Мæ бæллиц рæсугъд фидæн

Эссе

Мæ бæллиц – рæсугъд фидæн

Æз мæ цард нæ нымайын æвгъауыл:

цард цæуы, æхсæрдзæнтæй тæдзы.

Калоты Хазби

Адæймаг хиæмбарынхъом куы фæвæййы, царды фыццаг къахдзæфтæ куы акæны, уæд йæ миддунейы сæвзæры фарст. Цæмæн фæзынддæн ацы рухс дунемæ? Ацы хъуыды йын æнцой нæ фæдæтты, цалынмæ йын дзуапп ссары, уæдмæ. Æмæ æрцæуы ахæм хатдзæгмæ: «Æрдз мын балæвар кодта цард. Царды фæндагыл та цæуын хъæуы, рæсугъд фидæныл æууæндгæйæ, сæрмагонд фæткмæ гæсгæ». Царды фæтк алы адæймаг дæр йæхæдæг аразы, æрдз æй цы дуджы равзæрын кодта, уыцы дуджы уагæвæрд хынцгæйæ. Алы дугæн дæр ис йæхи уавæртæ, йæхи зындзинæдтæ, йæхи фæзилæнтæ. Цымыдисаг мын у нæ намысджын фыдæлтæ гуыргъахъхъ фæндæгтыл цæугæйæ, æнæфæцудгæйæ уæлахизы бæрзæндтæм хызтысты, уæд цымæ ныры фæлтæр та ацы дуджы зындзинæдты сæрты ахизынæн цавæр фæрæзтæ ссардзысты? Мæ цымыдисдзинады æлхынцъ мын райхæлдтой: кæстæр фæлтæры хъуыдытæ, хистæрты ныхмæвæрд цæстæнгас кæстæрты зондахастмæ, телеуынынад, газетты æрмæджытæ. Æз цы дуджы равзæрдтæн, уым дæр ис бирæ цæлхдуртæ, æмæ архайын сæ сæрты ныфсджынæй ахизыныл.

Абоны цардæн йе стырдæр хæзнайыл нымад у мулк. Хъæздыгдзинад, æнæфсисдзинад, æнæуынондзинад уæлахиз кæнынц адæймагдзинадыл. Адæймаджы ахсджиагдæр миниуджытæ: уæздандзинад, æфсарм, æгъдау, цæстуарзондзинад ивд æрцыдысты зыд, кæрæф æмæ æдзæстуарзондзинадæй. Лæгдзинад, намыс рохуаты аззадысты. Æхца сси кад дæр, æфсарм дæр. Ахæм къуырцдзæвæн уавæр сраст кæнын, рæзгæ фæлтæры миддуне удвæрны хæзнатæй фæхъæздыгдæр кæнын нымайын мæ хæсыл. Мæ фæндтæ мæ къухы кæй бафтдзысты, ууыл дызæрдыг нæ кæнын, уымæн æмæ æз цардмæ кæсын куыд æмбæлы, ахæм цæстæй – æууæндын рухс фидæныл. Мæнæн мæ царды ахсджиагдæр у, фыдæлтæй ныууадзгæ удвæрны хæзнатæ: æгъдау, æфсарм, цæстуарзондзинад, лæгдзинад, куыстуарзондзинад, уды конды рæсугъддзинад бахъахъхъæнын æмæ сæ сыгъдæгæй адæттын рæзгæ фæлтæрмæ. Мæ сæйраг хæсыл нымайын нæ фидæны æхсæнадæн бæллиццаг фæлтæр сахуыр æмæ схъомыл кæнын. Хъуамæ уа хъæздыг сæ миддуне фыдæлты фарн æмæ намысæй, уарзой сыгъдæгудæй фæллой кæнын, цæстыгагуыйау хъахъхъæной фыдæлты уæзæг, мадæлон æвзаг. Адæймаг иппæрд куы уа фыдæлты фарнæй, куы нæ хъуса мадæлон æвзаджы аив мыртæ, уæд йæ цард, йæ сомбон мæйдар æхсæвау тар æмæ талынг уыдзæн. Сæрыстыр куы нæ уа, ирон кæй у уымæй, хорз куы нæ зона йæ адæмы истории, æнусты нæ, фæлæ мингай азты дæргъы хорзæй цы ракодтой, иннæ адæмтимæ сæ ахастдзинад, сæ царды уавæртæ. Уæд ын нæй фыдæлты зæххыл фидар, барджын къахдзæфтæ кæнæн, нæй йын бахизæн фидæны уæрæх фæндагмæ. Фидæн , ивгъуыды уидæгтыл æнцой кæны. Йæ ивгъуыды фарны уидæгтæ фидар кæмæн сты, уымæн йæ фидæнæн фæцудæн нæй.

Æз хъуамæ ивгъуыд бонтæй нæ фыдæлты рæсугъд æгъдæутты зынг æрхæссон æмæ дзы мæ ахуырдзауты чысыл зæрдæты арт ссудзон. Мæ бæллиц сæххæст кæнынæн мын стыр ахъаз сты мæ царды фæткты цыппар цæджы.

Фыццаг цæг. Зонын

Зонындзинæдтæ алкæмæндæр сты пайда. Зонын хъæуы наукæ, уарзын хъæуы чингуытæ, уыдоны фæрцы адæймаг æвдисы бирæ сгуыхтдзинæдтæ. Хъæздыг кæны зонд æмæ уды миддуне, базоны царды рæсугъддзинæдтæ. Æрмæст зондджын адæймаг у хайджын дунейы рухсæй.

Дыккаг цæг. Бæллын

Адæймагмæ хъуамæ уа цымыдисдзинад, царды фырмонц. Уыцы æнкъарæнтæ равзæрынц ахæм адæймагмæ, кæцы йæ цард бабаста йæ райгуырæн бæстæимæ, фыдæлты уæзæгимæ, ирон аив дзырды æвæджиауы мелодийымæ æмæ рæзгæ фæлтæр хъомыл кæнгæйæ. Цы фæндаг равзарай, уымæн та хъуамæ хицау уай дæхæдæг, æмæ йыл ныфсджынæй, сæрыстырæй фидар къахдзæфтæ кæнай.

Æртыккаг цæг. Уарзын

Уарз дæ бæстæ, зон дæ хъæстæ. Адæймаджы æнкъарæнтæй æппæты сыгъдæгдæр æмæ рæсугъддæр у уарзондзинад. Уарз æмæ иузæрдион у дæ ныййарджытыл, фыдæлты уæзæгыл, мадæлон æвзагыл, цы кæстæртæ хъомыл кæныс уыдоныл. Дæ алфамблай адæмы хайджын кæн дæ уарзондзинадæй. Дæ зæрдæ уалдзыгон дидинæгау хъуамæ уа рæсугъд, хъæздыг, уарзондзинады æнкъарæнтæй. Уарз æрдз – де сфæлдисæг, дæ дарæг. Æрмæст уарзæгой адæймагæн ис æнтыстдзинæдтæм рухс фæндаг.

Цыппæрæм цæг. Архай

Архай, кус, цæмæй дæ нысан сæххæст уа! Цæр зæрдæрухсæй, дæ нысанмæ ныфсджынæй цу, дæ удыл ма ауæрд. Архай цæмæй уай цæстуарзон æмæ фæлмæнзæрдæ æмæ дæ цард уыдзæн бæллиццаг. Зæххыл цыдæриддæр хорзæй ис, уыдон сарæзта зондджын, курдиатджын æмæ куыстуарзон адæймаг.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/477387-m-bllic--rsugd-fidn