Ким буолуохха сэбуй ?» диэн идэни талыыга кылаас чааьа

МБОУ ЧЫМНАЙСКАЯ СРЕДНЯЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНАЯ ШКОЛА Г.Д.БЯСТИНОВА – БЭС ДЬАРААЬЫН ТАТТИНСКИЙ РАЙОН.

Учитель начальных классов: Саввина Галина Моисеевна.

Ким буолуохха сэбуй ?

Идэни талыыга кылаас чааhа.

4кылаас

Алын суьуэх оскуола учуутала:

Саввина Галина Моисеевна

2014с.

Кылаас чааьа.

Темата: «Ким буолуохха сэбуй ?» - диэн идэни талыыга кылаас чааьа.

Сыала: Араас элбэх идэттэн бэйэ сэбулуур идэтин таларга олук ууруу,

идэлэр туох суолталаахтарын, туьалаахтарын туьунан эйдэтуу.

Ынырыллыбыт ыалдьыттар талбыт идэлэринэн улэлииллэрин

истии, идэни талыыга уьуйуу. О5о бэйэтэ сэбулуур идэтигэр

хоьоон айалларын ситиьии.

Тэрилэ: Хаартыскалар, хартыыналар, планшеттар, открыткалар, видео.

Былаана

1. О5олор изографы аа5ыылара. «Ким буолуохха сэбуй ?»

О5олор изографы аа5ан бугунну кылаас чааьын бэйэлэрэ биллилэр.

2Идэни талыы туьунан бэсиэдэ.

Араас элбэх идэ баар. Киьи барыта таптыыр, сэбулуур идэлээх

буолар. Ханнык ба5арар киьи кыра эрдэ5иттэн улаатта5ына туох

улэьит буолуо5ун саныыр, онно уэрэниэн, улэьит буолуон ба5арар.

Мин эьиги курдук кыра сылдьан начальнай кылаас учуутала

буолуохпун ба5арар этим. Ол санаабын уларыппакка билигин

бэйэм сэбулуур, таптыыр идэбин талан эьигини уэрэтэ сылдьабын.

Таптыыр идэни баьылыырга учугэйдик уэрэниэхтээххин, кыра

сааскыттан туох идэлээх киьи буола улаатаргын саныахтааххын

уонна туохтан да ча5ыйбат, тулуурдаах буола улаатыахтааххын.

Эьиги хас сыл аайы маннайгы кылаастан «Ким буолуоххутун»

ба5араргытын тэтэрээппэр срунан иьэбин. Ол онно кэрдэххэ сорох

о5олор маннайгы кылаастан наар биир идэни уларыппакка талан

иьэллэр. Холобура: Света – учуутал, Сергей – суоппар. Онтон атын

уэрэппит кылаастарбар сорох о5олор идэлэрин кылаас аайы

уларыта сылдьааччылар. Онон эьиги биир сэбулуур идэ5итин талан,

уэрэнэн тэрээбут дойдугутугар туьаны а5алыаххыт диэн эрэнэбин.

3.Араас идэлээх бэйэбит биир дойдулаахтарбыт туьунан планшетынан

кэпсэтии.

Биьигии Чымынаайыбытыттан элбэх Республика5а биллэр улэьиттэр

бааллара. Ол курдук манна олоро сылдьыбыт биир

дойдулаахтарбыт куоракка олороллоро, улэлииллэрэ.

А) Самыров Афанасий Васильевич 1956 сыллаахха шофёр курсугар

Дьокуускайга уэрэммитэ. Кини бастаан колхозка улэлээбитэ. 1964

сыллаахха Дьокуускайга киирэн суоппардаабыта. Кини №5

автобуска уьун сыл устата бэриниилээхтик учугэйдик улэлээбитэ.

Афанасий Васильевич тулуурдаах, улэ режимин тутуьар буолан

наар хай5алга сылдьыбыта. Кини армия5ат сылдьан «Китайско –

Советская дружба» медаль хаьаайына буолбута. 1985 сыллаахха

«Ударник 11-й пятилетки диэн знагынан на5араадыламмыта.»

1971 сыллаахха «Знак почёта» ордены ылбыта. 1981-1985

сыллардаахха «За работу без аварии» 2-с, 3-с степеннэрдээх

знактарынан на5араадаламмыта. 1985 сыллаахха «Октябрьская

революция» орденынан, 1991 сыллаахха Дьокуускай куорат

бочуотун кинигэтигэр киирбитэ, 1994 сыллаахха Михаил Ефимович

Николаев илии баттааьыннаах грамотатынан уонна кыьыл кэмус

чаьынан на5араадаламмыта. 1996 сыллаахха «Норуот

хаьаайыстыбатын утуэлээх улэьитэ» буолбута. Бу сыл «За

доблестный, самоотверженный труд» (килбиэннээх улэтин иьин)

медалынан на5араадаламмыта. 1997 сыллаахха Дьокуускай куорат

бочуоттаах гражданина буолбута. Кини кэргэннээх, биир кыыстаах,

икки сиэннээх. Ити на5араадалара барыта улэтигэр бэриниилээх

буолан кэлбиттэрэ.

Онтон биьиги санитарнайбыт суоппара Алексей Васильевич

Б) Макаров эдьиийэ Галина Васильевна, кутуэтэ Петр Дмитриевич

Каратаевтар иккиэн Дьокуускай куорат балыыьаларыгар

бырааьынан эр сылларга утуэ суобастаахтык улэлии - хамсыы

сылдьаллар.

