Тылсымлы әкиятләрдә сыйфатлар нинди була?

Шаймарданова Лилия Вазыховна

учитель родного языка

Минсадыкова Гузель Наилевна

учитель родного языка

МБОУ «СОШ №86»

г. Казань, Республика Татарстан

Тылсымлы әкиятләрдә сыйфатлар нинди була?

“Әкият сүзен ишетүгә, безнең күз алдыбызга серле дөньясы белән нәкъ менә тылсымлы әкият килеп баса һәм бу тикмәгә генә түгел: тылсымлы әкиятләр-әкият жанрының үзәге ул. Алар сан ягыннан да күп, күләмнәре дә зур, алар фантазиягә бай, кызык һәм мавыктыргыч.

Предметның төсен, тәмен, формасын, күләмен, характерын белдергән сыйфатлар әкиятләрдә зур урын алып тора.Моны без төс ягыннан билге белдерүче сыйфатларда: ак, кара, соры, кызыл.Мәсәлән-Кара еланга кияүгә чыгасым юк, коткарыгыз, әнием, – ди. (“Зөһрә”) әкияте.

-Соры бүре төсенә кергән дә, ди, җирне исни-исни чабып киткән, ди; чаба торгач, киленен куып җиткән, ди.(“Гөлчәчәк”) ; күләм-чама ягыннан билгене белдерүче сыйфатларда: Шулай патша торган шәһәрнең читендәге кечкенә генә бер йортта яшәгәннәр икән, ди, бер ир белән хатын.(“Таң батыр) әкиятләдә таптык.

Сыйфатлар предмет билгесенең төрле күләмдә артуын, кимүен, уртача дәрәҗәдә булуын күрсәтеп килгәнен-сыйфат дәрәҗәләрен таптык.

Төп дәрәҗәдә: Буйга-сынга килсә дә, төскә-биткә чибәр булса да, аңа кызлар чыкмаган.( “Турай батыр” ) әкияте.

Чагыштыру дәрәҗәсендә: Җирән хәйләкәр, кызыл теле белән кара иреннәрен ялаган да, зуррак кисәктән тешләп алган һәм сырны тәмле итеп чәйнәп, йотып та җибәргән. (“Көнгә күренмәс Сылу-көмеш”) әкияте.

Артыклык дәрәҗәсендә: Бара торгач, барып җитә тузан-туфраклыкап-кара кыр уртасында япа-ялгыз калган кеп-кечкенә генә бер өйгә. (“Көнгә күренмәс Сылу-көмеш”) әкияте.Кимлек дәрәҗәсндә табылмады.

Әкиятләрдә сыйфатларның күп һәм аз кулланганлыгын мин практик рәвештә тикшердем.

Иң күп кулланган сыйфатлар “Таң батыр” әкиятендә очрады.

Кечкенә,фәкыйрь, көчле, карт,биек, зур, калын, зур. кыска,тирән, якты -11 тапкыр очрый.Ул -29%

“Көнгә күренмәс Сылу-көмеш”әкиятендә дә күп сыйфатлар очрый: ярлы, яхшы, күңелсез, матур, ягымлы,караңгы, ябык, җылы, бөек, кыйбатлы. -10 -67%

Бу әкияяттә чагыштыру дәрәҗәсендә :5 сыйфат очрады.- 33%Барлыгы:15 сыйфат.

“Алтын алма” әкиятендә алтын сүзе 7 тапкыр кабатлана. – 87% зур-бер генә. 8 сыйфат

Димәк, Татар халык әкиятләре-үлемсез. Алар тәрбия чарасы булып тора, тарихны

Фантазиягә бай булган тылсымлы әкиятләр халкыбызның үзенчәлекле рухи хәзинәсе булып тора.Аларны әле тагын да күбрәк өйрәнәсе генә кала.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/416616-tylsymly-kijatlrd-syjfatlar-nindi-bula