зухра жила с отцом и мачехой, которая завидовала падчерице, бранила ее за любой пустяк, взваливала на девушку самую тяжелую работу по дому.

И вот однажды под вечер, когда Зухра особенно сильно устала от беспрестанной работы, мачеха велела ей натаскать из реки воды в бездонную посудину. Да пригрозила:

–Если до утренней зорьки не наполнишь до краев, чтоб ноги твоей в доме не было!

Не смея перечить, Зухра взяла ведра с коромыслом и отправилась по воду.

В это время с неба скатилась звездочка. Ее окружил хоровод из множества звезд, одна из которых засияла особенно ярко.

Оказывается, эта звезда всегда следила за Зухрой.

Если ясной ночью вы вглядитесь хорошенько в Луну, то увидите на ней силуэт девушки с коромыслом на плечах. А рядом с Луной заметите ярко светящую звезду. Это и есть та самая звездочка, что вознесла добрую душу на небо. Ее называют звездой Зухры.

Зөһрә йолдыз

Борын-борын заманда Зөһрә исемле бик матур, бик акыллы, бик эшчән кыз булган. Зөһрәнең бик усал үги анасы булган.

Шулай бер көнне үги ана Зөһрәгә иртәдән кичкә кадәр төпсез савытка су тутырырга кушкан.

–Әгәр дә таң атканчы тутырмасаң, өйгә аяк басма, кыйнап үтерермен,– дигән.

Зөһрә бер сүз дә әйтмәгән. Көянтәсе белән чиләкләрен күтәргән дә суга киткән.

Бу бик матур айлы кич булган. Озак елаган Зөһрә. Ә күктән аны бер йолдыз күзәтеп торган. Бер вакыт Зөһрәне шул йолдызның нурлары һавага күтәрә башлаганнар. Кыз бик курыккан. Бераздан күзләрен күтәргән, ул ай уртасында утыра икән.

Сез әгәр дә тулган айга игътибар белән күзләрегезне текәп карасагыз, ай уртасында көянтәсенә чиләкләрен аскан Зөһрә кызның басып торганын әле дә күрерсез. Ә ай янында ялтырап яна торган йолдыз булыр, бусы инде Зөһрәне күккә күтәргән йолдыз. Аны «Зөһрә йолдызы» дип йөриләр.

Гульчечек

Гульчечек - героиня татарской волшебной сказки, которая совершила смелый побег от старой ведьмы, и использовала по дороге самые различные предметы, чтобы спастись от обернувшейся волком ведьмы. Сказочной особенностью Гульчечек оказалось возможность говорить с неживыми предметами и птицами - с деревом, с озером, со скворцом. Именно эти волшебные помощники, числом три, как и полагается в сказках, спасли Гульчечек от злой ведьмы.

Ну и волосы Гульчечек оказались не простыми, а волшебными и когда скворец отнес волоски к дому Гульчечек, а ее брат натянул их на скрипку, скрипка стала петь человеческим голосом и рассказала, что Гульчечек сидит на березе, а злая ведьма грызет ствол.

Как и полагается в сказке, брат успел вовремя и убил ведьму.

Гөлчәчәк

Гөлчәчәк - татар тылсымлы әкиятенең герое, ул карт убырдан кыю рәвештә качып китә һәм юлда төрле чаралар куллана. Гөлчәчәкнең әкияти үзенчәлеге булып тере булмаган предметлар һәм кошлар - агач, күл, сыерчык белән сөйләшү мөмкинлеге тора. Әнә шул өч тылсымлы ярдәмче Гөлчәчәкне явыз убырдан коткара да.

Гөлчәчәкнең чәчләре дә гади түгел, ә тылсымлы булып чыга: сыерчык чәчләрен Гөлчәчәкнең өенә алып кайтып, ә энесе аларны скрипкага тарткач, скрипка кеше тавышы белән җырларга керешә һәм Гөлчәчәкнең каенда утыруын, усал убыр каен кайрысын кимергәнен әйтә.

Барлык әкиятләрдәге кебек үк, абыйсы вакытында өлгерә һәм убырны үтерә.

Курай

Кура́й — и татарская продольная открытая флейта длиной 57—81 см. У татар кураем также называются различные виды продольных свистковых флейт и язычковые духовые инструменты. Первоначально использовался для музыкального сопровождения свадеб, праздников, сегодня входит в состав оркестров, ансамблей.

Раньше материалом для инструмента служили высушенные стебли растений семейства зонтичных. Современные модели изготавливают из различной основы: металла, дерева.

Звукоряд, тембр, диатонический диапазон курая зависят от различных факторов: размеров, материала, особенностей конструкции. В среднем, в арсенале инструмента – три полные октавы. Звукоряд представляет собой сцепление двух мажорных пентатоник.

Звучит курай необычно: душевно, возвышенно, меланхолично. Под такую музыку сложно исполнять песню, чаще она сопровождается горловым пением.

Игра на курае требует правильного владения дыханием. Звуки нужной высоты извлекаются, путем закрывания (открывания) расположенных вдоль корпуса отверстий. Чем больше количество отверстий, тем богаче диапазон инструмента, шире его возможности звукоизвлечения.

Курай

Курай — татар һәм башкорт халыкларының милли тынлы музыка коралы.

Татарларда курай элек-электән үк киң таралган уен коралы булган. Гадәттә, курайларның озынлыгын тотам белән үлчиләр. Шуннан чыгып курайлар җиде, сигез, тугыз, яисә ун тотамлы озынлыкта булалар.