В) Онтон биьиги Кузя Блахировпыт убайа Гаврил Кузьмич Блахиров

Дьокуускай куоракка тутуу инженерынан уьун сылларга улэлии

сылдьыбыта. Кини «Мостострой» генеральнай директорынан улэлии

сылдьан Эктэмнэ Канада биригээдэтин кытта холбоьон улахан

муоста туттарбыта. Онтон Чурапчы, Таатта улуустарын икки ардыгар

муоста туттарбыта. Онон Гаврил Кузьмич идэтинэн

таьаарыылаахтык улэлээбитэ.

Г) Бу биьиги Атастырова Марианна убайа Атастыров Семён

Николаевич билигин куоракка олорор. Кини идэтинэн лётчик. 1971

сыллаахха Оренбургскай лётнай училище5а уэрэммитэ, икки

сылынан уэрэ5ин бутэрбитэ. Онтон ыла пенсия5а тахсыар диэри

лётчигынан улэлээбитэ. 1984 сыллаахха «СССР аэрофлотун туйгуна»

диэн звание инэриллибитэ. Маннайгы кылаастаах лётчик, АН – 12

улахан самолёкка уонтан тахса сыл улэлээбитэ. Онтон 1992

сыллаахха английскайдыы уэрэнэн баран атын омук дойдуларыгар,

граница таьыгар кэтэр лётчик буолбута.

Ол курдук биьиги бэьуэлэктэн араас элбэх идэлээх, улэлээх

дьоннорбутунан киэн туттабыт.

4.Ыалдьыттары кытта кэрсуьуу.

Учуутал, ветеринар, повар, продавец идэлэрин туьунан улэлии

сылдьар ыалдьыттар кэпсээннэрин истии.

5.О5олор идэлэргэ аналлаах бэлэ5унэн хоьоон айыылара.

1. Учуутал.

Учуутал буолуо5ум,

О5олору уэрэтиэм.

Айыл5аны таптыырга

Учугэйдик уэрэтиэм.

Учуутал буолуо5ум

Аа5арга уэрэтиэм.

Ууттан сэрэхтээх

Буоларга уэрэтиэм.

Учуутал буолуо5ум

Бэрээдэккэ уэрэтиэм.

Кинигэни харыстыырга,

Туйгуннук уэрэнэргэ.

2. Биэссэр.

Урун, уьун халааттаах

Биэрсэрбит барахсан,

Эмкинэн эмтиигин,

Биьигини уэрдэ5ин.

Биэрсэрбит барахсан

Тымныыга, сылааска сылдьа5ын.

Биьигини эмтиигин

Биэрсэрбит барахсан.

3. Повар.

Мин повар буолуо5ум

Араас аьы астыа5ым,

Дьоннору аьатыа5ым.

Минниьигэс аьы астыа5ым,

Бырааьынньыктарга остуолбут

Минньигэс аьынан туолуо5а.

6.Уэрэппит идэ туьунан хоьооннорун истии.

Маннайгы учууталбар.

Уэрэх – били утуэтун,

Учугэйин эйдэтэн

Уунэр – урдуур биэрэккэ

Уктэннэринэн кээспиккэр

Махтал буоллун эйиэхэ,

Маннайгы учууталбар.

Симиилээхтик сиьиктээх

Сис – тыа, ыркый быыьыттан,

Сибэккилээх сыьыыга

Сиэтэн, сирдээн киллээркэр.

Махтал буоллун эйиэхэ,

Маннайгы учууталбар !

Эмчиккэ.

Соьуйан турдум далбааран,

Эмискэ кэрээт эйигин,

Сыллар, хонуктар хаарыйан,

Атын буолбуккун билигин.

Туул курдук, илэ да курдук

Туунну тулук харана5а,

Сылаас илиигэр ынчыктаан

Сыппытым сырдыкка ба5ара.

Элэр ыарыыттан эмтээннин

Иккистээн оло5у биэрбиккин

Ахтан кэлэбин уэрэммин –

Чахчы танара эбиккин.

Космонавт.

Космонавт буолуо5ум,

Куйаарга тахсыа5ым.

Эйиэхэ ыраахтан

Э5эрдэ ыытыа5ым.

Бары этэллэр.

Кэрэхсиир уксэ бэрт,

Ким буолуом биллибэт.

Аан бастаан уэрэниэм,

Аналбын билиниэм.

7.Тумук оноруулара: Бугун туох туьунан кэпсэттибит ?

Чымынаайыттан тэруттээх биир дойдулаахтарбыт

идэлэрин хайдах баьылаан улэлээбит эбиттэрий ? Ким уьуннук

суоппардаабытый ? Ким убайа лётчик этэй ? Улахан муосталары тутууга

ким улэлэспитэй ? Ханнык быраастары биллигитий ? Ыалдьыттарбыт

ханна, туох идэлээх эбиттэрий ? Хоьоон айарга тэьэ учугэйий ? Бэйэ5ит

улэ5ититтэн астынныгыт дуо ? Хайдах кылаас чааьа ааста ?

8.Дьиэ5итигэр идэ туьунан таабырыннарда булан, айан кэлэргитигэр.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/47377-kim-buoluohha-sjebujdijen-idjeni-talyyga-kyl