Критерии оценивания письменных работ на уроках башкирского языка

Муниципаль мәғариф бюджет учрежденияһы

Белорет ҡалаһы 1-се урта дөйөм белем биреү мәктәбе

Башҡорт теле дәрестәрендә

уҡыусыларҙың яҙма эштәрен баһалау критерийҙары.

Авторы: Сафина Ильзира Данияр ҡыҙы

Етәксеһе: Аҡъюлова Роза Рәжәп ҡыҙы

Йөкмәткеһе.

Теоретик өлөш.

1. Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштырылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүен баһалау........................................................................3

2. Төп белем биреү класы уҡыусыларының белемдәрен баһалау нормалары...............................................................................................4

2.1. Балаларҙың уҡыу һәләтлектәрен баһалау....................................5

2.2. Телдән биргән яуаптарҙы билдәләү нормалары...........................6

3. Яҙма эштәрҙең төрҙәре, күләме һәм уларҙы баһалау нормалары.7

4. Яҙма эштәрҙе баһалау нормалары. Диктаннтарҙы баһалау........8

Практик өлөш.

Белорет ҡалаһы 1- се мәктәбе уҡыусыларының башҡорт теле дәрестәрендә яҙма эштәрен баһалау.............................................9

1. Уҡыу-уҡытыу программаһында планлаштарылған һөҙөмтәләрҙе үҙләштерелеүен баһалау

1. Класта һәм өйҙә башҡарыла торған яҙма эштәр өйрәтеү һәм тикшереү характерында була.

Уларға түбәндәгеләр инә:

• башҡорт теленән төрлө типтағы күнегеүҙәр;

• тәржемә эштәре (башҡорт теленән рус теленә һәм киреһенсә);

• дәреслектәрҙәге әҙәби текстарға пландар төҙөү;

• һорауҙарға яҙма яуаптар һәм иншалар;

• тел һәм әҙәби материалдар буйынса аналитик һәм дөйөмләштереү тибындағы схемалар, проекттар һ.б. төҙөү.

1. Башҡорт теленең ағымдағы, сирек йәки йыл аҙағында, шулай уҡ уҡыу йылы башында инеү диктанты, ҙур темаларҙан һуң йомғаҡлау контроль эштәре үткәрелә. Ағымдағы контроль эштәр программаның өйрәнелгән материалын үҙләштереүҙе тикшереү маҡсатында уҙғарыла. Уларҙың төрө һәм үткәреү йышлығы өйрәнелә торған материалдың ҡатмарлылығынан, уҡыусыларҙың белем кимәленән сығып билдәләнә. Ағымдағы контроль эштәр өсөн уҡытыусы йә тотош дәресте, йә уның бер өлөшөн генә файҙалана ала.

1. Уҡыу йылы башында инеү диктанты, сирек һәм йыл аҙағында йомғаҡлау контроль эштәре мәктәп администрацияһы менән берлектә төҙөлгән график буйынса үткәрелә. Контроль эштәрҙе сиректең беренсе көнөндә һәм дүшәмбелә үткәреү тәҡдим ителмәй.

Программа материалының үҙләштереү кимәле уҡыусыларҙың дәрестәрҙә телдән биргән яуаптарына һәм яҙма эштәренә ҡарап баһалана. Бының өсөн башҡорт теленән һәр класта түбәндәге күләмдә контроль эштәр, яҙма эштәр үткәреү ҡарала.

2. Төп белем биреү класы уҡыусыларының белемдәрен баһалау нормалары.

Уҡыусыларҙың ҡаҙаныштарын баһалау инструментарийы:

- уҡыусыларҙың эштәре;

- тест һөҙөмтәләре.

Методтар:

- күҙәтеү;

- яуап һайлау;

- ҡыҫҡа яуап;

- башҡарыу процесын баһалау;

- башҡарыу процесын һәм һөҙөмтәһен баһалау;

- портфолио.

Критерийҙар;

- баһалау ысулдарының дөрөҫлөгө;

- ҡуйылған баһаны тикшерә белеү;

- уҡыуҙың дөрөҫлөгө;

- уҡыуҙың темпы;

- әңгәмәлә ҡатнашыу;

- яуаптың дөрөҫлөгө;

- яуаптың һәм баһаның төплөлөгө.

2.1. Балаларҙың уҡыу һәләтлектәрен баһалау.

Уҡыу техникаһын тикшереү.

Һүҙләп уҡыу күнекмәләрен формалаштырыу. Уҡыусының индивидуаль темпына ярашлы тиҙлек уҡыу. Һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе, һөйләмдәрҙе һәм ҡыҫҡа текстарҙы аңлы уҡыу. Дөрөҫ интонация һәм пауза менән уҡыу. Аңлы һәм тасуири уҡыу күнекмәләрен үҫтереү.

Ҡысҡырып уҡыу.

Ижекләп уҡыуҙан уҡыусының индивидуаль темпына ярашлы тиҙлек менән һүҙҙәрҙе аңлы рәүештә тотош уҡыуға күсеү. Уҡыу тиҙлеген эҙмә-эҙлекле үҫтереү.

