Басымдылық белгілері. Біркелкілік ережесі және ажырау заңдылықтары

Пән:Биология

Сынып:9 «Б» I - топ

Күні: 30.11.2013 жыл

Сабақ тақырыбы: "Басымдылық белгілері. Біркелкілік ережесі және ажырау заңдылықтары"

Сабақтың мақсаты:

Білімділік:

генетикак пәнімен,оның мақсатымен, әдістерімен және негізгі ұғымдарымен танысу;

оқушылардың биологиялық білімдерін жүйелендіру;

қабылдау қасиеттерін дамыту және оған талдау, қорытындылау жасап үйрену;

мән берушілікті, зейін аударуды дамыту;

Дамытушылық :

оқушылардың ұжымдық іс – әрекеттерін ұйымдастыру арқылы олардың достастығын арттыру;

компьютерлік технологияны қолдану қолдану арқылы ой – өрістерін кеңейте түсу;

пәнге деген қызығушылығын арттыра түсу;

ғылыми ізденістерге талпыныстарын күшейту.

Тәрбиелік:

Сараптама жасай алушылық қабілетін дамыту, жоспар жасап, оны қолдана білуді үйрену;

Қарым – қатынас жасай алу, баяндама жасауды үйрену;

Денсаулықтарына жандары аши қарауды, салауатты өмір салтын ұстануға дағдыландыру;

Өзіндік жеке ойын айта білуді, өз бойында жинақталған білімдерімен айналасындағы жолдастарымен бөлісе білуді үйрену.

Күтілетін нәтиже

Оқушылар білу қажет:

Өздері үшін генетиканың қандай маңызы барлығын, оның мақсаты мен міндеттерімен танысады,

Генетикалық терминдерді, белгілері т.б негізгі ұғымдарды түсіну және оны қолдана біледі,

Өзінің жеке қасиеттері мен қабілеттеріне ойлана отырып есеп бере алатын болады, өз бойындағы әрбір жақсы қасиеттің оларға берілген аманат екендігін , олардың келер ұрпаққа берілуіне деген жауапкершілікті түсінеді,

Оқушылардың бойынан ,ғылыми ізденістерге деген қызығушылықтарын ояту, соған талпындыру.

Пәнаралық байланы: Жалпы медицина, цитология, тарих, математика, химия, физика

Сабақтың типі: аралас

Сабақтың түрі: аралас

Сабақтың әдісі: интербелсенді тақта, баяндау, сұрақ – жауап, МПМ бағалау тақтасы

Көрнекіліктер:

Таратпа материалдар:

Тапсырма бойынша сараптама жасап отыру үшін арналған карточкалар, “Менделдің әдістемелері және оған жалпы сипаттама” жасау үшін схема сызылған карточка, плакат “Өзіндік сезінуді бағалау” плакаты.

Әдістемелік қамтамасыз етуге:

Методикалық жоспарлар, «Басымдылық ережесі», «Ажырау заңдылықтары», «Генетика» тақырыбтарына презентация, «Г.Менделдің зерттеу жылдары жайында видео-ролик,

Техникалық құрал:

ноутбук, мультимедиялықпроектор, экран

Сабақтың барысы:

I. Ұйымдастырушылық кезеңі: Сынып журналына сабаққа қатыспаған оқушыларды түсіру, оқушылардың дайындық деңгейлерін тексеру.

II. Өткен тақырыпты еске түсіру. Өткен тақырып бізде жалпы генетика жайында болатын. Оқушылардың жалпы деңгейін бақылап шығу үшін матрицалық тақтада бағылайық.

Жасушаның күш беретін станциясы?

Жасушаның ас қорыту мүшесі?

Лизосомалар қайдан пайда болады?

Лизосомаларды ашқан кім, қай жылы?

Эндоплазмалық торды кім ашты, қай жылы?

Гольджи жиынтығын кім ашты ,қай жылы?

Хромосома неден тұрады?

Жасушадағы энергетикалық алмасу неше кезеңнен тұрады?

ДНҚ репликациясында сутектік байланыстарды үзетін ерекше фермент не деп аталады?

