- Курс-практикум «Педагогический драйв: от выгорания к горению»
- «Труд (технология): специфика предмета в условиях реализации ФГОС НОО»
- «ФАООП УО, ФАОП НОО и ФАОП ООО для обучающихся с ОВЗ: специфика организации образовательного процесса по ФГОС»
- «Специфика работы с детьми-мигрантами дошкольного возраста»
- «Учебный курс «Вероятность и статистика»: содержание и специфика преподавания в условиях реализации ФГОС ООО и ФГОС СОО»
- «Центр «Точка роста»: создание современного образовательного пространства в общеобразовательной организации»
Свидетельство о регистрации
СМИ: ЭЛ № ФС 77-58841
от 28.07.2014
- Бесплатное свидетельство – подтверждайте авторство без лишних затрат.
- Доверие профессионалов – нас выбирают тысячи педагогов и экспертов.
- Подходит для аттестации – дополнительные баллы и документальное подтверждение вашей работы.
в СМИ
профессиональную
деятельность
Дьиэ кэргэн буддьуетэ
366
0
Предмет:Тулалыыр эйгэ Кылааьа: 3 «а» Оскуола: «Е.Е Эверстов аатынан Кэбээйи орто оскуолата» Учуутал: Васильева Антонина Николаевна Темата:Дьиэ кэргэн буддьуетэ Уруок тиибэ: сананы арыйыы Уруок сыала: -«дьиэ кэргэн буддьуетэ» диэн ойдобулу кытта билиЬиннэрии; - дьиэ кэргэни убаастыырга, эппиэтинэстээх буолууга иитии; -торообут тыл сайыннарар кыа5ын туьанан билиигэ-коруугэ уьуйуу, тылынан сананы, толкуйдуур дьо5уру сайыннарыы. Туттуллар тэриллэр: карточкалар «буддьует», «дохуот», «ороскуот», презентация, рабочай лиистэр УРУОК БЫЛААНА:
УРУОК ХААМЫЫТА 1. Тэрээьин чааьа 2. Барбыты хатылааЬын — Ааспыт уруокка тугу биллибит этэй? Буддьует диэн тугуй? (тирии моЬооччук, кошелек) Улэлиир лиистэргитин ылын.Сорудах№1 аа5ын. Пааранан улэлиибит. Терминнэри быьаарын. СурааЬынынан холбоон.
— Нолуок ханнык коруннэрин билэ5итий?(Подоходнай, сир нолуога, акциз, пошлина.) Государство харчытын туохха туттарый? Буддьует дефицита диэн тугуй? 3.Уруок тематын билиьиннэрии —Государство эрэ буддьуеттээх буолбатах. Заводтар, фабрикалар, араас фирмалар, ону тэнэ дьиэ кэргэн эмиэ буддьуеттээх буолар. Бугунну уруокпут темата… Уруокпут сыала… 4.Сана тема5а улэ. —Толкуйдаан коруо5ун, дьиэ кэргэн буддьуетэ туохтан турарый? Государство буддьуетун схематын корун. Дуоска5а. БУДДЬУЕТ ДОХУОТ ОРОСКУОТ — Дьиэ кэргэннэ бу схема соп тубэьэр дуо? Хас биирдии дьиэ кэргэн дохуоттаах уонна ороскуоттаах. Дьиэ кэргэн буддьуетэ тоьо кэмнэ оноьулларый? Саамай соптоох срок — биир ыйга. Дьиэ кэргэн дохуотун кытта билсиьиэ5ин. Дохуот диэн тугуй? Дьиэ кэргэн сурун дохуота тугуй? Бу - хамнас. Хамнас оруу биир кээмэйдээх буолуон соп, оттон арыт уларыйыан эмиэ соп. То5о? Оското киЬи ый аайы биир тэн сууманы ылар буолла5ына, ол оклад диэн ааттанар. Маннык хамнас толонор учууталларга, быраастарга, библиотека улэЬиттэригэр УлэЬит тоЬону онорон таЬаарбытынан хамнас аахсыан эмиэ соп.Холобур, уус киЬи ыйга 1000 деталы оноруохтаах. Оското кини ити улэтин ситэри онорбото5уна, хамнаЬа кыра буолар, оттон элбэ5и онордо5уна, элбэх хамнаЬы ылар. Бу маны тоьону онорбутунан хамнас аахсыы дэнэр.