Урок осетинского языка в 1 классе

Урочы грамматикон темæ: Ныхасы рæзтыл куыст.

Урочы ныхасы темæ: Зымæгон хъæды.

Урочы нысан: 1. Бакусын ныхасы рæзтыл.

Зонадон нысан: Базонгæ кæнын сывæллæтты хъæды цæрджытимæ, æрдзурын сын сæ царды уавæртыл зымæгон хъæды, дзырдуатон куыст кæнгæйæ.

Хъомыладон хæс: Ирыстоны æрдзы хъæздыгдзинæдтæ зонын æмæ хъахъхъæнын. Фидар кæнын уарзондзинад Райгуырæн бæстæмæ. Æрдзурын хи æдасæй куыд дарын хъæуы зымæджы.

Урочы нысаны фæстиуджытæ:

Зонадон: Скъоладзаутæ зонынц цæрæгойты æмæ зымæгон мæйты нæмттæ.

Регулятивон: Скъоладзутæ æмбарынц сæ размæ æвæрд хæстæ æмæ йæ æххæст кæнынц.

Коммуникативон: 1. Скъоладзаутæ сæ ахуыргæнæгимæ архайынц диалоджы.

2. Скъоладзаутæн сæ цæстæнгас урочы дзурыны фадæттæ ис.

Удгоймагон: Алы скъоладзау дæр цымыдис кæны ногзонындзинæдтæ райсынмæ.

Цæстуынгæ æрмæг урочы: 1. Æмдзæвгæтæ.

2. Аудио фыст.

3. Компьютер.

4. Интерактивон фæйнæг.

5. Сывæллæтты проектон куыст.

Урочы цыд:

1. Организацион хай.

- Уæ бон хорз, сывæллæттæ. (Сывæллæттæ сæ сæртæй кувынц.)

- Сывæллæттæ, абон нæм æрбацыдысты уазджытæ, раттæм ма сын салам.

Æгас нæм цæут, нæ буц уазджытæ!!!

- Сбадут.

(Хъуысы дымгæйы ниуын)

- Сывæллæттæ, уый цымæ цæй ниуын у? (Дымгæ)

-Мæнæ мын ме стъолыл цыдæр сыф авæрдта фыдуаг дымгæ.

-Байхъусут-ма, цыма дзы цы фыст ис, уымæ.

Ахуыргæнæг кæсы (Презентации 1,хай):

Хуры цæст æрныллæг,

Нал ис тафс йæ тынты.

Рабæлццон та зымæг

Хъавгæ хохрæбынты.

Хъæууынгты дыууæрдæм

Дымгæ кафы, симы.

Бон кæны куыддæртæ,

Уад рæстæггай ниуы.

-Рацу, зымæг махмæ,-

Саби дзыхæй сиды. –

Рауадз тымыгъ рагъмæ,

Стух æй ног уард миты.

Дзоныгътæ цæттæ сты,

Алкæмæн дæр кæрты,

Ацафон хæхбæсты,

Мит цæмæн нæй рæгътыл?

- Ацы рæсугъд рæнхъытæ ныффыста Мæргъиты Венерæ. Цæй кой дзы

ракодта автор? Уæдæ уæм куыд кæсы, цæуыл ныхас кæндзыстæм абон

нæ урочы?

2. Ног æрмæг.

Ахуыргæнæджы ныхас:

–Сымах уæхæдæг уарзут зымæг? Цæмæн?

Афтæ, сывæллæттæ, алкæмæндæр ис йæхи ахаст зымæгмæ. Байхъусут

ма Багаты Ладийы æмдзæвгæмæ:

Хъызт ныссæлын кодта

Рудзгуыты æвгтæ.

Ихæй сыл ыскодта

Диссаджы нывтæ.

-Цавæр дзырд дзы не æмбарут.

Дзырдуат:ХЪЫЗТ-тынг уазал. Мороз, холод, стужа.

Хъызт бон- морозный день.

Уары мит, сыгъдæг мит уары,

Æрдз у урс – урсид, сыгъдæг.

Чидæр дард кæмдæр ныззары,

Миты цинæй зары лæг

-Куыд æмбарут дзырд – æрдз?

Дзырдуат:Æрдз - природа

Урс миты хъæпæнтæ

Сайынц дардмæ цæст.

Зымæджы кæлæнтæ

Алы ран - æмбæхст.

-Куыд æмбарут дзырд – миты хъæпæнтæ?

Дзырдуат: Хъæпæнтæ – миты тъыфылтæ, миты гæлæбуте.

-Бахъуыды кæнут ацы дзырдтæ: ХЪЫЗТ, ÆРДЗ, МИТЫ ХЪÆПÆНТÆ

3. Ахуыргæнæджы ныхас:

Æрдз ахæм диссаджы арæзт у, æмæ дзы хуымæтæджы ницы цæуы. Ирон лæг рагæй æрæгмæ дæр бафиппайдта(бамбæрста), йæ цард æмæ æрдзы ивддзинæдтæ æнгом баст кæй сты, уый. Æмæ нæ къалиндар дæр арæзт уыд уыцы æрдзон ивддзинæдтæм гæсгæ.