ДНҚ – полимераза ферментін кім ашты?

Оказаки фрагменттері дегеніміз не? (ДНҚ жіпшелері екі жаққа ажыраған кезде қарама – қарсы үзінді түрінде түзілген жаңа тізбек. Оны жапон ғалымы Оказаки ашқан)

Оказаки фрагменттерін бір –бірімен жалғастырушы фермент қалай аталады?

Метаболиз дегеніміз не?

Метаболиз қандай сатылардан тұрады?

Катаболиз дегеніміз не?

Анаболизм дегеніміз не?

НАДФ дегеніміз не?

АТФ дегеніміз не?

Генетика дегеніміз не?

Тұқым қуалаушылық дегеніміз не?

Өзгергіштік дегеніміз не?

Генетика ұғымын ең алғаш ұсынған кім?Қай жылы?

Грегор Мендель қай жылы ,қай жерде дүниеге келді? 1822 жылы ?Гинчица қыстақ

Не үшін қолайлы объект ретінде Pisum sativum-ды алды?

Pisum sativum-ның қандай негізгі жеті белгісіне назар аударды?

Сонымен , генетика дегеніміз – бұл бізде барлық организмдерге тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы екен. Ал,тұқым қуалаушылық дегеніміз – биологиялық түрге тән қасиеттер мен белгілердің ұрпақтан- ұрпаққа беріліп отыру болды. Ал, өзгергіштік дегеніміз- тұқым қкалайтын қасиеттердің сыртқа орта факторларына байланысты өзгеріске ұшырап отыруы екен. Біз өткен тақырып барысында Г.Мендель не себепті Pisum sativum – ді таңдағанын білеміз. Бірақ біз онымен қандай тәжірбиелер жүргізгенін, қандай жетістікке жеткенін білмейміз. Олай болса, бүгінгі жаңа тақырыбызбен танысайық.

Жаңа тақырыпты хабарлау және мақсатымен таныстыру

Сабақтың тақырыбы: “Доминанттылық заңы. Екінші ұрпақта белгілердің ажырауы. Ажырау заңы. Гомозиготалы және гетерозиготалы даралар” (Слайд)

III. Мотивация. Біз қазіргі жаңашыл заманда қызымыз да , ұлымызда автокөлік жүргізуге дайын отырмыз. Ол заман талабы да. Ал сол жүргізуші куәлігін дальтонизм ауруымен ауыратын адамдарға жақын аралықта ғана беріліп жүргендігін. Олар жол үстінде өте қауіпті жағдайлар тудырушы болып табылады. Ал осы аурудың тұқым қуалайтындығын, сондай – ақ эпилепсия, шизофрения ауруларымен ауыратын адамдарға да жүргізуші куәлігін бермейтіндігін білесіздер ме? Осындай ауруларда , ерекше дарындылық та , жалпы адамзат бойындағы барлық қасиеттер келесі ұрпаққа беріліп отырады. Енді осыдан кейін , генетика пәнінің , оның заңдылықтарының біз үшін, кез – келген сала қызметкерлеріне де, қарапайым оқушы үшін қажеті бар ма? Және не үшін? “Код жизни”

Олардың ойларынан кейін, өз сөзіммен толықтырып кетемін. «Өмір құпиясы» видеоүзінді көрсетіледі. 1 бөлімі http://tfile.org/video/32163/details/

V.Жаңа сабақ

Жаңа тақырыптың жоспарымен танысайық

1. Г.Мендельдің генетиканың дамуындағы рөлі

2. Моногибридті будандастыру

3. Есептер шығарып үйрену

Изложение лекционного материала проводится с опорой на наглядность в виде лекции-беседы с применением технических средств учебы.