Аны хамнас хас чаас улэлээбитинэн толонуон эмиэ соп. Хас чаас аайы биир тэн суума аа5ыллар. Холобур, харабыллар маннык улэлииллэр. Бу биьиги кун аайы тэрилтэлэргэ баран улэлиир дьонно сыьыаннаан эттибит. Ол эрэн дьиэ5э олорон улэлиир уорэхтээх дьоннор эмиэ бааллар. Холобур, суруйааччы хайдах улэлиирий? Композитор улэтэ хайдах толоноруй? Художник? Маннык идэлээх дьон хамнас диэни ылбаттар, гонорар диэни ылаллар. Гонорар – дуогабар быЬыытынан улэ иьин толонор харчы.Маннык дуогабары ким кими кытта туьэрсэр эбитий? Суруйааччы эбэтэр поэт кинигэни бэчээттиир тэрилтэлэрикытта дуогабар туьэрсэр. Композитордар толорооччуларын эбэтэр музыкальнай салайааччыларын кытта дуогабардаьаллар. Художниктар хартыыналарын атыылаьааччыларын эбэтэр художественнай салоннар, музейдар салайааччыларын кытта дуогабардаьаллар.Гонорар ый аайы толоммот. Учугэй кинигэни суруйуу элбэх улэттэн тахсар. Дьиэ кэргэннэ оссо дохуот хантан киирэрий? Оското эьигини кытта эбэ5ит, эьэ5ит олорор буоллахтарына, дьиэ кэргэн бюджетыгар кинилэр пенсиялара эбиллэр. Пенсия диэн тугуй? Хас эмэ сыл улэлээбит дьонно, инбэлииттэргэ, улэлиир кыа5а суох дьонно пенсия толонор. Оското дьиэ кэргэн студент о5олоох буолла5ына, киниэхэ стипендия толонор. Cmunендия— уорэх тэрилтэлэригэр уорэнэр уорэнээччилэргэ бэриллэр харчы- пособие. Оттон кыра о5олоох мама о5отун корон олорор буолла5ына, эмиэ кыра пособие – харчынан комо ылар. Маны тэнэ улэ биржатыгар учуокка турар, улэтэ суох киьиэхэ эмиэ харчынан пособие толонор. Оското дьиэ кэргэн чилиэнэ бас билэр фирмалаах, тэрилтэлээх буолла5ына, кини хамнас буолбакка, тэрилтэтин улэтиттэн барыс ылар. Оското дьиэ кэргэн иккис дьиэтин дьонно харчыга уларсар буолла5ына, маннык киирэр харчы рента диэн ааттанар. Оското дьиэ кэргэн харчытын баанна уурдарар буолла5ына, киниэхэ тоьо эмэ харчы эбиллэр. Маны бырыьыан диэн ааттыыллар. Оттон билигин дьиэ кэргэн буддьуетугэр киирэр бары дохуоттары оссо тогул ааттаталаан, рабочай лиистэргитин ылын, таблицаны толоруо5ун. Сорудах №(Дуоска5а улэ) |
Дьиэ кэргэн бюджета | |
Дохуот | Ороскуот(бу графа уруок бутуутэ толоруллар) |
Хамнас, пенсия, стипендия, гонорар, пособие, процент, прибыль, рента | Квартплата, уорэх (секциялар, кружоктар, о5о сада),транспорт, аЬылын, танас-сап, культурнай сынньалан, эмтэнии, путешествия(отпуск), мебель, бытовая техника. |
5.Практическай улэ
—Оттон ороскуот диэн тугуй? Дьиэ кэргэн харчытын туохха туттарый?
Опытта оноруо5ун.«Харчы» диэн тылы туттумуо5ун. Ол оннугар атын аатта толкуйдуо5ун – балл буоллун.
Сорудах №3 булун, онно табаардар ааттара суруллубут. Мантан эьиги биир ыйга бу наада буолуо диэбиккитин бэлиэтиигит. Маны таьынан оссо ый аайы туьанар атын онолор баалларын умнуман. Ону эмиэ бэлиэтээн.
О5олор соруда5ы толороллор.№ 3
№ | Табаардар ааттара | Бэлиэтэ туруор |
1 | Эмп | |
2 | АЬылык | |
3 | Танас-сап | |
4 | Бытовая химия | |
5 | Велосипед | |
6 | Кинигэ | |
7 | Оонньуурдар | |
8 | Квартплата | |
9 | Кроссовки (босоножки) | |
10 | Компьютернай оонньуулар (дискэлэр) | |
11 | Театрга сылдьыы | |
12 |
— Оттон билигин мин эьиэхэ табаардар сыаналара тоьо «балл» буоларын кордорор карточкалары тунэтиэм.Мантан корон бэйэ5ит лиистэргитигэр талбыт табаардаргыт сыаналарын туруорун.
Учуутал карточкалары тунэтэр.
