Асылыкүл. Ябай һәм ҡушма һандар

Дәрес этаптары

Уҡытыусы эшмәкәрлеге

Уҡыусылар эшмәкәрлеге

Дәрестең һәр этабында формалаштырылған УУЭ (регулятив, танып белеү, коммуникатив, шәхес булараҡ формалаштырыу)

1

2

3

4

Уҡыу эшмәкәрлегенә мотивация булдырыу.

Һаумыһығыҙ! Хәйерле иртә!

Әйҙәгеҙ, бөтә донъяны ла сәләмләйек әле.

Хәйерле иртә, ағастар!

Хәйерле иртә, ҡоштар!

Хәйерле иртә, тәбиғәт!

Афарин! Әгәр һеҙ һәр көндө бөтә донъяны сәләмләһәгеҙ, яратһағыҙ, изге уйлы, һәйбәт кеше булып үҫерһегеҙ.Был эштә мәктәптә алған белемдәрегеҙ ҙә ярҙам итер. Шуға күрә дәресте башларға рөхсәт итегеҙ, ултырығыҙ!

Мин һеҙҙе бөгөн сәйәхәткә алып сығырға теләйем. Нимә ул сәйәхәт?

Шулай итеп, бөгөн һеҙ, сәйәхәтселәр, йәки туристар, ә мин оло сәфәргә юл башлаусы,күрһәтеүсе,таныштырыусы, йәғни гид булам. Сәйәхәт итергә яратаһығыҙмы?

Ә нимә менән барайыҡ?

Мин алып барасаҡ урынға автобус, машина, поезд, йәйәү барырға мөмкин. Ә беҙ бөгөн автобус менән барайыҡ. Беҙҙең билеттар юҡ, әйҙәгеҙ, кассир апайҙан билеттар алайыҡ, һәм ҡайҙа барасағыбыҙҙы белербеҙ.

Уҡытыусы менән башҡорт телендә һаулашалар.

Сәйәхәт – путешествие

Сәйәхәтселәр – путешественнки

Гид

Үҙҙәренең уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора белеү, яҡшы, продуктив эшкә ынтылыш формалаша.

Уҡыу мәсьәләһен ҡуйыу.

Ребус сисеү.

Шулай итеп, бөгөн беҙ Асылыкүлгә юлланабыҙ. Ҡуҙғалыу ваҡытын дәфтәргә яҙып ҡуяйыҡ.

Сәфәребеҙ күңелле һәм уңышлы үтһен өсөн өндәрҙе дөрөҫ әйтергә өйрәнәйек

Ға-ға-ға – ҡаҙҙар китте йылғаға,

Ҙа-ҙа-ҙа – кем белә, ҡоштар ҡайҙа?

Һа-һа-һа – йылға бик тәрән булһа ла, Ҡа-ҡа-ҡа – йылғала йәшәй баҡа.

Ға-ға-ға – әйҙә киттек урманға,

Шә-шә-шә- урманда еләк бешә,

Ле-ле-ле – беҙгә унда күңелле!

Асылыкүл ниндәй районда урынлашҡан? Кем белә?

Беренсе туҡталыш. Китапхана.

Ә быны белер өсөн әйҙәгеҙ, китапханаға туҡталайыҡ, һәм ошо һорауға яуап эҙләйек.

Китаптарығыҙҙың 152-се битен асығыҙ, һәм текст менән танышығыҙ үҙ аллы.

Асылыкүл Башҡортостандың ниндәй районында урынлашҡан?

Дәүләкән ҡалаһынан нисә километр алыҫлыҡта урынлашҡан?

Был күлдең оҙонлоғо, киңлеге, тәрәнлеге күмпе икән, кем белә?

Асылыкүлдең һыуы ниндәй?

Шулай итеп, Асылыкүл – ҡиммәтле тәбиғәт ҡомартҡыһы ул.

Афарин, балалар! Был туҡталышта күп мәғлүмәт алдыҡ һәм артабан юлыбыҙҙы дауам итәйек.

Икенсе туҡталышыбыҙ. Башҡортостан картаһы менән эшләү.

Башҡортостан ере буйлап 600-ҙән ашыу ҙур һәм ваҡ йылғалар аға. Иң ҙур йылғалар – Ағиҙел, Ҡариҙел, Әй,Дим, Йүрүҙән, Һаҡмар. Күлдәр ҙә күп беҙҙә. Иң ҙур күлебеҙ – Асылыкүл.