Нæ фыдæлтæ афæдзы афонтæ мах куыд сахуыр стæм, афтæ нæ, фæлæ дих

кодтой æндæр хуызы. Афæдзы дих баст уыд сæ цард, сæ куыстимæ, æрдзон

фæзындтимæ. Уымæ гæсгæ алы мæйы ном дæр баст уыд бæрæгбонимæ, кæнæ йын уыд бæлвырд мидис, хъуыды.

Зауырбег, Марат æмæ Сабинæйы бафæндыд уыцы мидис раиртасын.

4. Проект-презентация (отрывок).

Зымæг нæм æрбацæуы йæ æртæ хъæбулимæ, уыдон сты æртæ зымæгон мæйы.

Ныртæккæ уын радзурдзыстæм зымæгон мæйты тыххæй.

Декабрь - цыппурсы мæй .

Зымæджы фыццаг мæй. Джеуæргуыбайы стыр бæрæгбоны фæстæ цыппар

къуырийы хордтой урссаг, ома, æхсырæй конд хæринаг. Фос не ргæвстой,

цæмæй сбирæ уой. Ног азыл уыд сæ мæт.

Январь –тъæнджы мæй.

Ирон адæм афæдзы фыццаг мæй хуыдтой тъæнджы мæй. Йæ кой нæ ферох абон дæр. Арæх æй фехъусæн ис зæронд адæмæй. Дзырд тъæнг не взаджы фæзынд, нæ раг

фыдæлтæ хæхбæстæм куы балыгъдысты, уæд. Тыхджын уазал бонтæ-иу Кавказы бæрзонд хæхты арæхдæр скодта зымæджы астæу, ома афæдзы райдайæн. Фыруазалæй – иу зæхх æмæ бæлæстæ скъуыдысты, ома тъæнг кодтой. Æвæццæгæн,мæйыл дæр ахæм ном уымæн сæвæрдтой.

Февраль-æртхъирæны мæй.

Афтæ хонынц ирон адæм зымæджы фæстаг мæй. Дзырд æртхъирæн цы амоны, уый иууылдæр зонут. Цыбырдæр у, æмæ æртхъирæн кодта, зæгъгæ, мæм фылдæр бонтæ куы хауид, уæд иу адæймаджы комулæфт асæлын кæнин. Нæ фыдæлтæ та-иу загътой «галы комы тæфы йас рахъарм».

Ахуыргæнæджы ныхас:

-Ныртæккæ сын сымах иронау базыдтат сæ нæмттæ. Заур, иу хатт ма нын сæ зæгъ, мах та сæ иумæ дæ фæстæ дзурдзыстæм.

ДЕКАБРЬ - ЦЫППУРСЫ МÆЙ .

ЯНВАРЬ –ТЪÆНДЖЫ МÆЙ.

ФЕВРАЛЬ-ÆРТХЪИРÆНЫ МÆЙ.

6. УЛÆФТЫ РÆСТÆГ.

Къухтæ! Къухтæ!

Айрæзут!

Къухтæ! Къухтæ!

Атæхут!

Къухтæ! Къухтæ!

Амбæхсут!

Къухтæ! Къухтæ!

Мæнæ стут!

7. - Сывæллæттæ, куыд уæм кæсы, зымæгон хъæды цæрæгойтæ та куыд цæрынц?

- Ныртæккæ сын сæхи бафæрсдзыстæм.

- Мæнæ нæм цас уазджытæ æрбацыд! Уæхи ма нын бацамонут.

(Тæрхъус, мыст, æхсæрæг, фыранк, гæркъæраг)

Æз дæн тæрхъус. Сæрды вæййын фæныкхуыз, зымæг та скæнын

урс кæрц. Свæййын митæнгæс, æмæ мæ нæдæр рувас не

ссардзæн, нæдæр бæрæгъ, цуанонæй дæр

бамбæхсдзынæн.Боныгон фынæй кæнын нæзы бæласы бын,

æхсæв та рацæуын æмæ мæхи хорз фенын бæласы æрыгон

къалиутæй кæнæ йæ цъарæй. Ноджы ма бирæ уарзын уырыдзы

æмæ къабуска. Тынг зын мын вæййы зымæгон.

Æз та дæн мыст. Æз сæрд-сæрддæргъы кодтон æвæрæнтæ:

æмбырд кодтон æнгузтæ, гыркъотæ. Цæрын бæлæсты бын,

мæхицæн дзы цы хуынкъ скæнын, уым. Мæ æвæрæнтæ дæр

уырдæм бамбырд кæнын. Уазалæй бæргæ нæ тæрсын, фæлæ мæм

рувас æдзух æртхъирæн кæны.

Æз дæн тыртына - хонынц ма мæ æхсæрсæттæг дæр. Зымæгмæ

мæхи цæттæ кæнын райдайын фæззæджы: бæласы мæрайы

мæхицæн хъарм цæрæнбынат скæнын фæхæссын æм фæлмæн

хъуына æмæ сыфтæр. Мæ зымæгон æвæрæнтæ дзаг вæййынц

æнгузтæй, зокъотæй. Æз зымæгæй æппындæр нæ тæрсын!

