Поэзия военных лет

Әлки муниципаль районы МБОУ Нәби Дәүли исемендәге Базарлы Матак гимназиясе

Тема: Шигърияттә сугыш темалары

Фәнни җитәкчесе:

тарих һәм җәмгыять белеме

укытучысы Сабитов И.А.

2020

Кереш.

Күп кенә атаклы язучыларның, композиторларның сугыш темасына багышлаган иҗатлары биһисап, әмма гади халыкның, тылда көне-төне эшләп һәм шуның белән иҗаткада выкыт табучылар турында материаллар бик аз дип уйлыйм. Шушының белән бу тема зур әһәмияткә ия дип уйлыйм.

Кызганычка каршы, кайбер “акыллы башлар” тарихны яңадан язарга маташалар. Минем уйлавымча, чынбарлыкны беркайчан да яшереп булмый- ул ничек бар, шулай ук кала һәм биредә күрсәтелгән сугыш вакытында халыкның рухияте, аның рухи батырлыклары моңа кечкенә генә бер дәлил булып тора.

Әлбәттә, биредәге тема сугышның 75 еллыгына багышлана һәм шушының белән ул зур әһәмияткә ия. Ләкин, сугыш елларында Әлки районы халкының мәдәниятен чагылдыруда бик мөһим эш дип уйлыйм. Рафаиль Хакимов “Бизнес-онлайн” электрон газетысында үз мәкәләсен бастырган иде, анда ул Татарстан фәннәр академиясенең тарих институты алдында зур эш тора дип язып чыкты, аның стратегиясен билгеләдә, Бу стратегия, юнәлеш, шушыннан гыйбәрәт: Татарстан авылларының тарихларына зур игтибар итү, ченки һәр авыл –узе бер кечкенә тарих.

Биредәге эш район матбугатыннан алынган материалларга нигезләнеп языла. Әлки районында 1932 елдан башлап “Колхоз Алга” дип аталган газета чыга башлый. Сугыш елларында газетада чыккан язмаларда район халыкның сугышка карата билгәгән күп кенә шигырьләр бастырыла һәм бу эшнең төп юнәлеше- шигърияттә сугыш темалары.

Шигърияттә сугыш темалары

Сугыш елларында “Колхоз Алга” газетысында бик күп патриотик хисләргә бәйле булган шигырьләр бастырыла. Алар бихисап. Биредә мин берничәне генә китерәм. Шушы игътибарга лаек- шигырьләрнең авторлары үзебезнең Әлки җирендәге кешеләр. Бу шигырьләр дошманга карата бик үткен һәм кырыс итеп языла.

Бәлки шигриятнең формалары, аның структуралары буенча тиешле дәрәҗәгә җитешмиләрдер, эмма безгә бик мөхим халыкның настроениесен белү. Халыкның Ватаныбызга карата мөнәсәбәтләрен, париотик хисләрен белергә шигырләрнен эчтәлекләре ярдәм итә

Менә аларның икесе. Берсе Базарлы Матак авылында яшәүче Н. Гобәй исемле кеше; ул “Җиңүгә ышанып атлыйбыз” дип атала.¹ Икенчесе “”Дошман түзмәс каты ударга” . Аның авторы Яңа Чаллы авылында яшәүче Р. Гәлиев.²

