Cогласный звук и буква Дд

МБОУ Чымнайская общеобразовательная средняя школа Таттинский район Республика Саха Якутия.

Учитель: Саввина Галина Моисеевна.

Темата: Бастакы космонавт Ю.А.Гагарин. (Оонньуу - курэхтэьии).

Сыала: Бастакы космонавт Ю.А.Гагарин туьунан кэпсэтиьии, оонньооьун – курэхтэьии.

Тэрилэ: слайдалар, портрет, мээчик, кирилиэстэр, ыскамыайка.

Хаамыыта:

Тэрээьинэ: (слайда) Бу туох ойуутай? Ханна баарый? (халлаанна). Эьиги билэ5ит дуо? Космоска ким бастаан коппутэй? (Ю. А. Гагарин).

Бэсиэдэ: Бугун эьиги бастакы космонавт туьунан билиэххит, курэхтэьэн холонон коруоххут..

Саха суруйааччыта Суорун Омоллоон маннык хоьоону айбыта. Ону истиэххэйин эрэ.

Гагарин! Гагарин!Эргиллэн кэлбиккэр

Халлааны хайытан,Эйиэхэ э5эрдэ!

Былыты бысталаан,Э5эрдэ киьиэхэ!

Ийэ сир эргийэн,Э5эрдэ геройга!

(Слайдалары коруу, бэсиэдэ) Юрий Алексеевич Гагарин 1961 сыллаахха муус устар 12 кунугэр «Восток» диэн космическай хараабылынан аан бастаан космос куйаарыгар коппутэ. Кини сири эргийбитэ,108 чаас коппутэ. Кини о5о сааьа Смоленскай уобаласка Клушино дэриэбинэ5э,онтон Гжатскай диэн куоракка ааспыта. А5ата, ийэтэ, эбэтэ, эьэтэ бааьынайдар этэ. Дьоно туох баар улэттэн толлубакка улэлиир этилэр. Кинилэр бииргэ торообуттэр тордуолэр – биир кыыс ус уол.

Юрий Гагарин оскуола5а кыьанан уорэнэрэ. Пионерга киирбитэ, пионер улэтигэр активнайдык кыттар этилэр. Уон биэс сааьыгар ремесленнай училище5а массыына онорорго уорэммитэ.Онтон салгыы Саратов куоракка уорэттэрэ ыыппыттара. Иллэн кэмигэр Харбыыра, баскетбол оонньуура. Онтон салгынна котуон ба5аран аэроклубка суруттарбыт. Уьуннук уорэтэн баран самолеттан парашюттаах ыстан диэбиттэр. Самолет кынатыгар туран сири корон баран толлубута. Сиргэ этэннэ туспутэ. Онтон биэс сыл буолан баран космоска коппутэ. Кини онно суурбэ биэстээх этэ.

Онтон ыла космос куйаара аьыллыбыта. Элбэх космонавт космоска тахсыбыта. Ю.А,Гагарин 1969 сыллаахха олбутэ.

Оонньуу – курэхтэьии. О5олор икки команда5а арахсаллар уонна оонньууллар. Оонньуу быраабылата маннык: Миэхэ карточкалар бааллар, оннор бары тус - туьунан суолталаахтар.

От куо5э – Сир.

Аранас – Ый.

Кыьыл – Марс.

Халлаан куо5э – Венера.

Бу планеталар ааттара. Мин ханнык эрэ карточканы кордордохпунэ планеталар ааттарын ааттыыгыт. Онтон урун карточканы кордордохпунэ санарбаккыт. Команда о5олоро кохтоохтук кытыннахтарына очко ылаллар.

Бастакы туьумэх: Команда о5ото барыта кумаа5ынан самолетонорор. Онтон самолеттарын пааранан туран котутэллэр. Ким самолета ыраах барбыт ол кыйыылаах буолар. Ити курдук команда о5ото бутуор диэри курэхтэьэллэр.

Иккис туьумэх:

Это наши стюардессы

Все красивы, как принцессы

И космическая гравитация

Не нарушает их грации.

Билигин биьиги стюардессаларбыт курэхтэьиилэрин коруоххэйин. Кинилэр билигин тоьо равновесиелаахтарын билээри синньигэс суолунан барыахтаахтар. Команда киьитэ барыта кыттар. Устэ эргитэн баран бараллар. Ким конотук барбыт очко а5алар.

Уьус туьумэх: Хас биирдии команда5а онноох кумаа5ы, клей, кыптыый бэриллэр уонна инопланетянин онорорго сорудах бэриллэр. Оноруулара 5 мунуутэ буолар. Саамай интэриэьинэй улэ учугэйинэн сыаналанар.