Карточка
№ | Табаардар ааттара | Балл |
1 | Эмп | 2 |
2 | АЬылык(хлеб, молочные продукты, мясо, рыба, масло, колбаса, крупы, мука, яйца, орехи, овощи, фрукты, сыр, соль, сахар, сок, чай, кофе, конфеты, печенье, торт) | 50 |
3 | Танас-сап | 10 |
4 | Бытовая химия | 1 |
5 | Велосипед | 20 |
6 | Кинигэ | 5 |
7 | Оонньуурдар | 2 |
8 | Квартплата | 20 |
9 | Кроссовки (босоножки) | 5 |
10 | Компьютернай оонньуулар (дискэлэр) | 3 |
11 | Театрга сылдьыы | 2 |
12 |
— Балларгытын барытын эбин. Суумата тоьо буолла? Оттон эьиги дьиэ кэргэн бюджета биир ыйга 100 балга тэннэьиэхтээх. Ким суумата бу чыыьылаттан улаханый?Эьиги дьиэ кэргэннэ туох буолла? (Балл дефицитэ.)
Кимиэхэ 100-тэн а5ыйах балл та5ыста? Ол аата, эьиги тугу гынныгыт? (ууруу харчыланныгыт).
О5олор, бу быьа холоон чыыьылалар ылылыннылар. Оското бюджеппытын аьара бардахха, тугу гыныахха? Сотуохха.Тугу сотобутуй? Экономиялыахха-кэмчилиэххэ. Туохха экономиялыыбытый?
Квартплата5а тугу экономиялыахха собуй? (Уокка.) Хайдах? (Уот, телевизор,…)
АЬылыкка экономиялыахха соп дуо? О5уруот аьын, фруктаны, курууппаны, эти, балыгы хайаатар да сиэхтээхпит, ууту иьиэхтээхпит. Киьи организмыгар бу – наадалаах астар.
Минньигэьи атыылаьыыга экономиялыахха соп дуо?(кэмпиэт, мороженай, чупа чупс, бэчиэнньэ). Харчы суох буолла5ына, биьиги бу аьы аьыырбыт наадата суох.
Танаска-сапка хайдах экономиялыахха собуй? Уьуннук кэтиэххэ соп, харыстыахха, алдьатымыахха, киртитимиэххэ. Оското тороппуттэргит куьун уьус джинсы буруукэни атыылаьарга куьэлиннэхтэринэ, (урут атыыласпыт икки буруукэ5ин алдьаппыккын) сана кроссовка, джемпер атыылаьар туьунан толкуйдуо да суохтааххыт.
Биллэн турар, театрга сылдьымыахха соп. Ол эбэтэр ханнык эрэ оонньууну атыылаьан, учугэйтэн матар табыллыбат.
6. Барбыты чинэтии
—Биьиги дьиэ кэргэн бюджета диэн оонньоотубут. Аны билигин тороппуттэрбитин ылан коруо5ун, кинилэр оонньооботтор, хас ый аайы улэлээн хамнас аахсаллар уонна харчыларын суоттаналлар: бастатан туран туохха тутталларын былаанныыллар, маны ылабын, маны ылбаппын. «Билигин маны атыылаьарга харчы суох», диир буоллахтарына, кыыьырбат, куттаабат буолун. Ол аата, мама5а, папа5а кошелекка харчы суох диэн буолбатах – баар, атынна туттуллар харчы. Ол аата, тороппуттэргит харчыларын ый бутуор диэри хана-туохха тутталларын суоттаналлар. Эьиги ба5араргытын ыллахтарына, аьылыкка уонна атын наада5а харчы тиийбэт буолуон соп. Эбэтэр иэс ыларга куьэллиэхтэрин соп. Онон маны ылбатын, итини ылбатын диэн кыыьырыах оннугар, тороппуттэргитин кытта бииргэ дьиэ кэргэн бюджетын аа5а, суоттуу уорэнин.
Дьэ, билигин биьиги дьиэ кэргэн бюджетын онорууга ханнык эмэ опыттаахпыт, таблицабытын ситэри толоруо5ун. (Д-таблица),манна ороскуоттарбытын суруйуо5ун.(Квартплата, уорэх (о5о сада), аЬылык, танас-сап, культурнай сынньалан, эмтэнии, путешествие(отпуск), мебель, бытовая техника, от атыылаьыы).
7.Физкультминутка
8.Барбыты чинэтии.
Дьиэ кэргэн эбии дохуота
- Дьиэ кэргэн оссо хайдах гынан эбии дохуоттаах буолуой? (СуоЬу иитии, о5уруот олордуу, сир аЬа)
Дьиэ кэргэн эбии дохуота диэн соруда5ы тороппуттэргитигэр комолоьуннэрэн толорон кэлбиккититин бэрэбиэркэлиэ5ин.
О5олор аа5аллар.
Дьиэ кэргэннэ былаана суох дохуот баар буолуон соп дуо?