Мæ ном у фыранк. Сымахимæ рагæй зонгæ стæм. Æнæмæнг мæ федтат нæ

Республикæйы гербыл. Æз зымæгмæ æвæрæнтæ нæ фæкæнын. Æз цуанæй

цæрын. Мæ цæрæнбынат уæлиау хæхты, уым мæхи бахъахъхъæнын хъызт

зымæгæй. Боныгон арæхдæр уылæфгæ кæнын, цуаны æхсæв цæуын. Зымæг

мæнæн тæссаг ницæмæй у! мах бирæ уарзæм сыгъдæг миты хъазын, равдул-

бавдул дзы кæнын. Фæсхъазт та нæхи хурмæ фæхъарм кæнæм.

Уæдæ мæн дæр иууылдæр зонынц! Уымæ æмæ æз алцыдæр

зонын! Æз дæн гæркъæраг! Зымæджы уазæлтты мах нæхи адæммæ хæстæгдæр байсæм æмæ кæддæриддæр вæййæм æфсæст. Мæ ахстон та аразын бæласыл, йæ къалиутæй.

- Мæнæ диссаг! Сеппæт дæр уæхи хъызт зымæгмæ барæвдз кодтат.

Зымæджы хъызт чи ницæмæ дары, уый у арс. Уый æнæхъæн зымæг

кæны фынæй. Сæрды йæхи бафсады, фæззæджы йæ хуыгком фæлмæн

хъуына æмæ сыфтæрæй байдзаг кæны, æмæ уалдзæгмæ вæййы æнæмæт.

-Уæ зæрдæмæ цæуы хъæды цæрын?

( сырдтæ дзурынц)

-Хъæд йæ зымæгон дарæсы у аргъауы бæстæйау. Зымæгон хъæды кæд уазал у, уæддæр дзы у тынг рæсугъд. Ирон æмбисонд афтæ зæгъы: «Зымæг куы нæ уаид, уæд уалдзæджы хъуыды дæр ничи ‘ркæнид».

- Нæ зынаргъ уазджыте, сымах та уарзут зымæг, цæмæй цæуы уæ зæрдæмæ?

- Стыр бузныг уеппæтæн дæр, тынг цымыдисаг дзуæппытæ нын раттат.

8. УЛÆФТЫ МИНУТ.

Иу мæ сæр,

Дыууæ мæ къухтæ.

Иу мæ фындз,

Дыууæ мæ хъустæ.

Хъустæй мах фæкæнæм хъусгæ,

Къухтæй мах фæкæнæм кусгæ.

9. Ног æрмæг ныффидар кæнын.

Интерактивон фæйнæгыл куыст.

Сывæллæттæ, нæ уазджытæ фæцыдысты уæ зæрдæмæ? Зымæгон кæм æмæ куыд цæрынц, уый бахъуыды кодтат? Ныртæккæ йæ сбæлвырд кæндзыстæм.

Нæ алæмæт хъæды цæрджытæ фæдзæгъæл сты, сæ цæрæнбынæттæ нал арынц.

Чи сын аххуыс кæндзæн равзарын, чи сæ кæм цæры?

Æнæ хæдзарæй та нын чи баззад? (арс) Цæмæн? Нæ цæрæгойтæн хъарм хæдзæрттæ ссардтам, фæлæ зымæг даргъ у. Хæринагæй дæр ма сæм фæкæсæм. Айуарут - ма нæ Ногазы лæвæрттæ, чи сæ цы уарзы?

-Чи нын баззад æнæ лæварæй? Цæмæн?

Гъе ныр сын ницыуал тас у, зымæджы хъызт сæ ницæмæй бахъыгдардзæн.

10. Хатдзæг. Цы базыдтат нæ абоны урочы ногæй? Уæхимæ уæ

ныййарджытæн дзы цы радзурдзыстут?

11. Хæдзармæ куыст.

Хæдзары бацæттæ кæнут чысыл радзырд: «Зымæг хъæды». Скæнут æм

ныв.

12. Рефлексия. Снежинки.

Сабитæ, фæйнæгмæ ма бакæсут, цы диссаджы ныв дзы ис - «Зымæгон

хъæд». Мах абон нæ урочы ныхас кодтам зымæджы тыххæй: куыд рæсугъд у

зымæгон хъæд, куыд æнкъарынц цæрæгойтæ сæхи . Ныр нæ разы ис

зымæгон ныв, бауадзæм ма дзы уд, сдзурын æй кæнæм. Кæд дæхимæ гæсгæ

хорз бакуыстай, алцыдæр бамбæрстай, дæ зæрдæмæ фæцыд урок, уæд ма дзы миты гæлæбу аныхас.

- Кæд дæхимæ гæсгæ цыдæр нæ бамбæрстай, уæд та дзы аныхас къæвдайы

æртæх.

13. Сывæллæттæ тынг хорз бакуыстат абоны урочы. Бузныг. Нæ урок

кæронмæ æрхæццæ. Баулæфут.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/203481-urok-osetinskogo-jazyka-v-1-klasse