Җиңүгә ышанып атлыйбыз Дошман түзмәс каты ударга

Без хаклы кешеләр бер булып Илебезнең изге туфрагына

Явып күк, диңгезне, җир тулып; Канлы тырнакларын салучы

Чикләрен саклыйбыз Ватанның Бәхетле һәм мәгърүр халкыбызның

Кызганмый гөмерне һәм канны Иреген алып, коллар өчен

Буабыз җыланны, ышан, ил Талау сугышы алып баручы

Тагын да сафланып исәр җил Еркычларга-Герман этләренә

Калдырмый исен дә дошманның, Каршы күтәрелдек ил белән

Чистарткач җир-суын Ватанның Аямабыз көчне, үч алырбыз

Үлемгә үлем, канга-кан белән

Фронт, тыл-бер сафта, бер йөрәк

Һәркемдә бер өмет, бер төләк; Җимерәбез явыз ерткычның без

Антларны көрәштә аклыйбыз, Пехотасын, атлы гаскәрен

Җиңүгә ышанып атлыйбыз. Дошман түзмәс каты ударга

Үлемгә куркусыз көрәбез Ташлап качар башка частьларын

Гитлерның кирәген бирәбез

Этләрне кисәккә тапыйбыз Үз-үзләрен белми котырынган

Җиңүгә ышанып атлыйбыз. Фашист этләр, явыз бүреләр

Халкыбызның бердәм һәм

ныклылыгын

Һәр хезмәт файдалы, мактаулы, Бу сугышта инде күрделәр

Һәр тимер, дошманга-шартлаулы

Кузгалды бөек ил картлары, Шанлы батыр Кызыл Армиябез

Әйдә, үс, партизан сафлары! Данлы җиңүләргә ирешер

Һәм китерер безгә киләчәктә

Аналар, сеңелләр киләләр Бәхетне һәм шатлык җимешен

Эштә зур уңыш бирәләр Р. Гәлиев

-һәр минут хәзер без, фронтның

Таләбен үтәргә, -дияләр.

Йөрәктә юлбашчы исемен,

Кулларда ал байрак-югары

Йөртәбез. Сугышта җиңәрбез,

Без, Нарком Сталин уллары!

Н. Гобәй

Н. Гобәйнең бастырылган бер шигырендә Рейх җитәкчеләре сатирик теле белән тасвирлана.

Ялгышты исәпләре.

Котырылган шакалларның

Ялгышты исәпләре

Килограммнар эләккәч

Оча ит кисәкләре

Калдырып аяк-кулларын

Бәйләп-чолгап башларын,

Походчылар ычкыналар

Алып “кунак ашларын”

Тулган икән Берлин юлы

Разбойниклар белән:

Кайсы чатан, кайсы чулак,

Һәм бик күпләре үлгән

Аксый-туксый бер генерал

Гитлер янына кергән

Таянып аяк таякка

Болай рапорт биргән:

-Төшке ашка Лондонга дип

Сугышырга тотындык

2 миллион солдатны калдырып

Көчкә чыгып котылдык

Үзең дә моның кызуын

Озакламый сизәрсең

Башы шундый, ахырыңа

Белмим, ничек түзәрсең??

Хур булдым,-ди икән тагы,

Күрсәтеп чыккан күзен,

Һәм чукына ди шатланып

Сөйрәп кайтканга үзен.

Моны ишеткән Гитлерның

Төсе кара коелган

Герингның түшендәге

Тәреләре коелган

Палач Гимлерның тәне

Паралич суккан төсле

Буыннарын тота алмый

Түбән иелеп төште

“Раса теориясе”

Бомба төшеп ярылган

Розенберг һәм Ләйләләрнең

Борыннары салынган

Коерык булган Геббельс

Тотынган акырырга

Үзе кебек маймылларны

Ярдәмгә чыкырырга

Котырынган шакалларның

Тузылды планнары

Җимерербез ояларын

Сытылыр җыланнары³

Менә тагын бер шигырҗ, аны Яңа Салман авылынды яшәүче билгесез автор иҗат иткән.

Без сугыш төләмибез⁴

Балкый Кремль өстендә Илемә каршы килсә

Коммунизм маягы - үзең гаепле әфәнде

Җилферди зур кызыл байрак - Күзеңә пуля керсә

Без бу байрак белән үттек Без сугышны төләмибез

Авыр көрәш юлларын Кан коюны сөймибез

Шатланып каршы алабыз Һәм дошманга усал эттәй

Яңа җинү елларын Ташланырга бирмибез

Без юл куймыйбыз дошманга

Приложение

“Колхоз Алга” газетысында бастырылган фотосүрәтләрнең копияләре.

.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/473118-pojezija-voennyh-let