Эстән уҡыу.

Эстән уҡығанда әҫәрҙең мәғәнәһен аңлау. Уҡыуҙың төрөн билдәләү. Текстан кәрәкле информация таба белеү.

2. 2.Телдән биргән яуаптарҙы билдәләү нормалары

Үтелгәндәрҙе ҡабатлау, уҡыусыларҙан яуап алыу, уларҙың башҡорт теле буйынса белемдәрен, белеүҙәрен һәм күнекмәләрен тикшереү, иҫәпкә алыу, шуның менән бергә, алған белемдәргә таянып, тел берәмектәренә, күренештәренә аңлатма бирергә өйрәтеү алымдарының береһе иҫәпләнә.

Уҡыусының яуабын баһалағанда, түбәндәге критерийҙар менән эш ителергә тейеш:

1. Яуаптың тулы һәм дөрөҫ булыуы;

2. Үтелгәнде аңлы үҙләштереү, аңлау кимәле;

3. Яуаптың телмәр төҙөлөшө,әҙәби тел нормаларына ярашлы булыуы.

Уҡыусының телдән биргән яуабы үтелгән материалдың уҡытыусы тәҡдим иткән өлөшөнә логик эҙмә-эҙлекле аңлатманы эсенә алған бәйләнешле телмәр булырға, яуап биреүсе баланың өйрәнелгән ҡағиҙәләргә, билдәләмәләргә таянып эш итә белеүен күрһәтергә тейеш.

Әгәр уҡыусы:

1. тәҡдим ителгән теманы тулы аңлатһа,тел төшөнсәләренә дөрөҫ билдәләмә бирһә;

2. үтелгән материалды тулы аңлауын,белемдәрен практик ҡуллана белеүен күрһәтһә;

3. материалды эҙмә - эҙлеклеһәмәҙәби тел нормаларына ярашлы аңлатһа, уның яуабы «5» билдәһе менән баһалана.

Әгәр уҡыусы «5» билдәһенҡуйыу талаптарына ярашлы яуап бирһә,ләкинһирәк яһала торған хаталар ебәреп тә уҡытыусы иҫкәртеүенәнһуң уларҙы төҙәтеп барһа,телендә,телмәр төҙөлөшөндәһирәк-һаяҡ яңылышлыҡтар китһә,уның яуабы «4» билдәһе менән баһалана.

Әгәр уҡыусы тәҡдим ителгән темағаҡараған төп төшөнсәләрҙе аңлауынһәм белеүен күрһәтһә,ләкин

1. материалды тулы аңлата алмаһа,төшөнсәләрҙеңһәмҡағиҙәләрҙең билдәләмәһендә хаталар ебәрһә;

2. әйткән фекерҙәрен тулы һәм иҫбатлауҙы нигеҙләй белмәһә, үҙ миҫалдарын килтерә алмаһа;

3. яуабында эҙмә-эҙлелек һаҡланмаһа,телмәр төҙөлөшөндә хаталар булһа,уның яуабы «3» билдәһе менән баһалана.

Әгәр уҡыусыһоралған материалдың күберәкөлөшөн белмәүен,билдәләмәләрҙеһәмҡағиҙәләрҙеәйткәндә уларҙың төп фекерен боҙоуға килтерә торған хаталар ебәрһә, материалды икеләнеүҙәр менән системаһыҙ аңлатһа, уның яуабы «2» билдәһе менән баһалана

3.Яҙмаэштәрҙең төрҙәре, күләме һәм уларҙы баһалау нормалары.

Яҙма эштәрҙең төрҙәре:

1) һүҙҙәрҙе, фразаларҙы һәм һөйләмдәрҙе күсереү;

2) һүҙлек диктанты;

3) ғәҙәти диктанттар;

4) һорауҙарға яуаптар яҙыу;

5) изложениелар;

6) иншалар;

7) тестарға яуаптар яҙыу.

Һаналған яҙма эштәрҙең башланғыс кластарҙа үткәрелә торғандары элементар характерҙа, өйрәтеү маҡсатында һәм ныҡлы әҙерлектән һуң ғына яҙҙырыла. Әҙерлек эштәре төрлөсә булырға мөмкин: һүҙҙәрҙе, һөйләмдәрҙе яҙыр алдынан бер нисә тапҡыр телдән әйттереү, ниндәй хәрефтәр яҙылыуын анализлау, ҡағиҙәләрҙе ҡабатлау һ.б.

Белем кимәлен диагностикалау формалары һәм күләме:

Контроль характерҙағы яҙыу эштәренең күләме:

4.Яҙма эштәрҙе баһалау нормалары.

Яҙма эштәргә уҡытыусы уҡыусыларҙың белем һәм күнекмәләрен баһалау нормаларына ярашлы билдә ҡуйырға тейеш.

Диктанттарҙы баһалау.

Контроль диктант тексына алдағы ике – өс дәрестә өйрәнелгән, етерлек кимәлдә нығытылған яңы орфограммалар ғына индерелә. Үтелмәгәнҡағиҙәгәҡараған орфограммалар һәм тыныш билдәләре иҫкәртелә.