Борынгы заманда татарлар курайны камыштан ясаганнар, төрле металлдан ясалган курайлар да билгеле. Хәзерге вакытта агач курай киң таралган, шулай ук алюминий һәм пластиктан ясала.

Татар кураенда 7 уйнау тишеге бар: 6-сы - алда, берсе арткы якта урнашкан, шуңа күрә курайда теләгән 7-ноталы көйне уйнарга була.

Татарларда курай белән кызыксыну бүгенге көнгә хәтле сүнмәгән. Татарстанда һәм татарлар яшәгән башка җирләрдә курай белән кызыксыну көннән көн арта. Курайда татар халык көйләрен һәм хәзерге заман җырларын да башкарып була.

Кубыз

Кубыз (варган), традиционный татарский музыкальный инструмент, язычково-щипковый идиофон.

Представляет собой металлическую подковку с сужающимися концами длиной около 8 см, в середине которой укреплен тонкий стальной язычок длиной около 7–10 см с крючкообразно загнутым концом. Музыкант держит кубыз во рту, прижимая губами и придерживая левой рукой; пальцами правой руки защипывает кончик язычка. Звук кубыза жужжащий, его высота зависит от размера язычка.

Причины популярности кубыза в быту татарского народа (главным образом, у женщин и детей) в прошлом и настоящем заключаются в его портативности и простоте приемов игры. Немаловажное значение в устойчивости бытования кубыза имеет также тот факт, что и в настоящее время есть народные мастера, изготавливающие этот архаичный инструмент.

Кубыз

Кубыз – төрки халыкларда таралыш тапкан чиртмә-телле музыка уен коралы. Кубыз дуга сыман бөгелгән тимер чыбыкка юка гына тел беркетелү ярдәмендә ясала. Кубызны авызга куеп чиртеп уйныйлар.

Октябрь инкыйлабына кадәр кубыз татарларда “яшертен”, тавышсыз уен коралы булып йөргән һәм утырмаларда, аулак өйләрдә генә диярлек уйналган. Аның уйнавына кушылып, биегәннәр һәм җырлаганнар. Ир-атлар да һәм хатын-кызлар да кубызда уйнарга яраткан.

Музыкант кубызны авызына, иреннәрен кысып, сул кулы белән тотып тота; уң кул бармаклары белән тел очын чеметеп ала.Кубызның тавышы безелдәгән кебек.

Источник: https://tatarica.org/ru/razdely/narody/tatary/tatarskaya-narodnaya-muzyka/kubyz Онлайн - энциклопедия Tatarica

Думбра

Думбра(думбыра), татарский традиционный двух- или трёхструнный музыкальный инструмент.

Длина 90–110 см. Треугольный корпус изготавливался из ели или сосны долблением цельного куска дерева. Шейка и лопатообразная головка выделывались из клёна или берёзы, шейка прочно соединялась с корпусом. Верхнюю деку изготовляли из тонкой еловой или сосновой доски. Думбра имела от 12 до 16 навязных жильных ладов. Строй струн квартовый или квинтовый. Звукоряд диатонический. Струны жильные, снизу крепились к струнодержателю, а вверху — к колкам в головке.

Основные виды думбры: прима, секунда, альт, тенор, бас. Они имеют квартовую настройку струн, хроматический звукоряд. На них играют посредством звукоизвлечения плектором и щипком.

Думбыра

Думбыра — татар халыкының кыллы чиртмә уен коралы.

Бүгенге думбра, искеләре шикелле үк, агачтан грушасыман эшләнгән корпустан гыйбарәт, әмма элгәреләреннән аермалы буларак, корпус агачны чокып эшләнми, ә җилем белән ябыштырып ясала.

Корпусы үзгәрүдән тыш, думбыраның кыл тартып куелган озын тар өлеше дә үзгәрүгә дучар ителгән, хәзергеләренең озынлыгы 800-1400 мм тәшкил итә һәм 19 уеп ясалган көйләгечтән эшләнә.

Думбраның төп төрләре: прима, секунд, альт, тенор, бас. Аларның кыллары квартлы көйләнешкә һәм хроматик авазлар рәтенә ия. Аларда плектор һәм щипк ярдәмендә уйныйлар.

Источник: https://tatarica.org/ru/razdely/narody/tatary/tatarskaya-narodnaya-muzyka/dumbra Онлайн - энциклопедия Tatarica

Зурна

Зурна представляет собой деревянную трубку с раструбом и несколькими (обычно 8—9) отверстиями (одно из которых находится на противоположной остальным стороне). Зурна находится в близком родстве с гобоем (имеет такую же двойную трость) и считается одним из его предшественников.

Диапазон зурны — около полутора октав диатонического или хроматического звукоряда, тембр яркий и пронзительный.

Зурна, главным образом, используется для исполнения образцов фольклорной музыки во время народных празднеств на открытом воздухе. Зурна, как правило, входит в состав ансамблей духовых инструментов.

Сорнай

Сорнай — борынгы тынлы музыка уен коралы. Татар музыкасының милли музыка уен коралы буларак санала һәм милли музыка ансабльләрендә кулланыла.

Музыка уен коралының атамасы фарсы теленнән, түбәндәге ике сүздән гыйбарәт: сор — «туй; туйга чакыру» һәм най — «көпшә, курай, быргы».