1.Тарих. Г.Мендель және оның генетиканың дамуына қосқан үлесі

2.Генетикалық зерттеу әдістері

Интерактивті тақтадан «Генетика әдістері» флеш-презентациясын қараймызhttp://narod.ru/disk/23571979000.9bcdf744d19a08c86a4313e01552d23c/212.rar.html

Қарап болған соң кесте түрінде берілген әдістер мен оларға тән негізгі анықтамаларды бір – бірімен байланыстыру жұмысын жүргіземін.(слайд)

3. Негізгі генетикалық түсініктер (Слайд)

5.Генетикалық белгілер(Слайд)

♀ -аналық белгі, Шолпан құдайының айнасы мен тарағы

♂ - аталық белгі, Марс құдайының қалқаны мен найзасы

Х – будандастыру белгісі

P – ата – аналық белгі (Parent´s – латынның ата – ана деген сөзінен алынған)

F1, F2 – бірінші және екінші ұрпақ ұрпақ белгілері (Filli – ұрпақ деген сөзден алынған)

А, В, С... – басым белгілерді көрсететін аллельді гендер

а, b, с... – басылыңқылықты көрсететін , солардың аллелді гендері,

АА, ВВ, СС...- доминантты гомозиготалық түр генотипі

Аа, Вb, Сс... –гетерозиготалы түр генотипі

аа, bb, сс... – рецессивті гомозиготалы түрдің генотипі

Алдын ала дауыспен оқылып, жазылып қойылған кестені көрсетемін (Слайд)

Р: ♀ сұр қоян Х ♂ ақ қоян     ♀ сары бұршақ Х ♂ жасыл бұршақ

F1: сұр қоян - 100%                             сары бұршақ - 100%

Қандай белгі доминантты?

Сұр                                                           сары

Қандай белгі басылыңқы?

Ақ                                                           жасыл

Оларды қалай атайды?

Гомозигота

Оларды әріппен қалай белгілейміз?

Аа                                                                     АА

Енді осы көргендеріңізді дәптерге белгілер бойынша түсіріңіздер

Р ♀ АА Х ♂аа                                         ♀ АА Х ♂ аа

F1 Аа-100%                                             Аа-100%

6. Моногибридті будандастыру

Слайдтар арқылы Флеш-призентациялық есептер беріледі

VI. Тақырыпты бекіту

“Ғажайып сұрау” әдісін қолдану арқылы, оқушылар өзінің парталасына кезектесіп сұрақ қояды және дұрыс жауап бергендеріне «+» белгісін қойып шығады.

1.Генетика нені оқытады?

2.Генотип дегеніміз не?

3. Организмнің белгілерінің сыртқы және ішкі ортада көрінуін не деп атаймыз?

4.Тұқымқуалаушылықты зерттеуде қолданылған негізгі әдіс?

5.Мендельмен бірге қандай Какие признаки изучались Менделем у гороха?

6. Сары бұршақты сары бұршақпен шағылыстырғанда қандай ажырау жүрді?

7. Ұрпағында белгілердің ажырауы жүретін ата – аналық белгілер қалай аталады?

8. Қандай белгіні Мендель доминантты , қандай белгіні рецессивті деп атады?

VII. Оқушылардың өз жұмыстарына баға беруі

VIII.Сабақты қорытындылау. Бағалау

IX. Рефлексия

Әр қашанда жасалған жұмысқа қарап, өз өзіңе баға бергеннің, ондағы қиыншылықтарыңа қарап, шешу жолдарын іздегеннің пайдасы көп.

Өз өздерініңзге сұрақ қойып, оған жауап іздеп көріңіздер. Мүмкін сіздердің де аттарыңыз болашақта Мендель,Моргон,Чермак,Гюго де Фриз сияқты атақты ғалым – генетиктердің атының жанынан орын алар. Парталарыңызда алдын –ала қойылған парақ жатыр. Өздеріңіздің бүгінгі сабақ соңында алған сезімдеріңізді бағалап, қажетті квадраттың жанына галочка қойыңыздар.

X.Үйге тапсырма

Дальтонизмнің генінің – рецессивті белгі екені белгілі. Ақпараттық құралдарды пайдаланып, адам генотипінде бұл белгі қалай тұқым қуалайтындығы жайында қысқаша баяндама жасап келеміз.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/47293-basymdyly-belgileri-birkelkilik-erezhesi-zh