Диктантты тикшергәндә түбәндәге хаталар төҙәтелә, ләкин баһалағанда иҫәпкә алынмай:

- мәктәп программаһына индерелмәгәнҡағиҙәгә яҙылыштар;

- әлеүтелмәгәнҡағиҙәгә яһалған хаталар;

- автор ҡуйғанҡатмарлы пунктуацияға хаталар;

- механик рәүештә бер хәрефте икенсеһе менән алыштырып яҙыу.

Диктантҡа билдәҡуйғанда шулай уҡ хаталарҙың характерына иғтибар итергә кәрәк. Хаталарҙы иҫәпләгәндә тупаҫ булмағандары,йәғни грамоталыҡты билдәләүөсөн мөһимәһәмиәте юҡтары айырым билдәлән. Бындай хаталарҙың икәүһе берәүгәһанала. Улар түбәндәгеләр:

- ҡағиҙәләрҙең иҫкәрмәләренәҡараған хаталар,

- бәйләү юлы менән яһалғанҡушма яңғыҙлыҡ атамаларҙаҙур хәрефтең яҙылышына хаталар,

- бер тыныш билдәһе урынына икенсеһенҡуйыу,

- үҙләштерелгәнһүҙҙәрҙең ялғауҙары яҙылышында хаталар.

Диктант бер генә билдә менән баһалана.

Практик өлөш.

Белорет ҡалаһы 1-се урта мәктәбе уҡыусыларының башҡорт теле дәрестәрендә яҙма эштәрен баһалау.

Уҡытыу рус телендә алып барылған дөйөм белем биреү мәктәбе булараҡ, Белорет ҡалаһы 1-се урта мәктәбендә яҙма эш төрҙәре бик аҙ күләмдә үткәрелә. Юғарыла бирелгән таблицала күренеүенсә, беҙҙең мәктәптә яҙма эш төрҙәренән һүҙлек диктанты, күсереп яҙыу һәм һорауҙарға яуап (йәки тест) формалары ғына үткәрелә.

Быйылғы уҡыу йылында башҡорт телен дәүләт теле булараҡ өйрәнеүселәр бик аҙ. Башланғыс класс уҡыусылары һәм 8в, 9б класс уҡыусылары ғына өйрәнә.

Беренсе сиректә инеш диктант яҙма эш формаһы юҡ. Сиреккә беҙ күсереп яҙыу (өҫтәлмә эш тә бирелә) йәки һорауҙарға яуап биреү үткәрәбеҙ.

Мәҫәлән, 8в класына бирелгән текст һәм өҫтәлмә эштәр.

Текст. Ысын дуҫлыҡ.( 80 һүҙ)

Ҡоштар ҙа оҙон ҡышҡа ныҡлап әҙерләнә. Бүрекле беснәкте генә алайыҡ. Ҡуңыҙ, үрмәксе, бойҙай, еләк-бөтәһен дә йыя. Тик уның аҙыҡ-түлек туплау өсөн махсус һаҡлағысы юҡ. Ләкин ҡош аптырап ҡалмай. Һәр ағас һайын ярыҡ-бына һиңә меңәрләгән келәт. Бүрекле беснәк тапҡан һәр нәмәһен шунда йәшерә бара.

Бүрекле беснәктәр бер-береһе менән бик дуҫ. Йыйған ризыҡтарын бергәләп ашай улар. Аҙыҡ туплаған ағасты билдәләп тормайҙар. Кемдекен табып ашаһаң да ярай, тип уйлайҙарҙыр, күрәһең. Берәү бөтәһе өсөн тырыша, бөтәһе берәү өсөн көс түгә.

Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәп уҡыусылары өсөн текст бик ауыр. Тота килеп күсерергә бирергә ярамай. Һүҙлек эше үткәреү мотлаҡ. Үҙ аллы уҡытыу, таныш булған һүҙҙәрҙе табыу, бәйле булған һүҙҙәрҙе, һүҙбәйләнештәрҙе тәржемә итеү, һорауҙарға яуап биреү һ.б эштәрҙе, әлбиттә, эшләтмәү мөмкин түгел.

Уҡыусы тексты күсергән ваҡытта кем, нимә тураһында һүҙ барғанын белергә һәм аңларға тейеш. Уҡығанда һәм тексты күсергәндә ул яңы һүҙҙәҙе бик яҡшы иҫтә ҡалдыра. Был текстҡа өҫтәлмә эштәргә мин текст буйынса һорауҙарға яуап алам.

• • Бүрекле беснәктәр ҡышҡа нимә әҙерләйҙәр?

  • Әҙерләгән аҙығын ҡайҙа йәшерәләр?

  • Нисек һыйланалар?

Әйтеп үтер кәрәк- уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәп булғас, дәрестәрҙә күберәк тәржемә өҫтөндә эшләйбеҙ. Улар яҙма ла , телдән дә башҡарыла.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/455806-kriterii-ocenivanija-pismennyh-rabot-na-uroka