Татар халкында көтүчеләр тарафыннан кулланылган. Озынлыгы 400-500мм тәшкил иткән. Күпчелек очракта терлек мөгезеннән ясалган.

Бүгенге көндә "Сорнай" татар фольклор ансамбле төрле милли уен коралларында музыка башкара, шул исәптән ансамбльдә сорнай музыка коралы да кулланыла.

Шамаиль

Шамаиль — в переводе с арабского языка означает — «оберег», а с персидского – «портрет», «изображение», красивое настенное панно с изображением святых мест и мечетей и текстами изречений из Корана которое можно встретить в интерьерах татарских сельских и городских домов.

Происхождение и развитие искусства татарского шамаиля тесно связано с историей развития ислама на территории Среднего Поволжья и Приуралья. Арабские графемы выполняли не только эстетические функции, но и предохраняли их владельцев от злых сил и дурных помыслов.

К каллиграфическим произведениям, как средству самовыражения, обращаются, как правило, либо профессиональные художники, либо специалисты-знатоки арабского языка и культуры ислама без профессионального художественного образования.

Шамаиль - это часть мусульманской культуры. Арабской вязью ложатся изречения из Корана, афоризмов. Арабская каллиграфия, даже человека не понимающего, не может оставить равнодушным.

Шамаил

Шамаил-гарәп теленнән тәрҗемә иткәндә — «саклау», фарсы теленнән – «Сурәт», Изге урыннар, мәчетләр рәсемнәре һәм Коръән текстлары белән бизәлгән, татар авыл һәм шәһәр йортлары интерьерларында очратырга мөмкин булган матур дивар панносы дигәнне аңлата.

Татар шамаиленең килеп чыгышы һәм үсеше Урта Идел һәм Урал буе территориясендә ислам үсешенең тарихы белән тыгыз бәйләнгән. Гарәп графемалары эстетик функцияләрне генә үтәп калмыйча, аларның хуҗаларын явыз көчләрдән дә саклаганнар.

Шәмаил – татар йортын явыз көчләрдән саклап, иминлек теләп торучы атрибутика. Шәмаилләрне киштә артына тыгып куймыйлар. Чыгарып атарга да ярамый. Татарларда, гомумән, гарәп язуына генетик планда сакчыл караш яши, аны изге әйбергә саныйлар. Шәмаилләргә беркайчан да табынмаганнар, алар ислам дине иконалары түгел. Алар Аллаһы Тәгаләгә барлыгын искә төшереп торган.

Ак барс

Ак Барс – символ республики Татарстан, изображенный на ее гербе. В переводе с татарского означает «ирбис или белый барс».

Барс был знаком правителей Волжской Булгарии – государства, существовавшего на территории современного Татарстана в домонгольский период. Крылатый барс у волжских булгар считался божеством плодородия и покровителем детей.

.В современном гербе он символизирует покровительство гражданам республики. Острые зубы означают способность постоять за себя и своих подопечных, положение хвоста говорит о хорошем настроении и дружелюбии, а крылья в символическом изображении считаются знаком святости.

Кстати, барсы в районе среднего течения Волги и Камы никогда не водились. Исследователи полагают, что легенды об огромных белых кошках булгарские племена принесли со своей родины - Причерноморья и Кавказа, откуда им пришлось уйти из-за усилившихся конфликтов с Хазарским каганатом в VII веке нашей эры.

Сегодня имя Ак Барс (с татарского - "белый барс") носит не только известный хоккейный клуб из Татарстана, но и банк, и авиаперевозчик. Более того, талисманом Универсиады-2013 года в Казани был выбран котенок снежного барса.

Ак барс

Ак Барс - Татарстан Республикасының гербында сурәтләнгән символ.

Барс Идел буе Болгар дәүләтендә яшәгән идарәчеләре билгесе булган. Идел буе болгарларының канатлы барсы уңдырышлы, илаһи һәм балаларның яклаучысы булып санала.

Заманча Гербта ул республика гражданнарының яклаучысын символлаштыра. Үткен тешләр үзен саклап тору сәләтен аңлата, койрык халәте - яхшы кәеф һәм дуслык турында сөйли, ә канатлар изгелек билгесе булып санала.

Сүз уңаеннан, Идел һәм Чулман елгалары тирәсендә барслар беркайчан да яшәмәгән. Тикшеренүчеләр фикеренчә, зур ак мәчеләр турындагы легендалар Болгар кавемнәре үз ватаныннан - диңгез арты һәм Кавказдан алып килгән, аннан аларга безнең эрага VII гасырда Хәҗәр каганаты белән низаглар көчәю сәбәпле китәргә туры килгән.

Бүгенге көндә "Ак Барс" исемен Татарстаннан танылган хоккей клубы гына түгел, банк та, авиакомпания да йөртә. Моннан тыш, 2013 елда Казанда узган Универсиада талисманы итеп кар барсының баласы сайланды.

Сундук

Сундук - один из самых известных и старинных предметов быта в культуре татар. В нем хранили предметы, которые имели не только материальную, но и духовную ценность: одежду, украшения, полотенца и, конечно, книги.

Обязательным атрибутом интерьера были красные или зелёные сундуки.