Карта буйынса йылғаларҙы, күлдәрҙе табабыҙ, исемдәрен дәфтәргә яҙып алабыҙ.

Беҙҙең йылға, күлдәрҙә төрлө балыҡтар йәшәй.

Өсөнсө туҡталыш “Күлдән балыҡ тотоу” (балыҡ артына мәҡәлдәр яҙылған. Мәҡәлдәрҙән һандарҙы табыу)

Бер атыуҙа ике ҡуян. Ике уйла, бер уйла. Ете ҡат үлсә, бер ҡат киҫ.

Йөҙ һум аҡсаң булғансы, йөҙ дуҫың булһын. Батыр бер үлә, ҡурҡаҡ ҡырҡ үлә. Ил өҫтөндә илле дуҫың булһын. Биш тинлек ҡуян – ун тинлек зыян.

Дүртенсе туҡталыш. “Артыҡ һүҙ”

1-се төркөм. Өфө, Стәрлетамаҡ, Янғантау, Ишембай

2-се төркөм. Ағиҙел, Ҡариҙел, Өршәк, Дәүләкән

3-сө төркөм. Аҡҡош, өйрәк, ҡыр ҡаҙҙары, ҡуян.

4-се төркөм. Ирәндек, Ямантау, Торатау, Ағиҙел.

Бишенсе туҡталыш. Ребус сисеү.

6Н, К3, Һ2, Т10, 7М, 5ЕК, 100ӨК, 5МӘТ

Белемде нығытыу.

Бөгөнгө сәйәхәттә ниндәй һандар осраны?

Был һандарҙы ниндәй төркөмдәргә бүлергә була?

Шулай итеп, уҡыусылар Асылыкүл тураһында нимәләр белдек?

Башҡортостандың тәбиғәте иҫ киткес бай. Шуға ла беҙҙең Башҡортостанда тәбиғи һәйкәлдәр ҙә бар. Башҡортостанда ике милли парк бар: “Башҡортостан” һәм “Асылыкүл”. “Башҡортостан” 1986 йылда,ә “Асылыкүл” - 1993 йылда. Шулай уҡ тәбиғи парк та бар. Ул – Ҡандракүл.

Шулай итеп, Асылыкүл – Башҡортостанда иң ҙур күлдәрҙең береһе. Ул башҡорт халҡының милли байлығы. Ошо байлыҡты ни эшләтергә кәрәк? Эйе, дөрөҫ һаҡларға кәрәк.

Башҡортостан тәбиғәте бик бай. Ҡалын урмандар, мул һыулы йылғалар, бейек тауҙар, зәңгәр күлдәр иле. Матур шул беҙҙең еребеҙ!

Ләкин был матурлыҡ һаҡлауға мохтаж. Йыл һайын , бигерәк тә йәй көндәрендә, меңәрләгән туристар тәбиғәт ҡосағына юллана. Улар унда ял итә, күңел аса, саф һауаһын һулай, тәбиғәт менән һоҡлана, йылға-күлдәрендә һыу инә, балыҡ тота…

Үҙеңде урманда, яланда, йылға, күл буйында нисек тәбиғәткә зыян итмәй генә тоторға? Нисек уйлайһығыҙ, йылғаларҙы, шишмәләрҙе, күлдәрҙе, урмандарҙы ҡайһылай һаҡларға була?

Ә хәҙер әйтелгән фекерҙәребеҙҙе йомғаҡлап, яҙып ҡуяйыҡ. Туристарға кәңәштәр яҙайыҡ.

Походҡа барғанда

Йылға, күлдәрҙе

Бергәләп уҡыйыҡ әле. Һеҙ бындағы һүҙҙәр менән килешәһегеҙме?

Балыҡҡа – һыу, ҡошҡа – һауа,

Йәнлеккә урман, дала, тау кәрәк.

Ә кешегә тыуған ил кәрәк! (М. Пришвин)

Баһалау. Уҡыусылар, бик әүҙем ҡатнаштығыҙ, тырышып эшләнегеҙ. Барығыҙға ла ҙур рәхмәт. Бөтәгеҙгә лә бишле билдәһе ҡуям. Тыуған Башҡортостаныбыҙҙы яратайыҡ, тәбиғәтебеҙҙе һаҡлайыҡ!

Өйгә эш биреү. Асылыкүл тексын уҡып һөйләргә өйрәнергә.

Асылыкүл тураһында бик күп мәғлүмәттәр, легендалар бар, шуларҙы табып киләһе дәрескә алып килергә.