Слайд.Сууйуулээх лотерея
Улэьит дьон улэлэригэр оссо бириэмийэ ылаллар. Туох иьин бириэмийэ ылаллара буолуой?
-Оссо торообут куннэ дьоно киьиэхэ харчынан бэлэх онороллор. Бу эмиэ дохуот. Сорудах№
Арай, дьэ, эьиги торообут куннут буолбут. Манна эьиэхэ балай да элбэх харчыны бэлэхтээбиттэр. Туохха-туохха туттуоххутуй? Былаанна онорун.
Онтон биьиги кылаас бюджеттаах буолуон соп дуо? (помидор рассадатын олордон атыылыыбыт – ол дохуот, кылаас наадатыгар туттуу -ороскуот)
Сорудах№ Дьиэ кэргэн дохуотугар сыЬыаннаах соптоох этиилэри бул, бэлиэтээ.
Дохуоттан корон дьиэ кэргэн бюджетын былааннаа.
Дьиэттэн тахсыан иннинэ, уоту араараргын умнума.
Сана оонньууру аттыылаьыннарыан иннинэ, дьиэ кэргэн бюджетын туьунан санаа.
Хас бырааьынньык аайы тороппуттэргэр сана оонньуурда бэлэхтэт.
Дьиэ кэргэн бюджетын экономиялыыр сыалтан, театрга барартан аккаастан.
Ма5аьыынна сырыттын, ордубут харчыгын бэйэ5эр хааллар.
Туттар тэриллэргэр харыстабыллаахтык сыьыаннас.
Нолуогу кэмигэр толуохтээхтэр.
Оруу таксинан сырыт.
До5отторгун кытта чаастатык телефонунан кэпсэт.
9.Тумук
-Государственнай бюджет уонна дьиэ кэргэн бюджета маарыннаЬаллара тугуй? Оттон атыннара?
-Дьиэ кэргэн бюджета диэн тугуй? Кини туохха нааданый?
-Дьиэ кэргэн сурун дохуоттарын ааттаталаан.
-Дьиэ кэргэн саамай наадалаах ороскуоттарын ааттаталаан.
-Оссо харчыны туохха туттарый?
Дьиэ5э хаьаайыстыбаны сопко дьаЬанан олорор инниттэн. Дохуот уонна ороскуот былаана наада – дьиэ кэргэн бюджета. Хамнас, стипендия, пенсия – дохуот коруннэрэ. Ороскуот диэн харчыны араас табаары атыылаьарга, араас ононон туьанарга туттуу буолар.
10. Дьиэ5э улэ
Бэриллибит тыллары быЬааран суруй
стипендия-
пенсия-
11.Рефлексия
Илиигитин сутуруктуу тутун уонна…
Уруок интэриэьинэй дии санаабыттар – ылгын чыныйа5ытын кордорун
Бугун ылбыт билиибит олоххо наадда буолуо, комолоьуо диэччилэр-аата суох тарбаххытын кордорун
Ким учугэйдик улэлээбит – орто
Боло5унэн улэ5э комолоспуттэр- ыйар тарбах
Ким уруогу собулээбит – тойон эрбэх
Уонна бэйэ5ит илиигитин корун – бу эьиги уруокка улэ5ит иьин сыана5ыт буолар.
Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/573220-dije-kjergjen-budduetje
БЕСПЛАТНО!
Для скачивания материалов с сайта необходимо авторизоваться на сайте (войти под своим логином и паролем)
Если Вы не регистрировались ранее, Вы можете зарегистрироваться.
После авторизации/регистрации на сайте Вы сможете скачивать необходимый в работе материал.
- «Организация подготовки детей к школьному обучению»
- «Активизация познавательной деятельности учащихся на уроках литературы»
- «Реализация ФГОС НОО: содержание Стандарта и особенности проектирования образовательных программ»
- «Профилактика гриппа и острых респираторных вирусных инфекций в образовательной организации»
- «Основы экономики в управлении образовательной организацией»
- «Игровые пособия для работы с детьми дошкольного возраста (палочки Кюизенера, блоки Дьенеша, круги Луллия, ментальные карты Бьюзена)»
- Организационно-методическое сопровождение педагогов. Наставническая деятельность в образовательной организации
- Мировая художественная культура: теория и методика преподавания в образовательной организации
- Методическое сопровождение реализации общеобразовательных программ. Организация деятельности учителя-методиста
- Основы менеджмента в образовательной организации
- Практическая психология. Методы и технологии оказания психологической помощи населению
- Теория и методика преподавания истории и обществознания
Чтобы оставлять комментарии, вам необходимо авторизоваться на сайте. Если у вас еще нет учетной записи на нашем сайте, предлагаем зарегистрироваться. Это займет не более 5 минут.