По обычаю они составляли непременную часть приданого невесты. Помимо основного назначения — хранения одежды, тканей и других ценных вещей – сундуки заметно оживляли интерьер, особенно в сочетании с живописно уложенными на них постельными принадлежностями. В избах богатых татар сундуков было так много, что иногда их ставили друг на друга. Очень часто сундуки, устланные сверху покрывалами, использовали в качестве спального места. Удобно и практично.

Сандык

Сандык – шакмалы, уртача зурлыктагы капкачлы агач тартма. Сандык татар хатын-кызларының гомер юлдашчысы, сердәше дә булган. Йорт түрендәге сандыкта башта яшь киленнең тормыш иптәшенә алып килгән кадерле әйберләре – бирнә сакланса, соңрак аларны бәби киемнәре алыштырган. Олыгая барган саен, сандык эчендәге әйберләр дә үзгәргән, карт әбиләр сандыкта соңгы юлга бара торган киемнәрен (кәфенлек) саклаганнар

Сандык - татар мәдәниятендә иң танылган һәм борынгы көнкүреш әйберләренең берсе. Анда матди генә түгел, рухи кыйммәткә ия булган әйберләр: кием-салым, бизәнү әйберләре, сөлгеләр һәм, әлбәттә, китаплар сакланган.

Кызыл яки яшел сандыклар татар өе интерьерының мәҗбүри атрибуты булган.

Гадәт буенча алар биредәге кәләшнең бер өлешен тәшкил итәләр. Бай татар йортларында сандыклар күп булган, кайчагында аларны бер-берсенә куйганнар. Бик еш кына сандыкларны йокы урыны сыйфатында да кулланганнар. Уңайлы һәм җайлы.

Подробнее:https://islam-today.ru/istoria/tatarskij-mir/samail-carsau-sunduki-i-gluhie-zabory-v-cem-zaklucaetsa-otlicie-tatarskih-domov-ot-russkih/

Никах

Никах- самое главное таинство татарской свадьбы, наставление молодым, духовное и практическое, ответственный шаг и важное мероприятие в жизни молодых и их родителей, которые переживают за них с самого рождения.

Никях — в исламском семейном праве брак, заключаемый между мужчиной и женщиной.

Во время обряда бракосочетания имам читает четвертую суру Корана, в которой представлены положения ислама о месте, правах и обязанностях женщины в семье и обществе. После чтения суры брак считается состоявшимся. После завершения никаха, жениху и невесте выдается свидетельство, которое является официальным документом действительным во многих странах мира.

После совершения никаха жених и невеста берут на себя обязательства быть верными друг другу и не расторгать никах.

Никах читается только мусульманам, т.е. мужчина обязательно должен быть совершеннолетним мусульманином, невеста может принять ислам — это на её усмотрение. Мужчинам разрешено жениться только на мусульманках, христианках и иудейках. Обычно хазрат их при свидетелях и гостях произнести молитву. Если по какой либо причине произнести на память тяжело, хазрат просит повторить за ним эту молитву.

Никах

Никах — исламда ир белән хатынның бергәләп төзөк гаилә коруы.

Никах - кәләш һәм кияү, аларның ата-аналары өчен бик җаваплы вакыйга. Аңа ике якның да әзер булып, никахның, гаилә коруның бөтен асылын аңлаган хәлдә керешүе кирәк. Никах өйдә дә, мәчеттә дә укылырга мөмкин.

Имам, гадәттә, никах мәҗлесен гаилә турында кыска гына вәгазь белән башлап җибәрә.

Шуннан соң никахның төп өлеше башлана. “Никах” сүзе гарәпчәдән килешү дип тәрҗемә ителә һәм ул гамәлдә булсын өчен аның шартлары үтәлергә тиеш. Никахның мөһим булган берничә шарты бар.

Иң төп шарт — кияү белән кәләшнең Аллаһка ышануы, ягъни мөселман булулары.

Икенче шарт — шаһитларның булуы. Шаһитлар итеп мөселман булган ике ир-ат яисә бер ир кеше һәм ике хатын кыз сайлана ала.

Өченче шарт — кияүнең кәләшкә мәһәр, ягъни никах бүләге бирүе. Гадәттә, алтын бизәнү әйберләре, алка, йөзек яисә муенса бирелә.

Дүртенче шарт — ике якның да әти-әниләренең ризалыгы, яшьләрнең үз теләкләре белән никахлашуы. Шуңа күрә алардан шаһитлар каршында ризалыклары сорала.

Сабантуй

Сабанту́й (тат. — «праздник плуга») — ежегодный народный праздник окончания весенних полевых работ у татар и башкир. Люди собираются на одной площади, вместе веселятся, соревнуются. Проводятся такие соревнования, как бег, скачки, борьба, кулачный бой.

Этот праздник отличался гостеприимством: односельчане приглашали друзей, соседей и знакомых любой национальности.

В городах это однодневный праздник, сосредоточенный на майдане. А в сельской местности праздник делится на две части – сбор подарков и майдан.

Кроме того, в сельской местности – это и время приема гостей, встречи родственников и близких друзей. Поэтому готовятся к празднику заранее – убирают и белят в доме, готовят угощения для гостей.

В назначенный день проводятся состязания: как правило, майдан находится в районе парового поля. К назначенному часу туда со всех сторон стекается народ: пешком, семьями на лошадях – жители не только этой деревни, но и всей округи.

В самой организации «Сабантуя» был заключен принцип: «Не обидеть, не оскорбить, не унизить ни одного человека. Никто не должен уйти с тяжелым сердцем, с обидой»

Старинный праздник постепенно дополняется современными традициями, однако основные черты торжества сохраняются, переходя из века в век.

Сабантуй

Сабантуй – искиткеч күңелле, шау-гөр килеп торган, бар халыкны бер мәйданга туплаучы бәйрәм. Халык бер мәйданга җыелып, берләшеп күңел ача, көч сынаша. Йөгереш, ат чабышы, көрәш, капчык сугышы кебек ярышлар уздырылар.

Сабантуй беренче чиратта авылларда, аннан район үзәкләрендә, бераздан зур шәһәрләрдә һәм иң ахырда башкалада – Казан шәһәрендә уздырыла. Әлеге бәйрәмнәрнең вакык аралыгы бер айны тулысы белән диярлек колачлый. Чөнки сабантуйлары атна ахырында шимбә-якшәмбе көннәрендә бәйрәм итәләр.

Сабантуй билгеләнелгән көнгә ике-өч көн кала оештыручылар белән берлектә авыл яшьләре җигелгән атларга утырып урамнар буйлап җырлап-биеп бүләкләр җыеп йөриләр. Бәйрәм көне җитүгә авыл шәһәрләрдән кайткан туган-тумачалар, балалар, кунаклар белән гөрли, күптән күрешмәгән дуслар, кардәшләр, танышларның шат авазлары белән тула.

Сабантуй иртәсендә һәркем мул табыннардан сыйланып, матур киемнәрен киеп җыен буласы кырга юнәлә. Гадәттә ул авыл йортларыннан бераз читтәрәк урман янәшәсендәге берәр алан, яки агачлар утыртып әзерләнгән махсус урын – мәйдан була. Мәйданның түрендә сәхнә һәм аның каршында сабантуй бәйрәменең иң куңелле ярышы – милли көрәш өчен урын әзерләнә.

Сабантуй шулай мәйданда ярышлар, сәхнәдә җыр-биюләр, кайткан кунаклар, балаларның концерт номерлары белән шау-гөр килеп ахырына якынлаша.

Шулай итеп Сабантуй тормышның бар өлкәсенә дә ниндидер күтәренкелек өсти, ел буена җитәрлек шаян көч бирә.

Куре́ш

Куре́ш (также курэш, кураш, куряш, корэш) — традиционный вид борьбы у тюркских народов.

У башкир, татар и чувашей представляет собой борьбу на полотенцах, закидываемых на пояс противника, и является важным элементом национальных праздников — сабантуя.

В Та­тар­стане пра­ви­ла борь­бы «корэш» были раз­ра­бо­та­ны при ак­тив­ном уча­стии Фе­де­ра­ции корэш Рос­сии.

Благодаря разработанной системе унифицированных правил борьба на поясах стала весьма перспективным спортивным единоборством. Сегодня чемпионаты мира, Европы и национальные соревнования по этому единоборству проводятся систематически. Это очень зрелищный спорт, все больше набирающий популярность.

Борьба курэш формирует характер, укрепляет волю, развивает силу и выносливость. Для того, чтобы поднять соперника над собой, держа его за пояс, перебросить через себя, положить на спину, требуется недюжая физическая подготовка. Борцу необходимы сильные кисти, локти, предплечья, плечевой сустав и спина, поэтому тренировки носят регулярный и очень интенсивный характер.

Көрәш

Көрәш - билбаулар таккан ике кешенең бил алышуы, милли спорт төре. Татарча көрәштә аяк белән көрәшү рөхсәт ителми.

Көрәш ул халыкның яшәү көчен, батырлыгын,көдрәтен күрсәтә торган спорт төре. Татарлардагы көрәш рухы бервакытта да югалмаган. Төрле бәйрәмнәрдә, җыеннарда, сабантуйларда бил алышу, көрәшү традицияләре буыннан-буынга күчеп, бүгенге көнгә кадәр килеп җиткән.

Көрәш егетнең характерын формалаштыра, ихтыяр көчен ныгыта, егәр һәм чыдамлыкны үстерә. Көндәшен үз өстеңдә күтәрү өчен, аны билбау белән тотып, үз аша ташлап, аркага салу өчен, ныклы физик әзерлек таләп ителә. Көрәшчегә көчле кул чугы, терсәкләр, җилкә буыны һәм аркасы кирәк, шуңа күрә тренировкалар даими һәм бик интенсив характерда булырга тиеш.

Татарстан буенча, Россия күләмендә чемпионатлар уздырыла. Ул чемпионатларда йөзләгән, меңләгән көрәшчеләр катнаша

Тулырак:http://atnya-rt.ru/news/%D2%97%D3%99mgyiyat/milltebezne-yzek-kashyi-tatar-krshe

Баран

Баран был для древних тюрков особым животным – жертвенным, посвященным солнцу и небу. Особенно угодным считался баран с отметиной на лбу, толковавшейся как солярный знак. И сейчас имеет хождение поговорка: «Алланын кашка тэкэсеме эллэ син?!» («Разве ты баран, отмеченный богом?!») – о человеке, вознесшемся или вознесенном безо всяких заслуг. Когда-то у татар бытовала вера в «кук тэкэ» – небесного барана. Ему посвящался специальный джиен (праздник).

Победителю в борьбе корэш дают именно барана. В тенгрианстве распространено почитание горы как самой близкой к божеству точки на земле, и, соответственно, горного барана как божественного существа. В тот момент, когда батыр поднимает на плечи барана, он в глазах общины становится человеком, тождественным Богу.

Основная составляющая традиционной татарской кухни — это мясо. Например,татары покупали больше всего баранину, чуть меньше — говядину и конину.

В священый праздник Курбан байрам специаль на забой идет здоровый баран. Символизирует жертвенность во благо других.

Тәкә

Тәкә борынгы төркиләр өчен кояшка һәм күккә багышлаган корбан итү хайваны булган. Бигрәк тә, маңгаенда махсус тамгасы булган тәкә яхшы саналган. Хәзер дә «Алланың кашка тәкәсеме әллэ син? " дигән әйтем бар. Кайчандыр татарларда күк тәкәсе булган «күк тәкә» кә ышаныч яши иде. Аңа махсус җыен да багышланган булган.

Көрәштә җиңүчегә нәкъ менә тәкә бирәләр. Тәңречелектә Аллаһка иң якын җирдәге нокта - таулар димәк, тау тәкәсен илаһи зат буларак олылау киң таралган. Батырның җилкәсенә бәрән күтәргән мизгелендә ул җәмгыятьтә бертөрле көчкә ия булган, Ходайга тиңләшкән.

Традицион татар ашларының төп өлеше-ит. Мәсәлән, татарлар күбрәк сарык, бераз азрак сыер һәм ат итен ашаган.

Изге Корбан бәйрәмендә дә сарык сую гадәте бар.

Подробнее на Tatarlar.info: http://tatarlar.info/o-tatarah1/tatarskie-tradiczii/

Источник : https://realnoevremya.ru/articles/60983-chem-pitalis-tatary-100-let-nazad

Камаз

ПАО «КАМАЗ» — крупнейший в России производитель грузовых автомобилей. Единый производственный комплекс компании позволяет охватить весь технологический цикл производства — от разработки, изготовления деталей и комплектующих, до сборки и сбыта готовой продукции.

На предприятиях компании выпускается широкая линейка продукции: грузовые автомобили (более 60 моделей и более 1,5 тыс. комплектаций), автобусы, прицепы, двигатели, силовые агрегаты и пр. Основное направление деятельности — выпуск грузовых автомобилей полной массой свыше 14 тонн.

Дилерская и сервисная сеть”КамАЗа " развернута во всех регионах России и за рубежом, где продаются Камазы. Дилерская сеть в стране насчитывает 220 субъектов, за рубежом-75. В 1990-е годы” КамАЗ " оказывал сервисное обслуживание продукции.

КамАЗ - известная машина и в знаменитых ралли — рейдах "Дакар". В 2016 году гоночные машины с капотом прошли решающие испытания, одна из них приняла участие в российских гонках 2017-2018 годов.

Камаз

Кама автомобиль заводы (кыскача — КамАЗ, тулы исеме — "КАМАЗ" ачык акционерлык җәмгыяте— зур йөк автомобильләре җитештерүче предприятие, хәзерге вакытта "Ростех" дәүләт берләшмәсенә керә. "КамАЗ" Татарстанда иң егәрле сәнәгать берләшмәсе булып санала. Россия Федерациясендә иң эре автомобиль корпорациясе.

Компания предприятиеләрендә продукциянең киң линейкасы җитештерелә: йөк автомобильләре (60тан артык модель һәм 1,5 меңнән артык комплектация), автобуслар, тагылмалар, двигательләр, көч агрегатлары һ.б. төп эшчәнлек юнәлеше — 14 тоннадан артык авырлыктагы йөк автомобильләре чыгару.

“КамАЗ”ның дилерлык һәм сервис челтәре Россиянең КамАЗлар сатыла торган бөтен төбәкләренә һәм чит илләрдә җәелдерелгән. Илдәге дилерлык челтәрендә 220 субъект, чит илләрдә 75 субъект бар. 199 субъект “КамАЗ” продукциясенә сервис хезмәте күрсәтә.

Атаклы "Дакар" ралли-рейдларында да КамАЗлар — билгеле машина. 2016 елда капотлы узыш машиналары хәлиткеч сынаулар үтте, аларның берсе 2017-2018 елларда Россия күләмендәге узышларда катнашты

Тюльпан (орнамент)

У каждого народа есть свой символ, который имеет значение только для него. Много мастеров использует татарский орнамент, в котором основным мотивом является тюльпан. Тюльпан, один из первых весенних цветов и является символом возрождения.

Тюльпан неразрывно связан с религиозными воззрениями мусульманского мира. Цветок ассоциируется с именем Аллаха. Написание названия растения на арабском состоит из тех же букв, что и имя бога мусульманского мира. С точки зрения нумерологической системы Абаджа (каждая буква имеет собственное число) сумма букв в словах «тюльпан» и «Аллах» одинакова и равна 66. «Цветок Всевышнего» – тюльпан с давних времен украшает стены, окна и двери татарских мечетей.

С веками традиционный символ вольной степи обогатился новыми смыслами. К религиозным значениям добавилось светское толкование: тюльпан стал олицетворять стремление к великим достижениям. Цветок венчает герб республики, подтверждая период ее расцвета. В 2013 году тюльпан был выбран символом Летних студенческих игр, которые принимала Казань. Пятицветный логотип, разработанный на основе силуэта цветка, символизирует новые достижения и устремленность к цели.

Лалә

Һәр халыкның үз символы бар, ул бары тик аның өчен генә әһәмияткә ия. Татар орнаментында күп осталар куллана торган төп мотив булып лалә чәчәге тора. Халык өчен бу, барыннан да элек, яңарыш символы. Икенчедән, лалә чәчәге мөселман дөньясының дини карашларына бәйле. Лалә шулай ук татар орнаментларында еш чагылыш таба. Һәм янә дини сәбәпләр аркасында: ул Мөхәммәд пәйгамбәр символы булып тора. Чәчәкләр бик нык стильләштерелгән булса да, татар халкының символларын һәм мәдәниятен белгән кеше татар орнаментын укый алачак.

Гасырлар узгач, ирекле даланың традицион символы яңа уйлар белән баетылган. Дини әһәмияткә дөньяви тәфсир өстәлә: лалә бөек казанышларга омтылышны гәүдәләндерә. Лалә республика гербында бар, аның чәчәк атуын аңлата. 2013 елда лалә Казан кабул иткән җәйге студентлар Уеннары символы итеп сайланды. Чәчәк силуэты нигезендә эшләнгән биш төсле логотип, яңа казанышларны һәм максатка омтылышны гәүдәләндерә.

©https://www.livemaster.ru/topic/1127813-tatarskij-ornament-tyulpan

Полумесяц

Полумесяц - "свет в ночи" символ мусульман "божественный свет для людей пребывающих во тьме». По одним преданиям выбор символики связан с переселением пророка Мухаммеда из Мекки в Медину. По другим, полумесяц говорит о приверженности правоверных мусульман лунному календарю, а звезда с пятью лучами является отражением 5-ти столпов ислама и 5-ти кратных молитв, совершаемых правоверными мусульманами (они называются «намаз»). Есть и ещё одна версия того, что означает полумесяц у мусульман. По ней эта эмблема олицетворяет божественное покровительство и возрождение, а звезда символизирует рай.

Стоит также отметить, ни Мухаммед, ни другие ранние исламские правители не использовали полумесяц как религиозный символ.

Полумесяц на минаретах имеет разную форму. В некоторых случаях он принимает форму круга. Эти отличия можно легко объяснить. По некоторым данным установку полумесяца осуществляли на завершающем этапе строительства мечети. Форма знака соответствовала текущей фазе луны.

Ярым ай

Ярым ай - "төн яктысы”, “караңгылыкта булган кешеләр өчен илаһи яктылык” символы. Бер риваять буенча, символиканы сайлау Мөхәммәт Пәйгамбәребезнең Мәккәдән Мәдинәгә күчүе белән бәйле. Икенче яктан, мөселманнарның ай календарена тугры булулары, ә биш нурлы йолдыз исламның биш баганасы һәм 5 вакыт намазы белән бәйле дигән фикер бар. Мөселманнарның ярым ай символын аңлаткан тагын бер версия: бу эмблема илаһи якланышны һәм яңарышны гәүдәләндерә, ә йолдыз җәннәтне символлаштыра.

Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, Мөхәммәт пәйгамбәр дә, башка ислам хакимнәре дә ярым айны дини символ буларак кулланмаган. Манараларда ярым ай төрле формага ия. Кайбер очракларда ул түгәрәк формасын ала. Бу аермаларны җиңел аңлатырга була. Кайбер мәгълүматлар буенча, ярым ай урнаштыруны мәчет төзелешенең соңгы этабында башкарганнар. Ярым айның формасы айның агымдагы фазасына туры килгән.

Уфалла арбасы

Ручная тележка — приспособление для ручной перевозки грузов. Состоит из 2х колёс и ручек для удобного хвата. Изначально выражение состоит из двух слов "Уф, Алла", приблизительно в значении "О боже". Обычно люди так говорят, когда сильно устают. Чаще всего применяется в негативном ключе, при крайней усталости, недовольстве чем-либо или неприятном удивлении. Такое высказывание считается нежелательным для мусульманина, поскольку ты этим как бы выражаешь недовольство Аллахом.

Это телега известна всем труженникам тыла Великой Отечественной Войны. Зимой и весной школьники собирали и вывозили на поля тонны навоза, золы и птичьего помета, проводили снегозадержание. Обычно сентябрь, октябрь школьники не учились, они работали на колхозных полях, на токах.Кроме колхозных работ нужно было вести и свое хозяйство. На обработку своих огородов оставалось только вечернее время суток. Каждый день после работы отправлялись в лес заготавливать корма для скота и дрова. Маленькие дети помогали матерям таскать ручные двухколесные телеги, груженные дровами. Оттуда и название осталось. Уфалла ассоциируется с тяжелой жизнью.

Уфалла арбасы

Кул арбасы - йөк ташу өчен җайланма. Ике көпчәкле һәм ике тоткалы. “Уф, Алла” аерым ике сүздән тора. Гадәттә, бик арыган кеше шулай әйтә. Бу сүзне тискәре мәгънәдә, нәрсәдән дә булса канәгать булмаганда, күңелсез ситуациядә кулланалар. Мондый сүзләр мөселман кешесенә бик үк туры килми, чөнки моның белән Аллаһтан канәгатьсезлек белдерәсең.

Бу арба Бөек Ватан сугышының барлык тыл хезмәтчәннәренә дә мәгълүм. Кыш һәм яз айларында укучылар басуларга тонналап тирес, көл ташыганнар, кар тотканнар. Гадәттә, сентябрь, октябрь айларында алар укымаган, колхоз кырларында, токларда эшләгән. Колхоз эшләреннән тыш, үз хуҗалыгын да алып барырга кирәк әле. Үз бакчаңны эшкәртүгә тәүлекнең кичке вакыты гына калган. Эштән соң көн саен урманга терлеккә азык һәм утын әзерләргә юнәлгәннәр. Кечкенә балалар әниләренә шул авыр уфалланы тартып кайтырга булышканнар. Җир тешләп йөк тарткан чаклар һәрберсенең үзәгенә үткәндер. Шуңа да уфалла арбасы авыр тормышның онытылмас бер образы булып тора.

Казанское полотенце

Казанское полотенце – символ Сабантуя; красоты изысканного национального орнамента, вышитого искусными мастерицами; главный приз Сабантуя, которым награждают всадников-джигитов и батыров; символ белоснежной чистоты человеческих помыслов.

Ни одно событие в жизни человека не обходится без полотенца. Когда ребенок родился, его обматывали белым полотенцем, украшали полотенцем свадебных коней с колокольчиками, и первым подарком, который невестка давала свекру, было полотенце. За него мужчины обменивались поясами на саблях, за него мальчики гонялись на аргамаках.

Полотенца впечатляют своей красотой и древностью орнаментальных мотивов. Это устойчивый атрибут интерьера любого татарского дома, емкий образ-символ, ассоциирующийся с атмосферой народных праздников, свадеб, обрядов и спортивных состязаний. Вышитые тамбуром полотенца ("сөлге") вбирают в себя все цветовое и орнаментальное богатство татарской вышивки. В наиболее совершенных по художественному исполнению старинных казанских полотенцах единый развитый, разветвленный мотив букета располагается во все ширину конца полотенца и обрамляется узким вышитым бордюром. На концах вышитых полотенец первой половины, а также середины, девятнадцатого века располагаются узоры, составленные из 3-4 крупных букетов, развернутых фронтально на определенном расстоянии друг от друга.

Источник: https://tatarica.org/ru/razdely/kultura/festivali/kazan-slgese-kazanskoe-polotence-kazan-towel Онлайн - энциклопедия Tatarica

Сөлге

Казан сөлгесе – Сабантуй символы, милли орнаментның гүзәллеге символы; Сабантуйның төп призы – атта чабучыларга һәм батырларга бүләк; кеше ниятенең чисталыгы символы.

Кеше тормышындагы бер генә вакыйга да сөлгедән башка үтми. Бала тугач, аны ак сөлгегә билиләр, кыңгыраулы туй атларын сөлге белән бизиләр, каенатага биргән беренче бүләк тә сөлге. Аның өчен егетләр көч сынашалар, аның өчен малайлар аргамакларда куышалар.

Сөлгеләр үзләренең матурлыгы һәм борынгы орнаменталь мотивлары белән таң калдыра. Бу һәр татар йорты интерьерының тотрыклы атрибуты, халык бәйрәмнәре, туйлар, гореф-гадәтләр һәм спорт ярышлары атмосферасы белән ассоциацияләнә торган символ. Тамбур белән чигелгән сөлгеләр татар чигүләренең барлык төс һәм орнаменталь байлыгын үз эченә ала. Казанның борынгы сөлгеләре сәнгати башкару буенча иң камилләрнең берсе.

Коромысло

Коромысло — это приспособление дугообразной формы. Главное его предназначение — это перенос грузов. В частности воды в вёдрах. Это самое популярное его применение. Воду носили для дома и для двора (на питье скотине). С помощью данного инструмента также на реку носили белье для полоскания, и др. Когда-то считалось: пока человек еще может носить ведра с водой в коромысле, силы еще есть и человек находятся в здравии. Молодой же парень, который начинал носить воду в коромысле, получал "звание" отрока (подросток).

Польза коромысла заключалась в том, что оно позволяло нести 2 ведра воды на большое расстояние без остановки, перекладывая его с одного на плеча на другое. Хотя кто-то предпочитал носить воду на двух плечах сразу. В использовании данного предмета присутствовала и ритуальная составляющая. Так, например, считали, что когда идешь за водой, пустые ведра нужно нести в левой руке, в правой - коромысло. Набрав же воды в ведра, сначала нужно было цеплять ведро за заднюю часть коромысла, а затем за переднюю.

Көянтә

Көянтә - ул дугасыман формадагы җайланма. Аның төп максаты - йөк ташу. Аерым алганда, чиләкләр белән су ташу өчен. Суны өйгә дә, ишегалдына да (малларга) ташыганнар. Көянтә ярдәмендә елгага керләр чайкарга төшкәннәр һ.б. . Кайчандыр көянтә асып йөри алган кеше турында: әле көче бар һәм ул исән-сау, дип әйткәннәр. Көянтә асып йөри башлаган малай исә "егет" исемен алган.

Көянтәнең файдасы шунда ки, ул зур ераклыкка ике чиләк су алып барырга мөмкинлек бирә, аны бер җилкәдән икенчесенә күчереп куеп була. Ә кемдер берьюлы ике җилкәдә алып бара алган . Әлеге предметны куллануда ритуаль өлеш тә булган. Әйтик, суга барганда буш чиләкләрне сул кулда, көянтәне уң кулга тотарга кирәк, дип санаганнар. Ә суны чиләккә салгач, башта чиләкне көянтәнең арткы өлешенә, ә аннары алгы өлешен эләктерергә кирәк икән.