Тордус туьумэх: Бу туьумэххэ халлаан букетын хомуйуохтаахтар. Ол аата халлаан куо5э шары мунньуохтаахтар. Кыттааччы о5ону хара5ын баайыллар уонна таайан ылаллар.

Биэс халлаан куо5э шары уонна оссо биэс кыьыл шары дьааьыкка угуллар уонна онтон ороон таьааран ылар. Ыалдьааччылар «ЫЛ», «ЫЛЫМА» дихтэрин соп. Ааттарын ааттаабаттар. Ыстарааптыыр очко барар.

Бэьис туьумэх: Кольцо иьинэн киирэн тахсыы. Икки команда курэхтэьэр. Ким урут кэлбит, очко ылар.

Алтыс туьумэх: «Космическай словарь» Команда5а лиис бэриллэр, онно о5олор бары биирдии космоска аналлаах тыллары суруйаллар..уонна хас тылы суруйбуттарынан очколара эбиллэр.

Тумук: Хайдах кылаас чааьа ааста?

Тугу собулээтигит?

Ким туьунан кэпсэттибитий?

Оссо ханнык космонавтары билэ5итий?

МБОУ Чымнайская средняя общеобразовательная школа Таттинский район Республика Саха Якутия.

БАСТАКЫ КОСМОНАВТ
Ю.А. ГАГАРИН

(КЫЛААС ЧААЬА).

Учуутал: Саввина Галина Моисеевна

МБОУ Чымнайская СОШ Таттинский район Республика Саха Якутия

Учитель: Саввина Галина Моисеевна.

ДОРУОБАЙ БУОЛАРГА КЫЬАН

(КЫЛААС ЧААЬА)

Учуутал: Саввина Галина Моисеевна

Темата: «Доруобай буола уорэн» кылаас чааьа.

Сыала: О5о бэйэтин доруобуйатын бэйэтэ харыстана, дьыл кэмин кытта тэннэ хардыылаан таннар буолла5ына тымныйыыга бэриммэт буола уорэнэригэр уьуйуу, уорэтии.

Тэрилэ: Хартыыналар, луук, чеснок, муот, морс.

Хаамыыта:

Тэрээьинэ: Бу хартыыналары корон тугу барарбытын билиэхпитин соп дуо? Кимнээх баалларый? Хайаабыт быьылаахтарый?

Хартыынанан о5олор кэпсээннэрэ: Ойууну корон о5олор ыалдьыбыттарын туьунан кэпсээннэрин истии.

Боппуруостарга эппиэт:

1. Киьи то5о ыалдьарый?

2. Хайдах танныахха собуй?

3. Кыьын сайыннылыы танныахха соп дуо?

4. Грипп диэн ыарыы кэлбит диэтэхтэринэ хайыан этэй?

5. Сотолуннэххитинэ, ытырдар буоллаххытына тула5ытыгар баар дьону хайдах харыстыаххытын собуй?

6. Доруобай буолар наадаттан ханнык астары аьыахха собуй?

Ыарыыттан харыстаныы: Ыарыы кэлбитин биллэххэ луугу, чесногу аьы гытта сиир эмиэ туьалыан соп. Оссо муоттээх ууту эбэтэр чэйи иьэр ордук. Хаьан ба5арар дьыл кэмин корон таннар учугэйгэ тиэрдэр. Тымныыга чараастык сырыттахха тургэнник тымныйыаххын соп. Мэлээх билбэт эмкитин иьиэ суохтааххыт. Ыарыйдаххытына балыыьа5а баран кордоруохтээххит, дьиэ5итигэр баран сылаастык сытыахтааххыт.

Ону таьынан бэйэ5итин ыраастык корунэ, тута – хапта сылдьыахтааххыт. Ити быраабылалары тутустаххытына ыарыыга бэриниэххит суо5а.

Доруобай буолуу уонна ыраастык туттуу быраабылаларын биллэрии, ойдоотуу.

1.Киьи тириитин микроскуобунан кордо5унэ тириигэ колоьун былчархайдарын коро5ун. Сууммакка сырыттахха тирии тургэнник киртийэр. Кир элбээтэ5инэ куьа5ан сыты таьаарар. Кирдээх тириигэ араас хатааллар, кутургуйалар тахсыахтарын соп. Ити барыта суунууттан тутулуктаах. Мыылалаан сылаас уунан суунар ордук. Тымныы уунан кирин барбат.

2. Тииьи сууна сырыттаххына тиис ыалдьара а5ыйыыр. Тииьи киэьэ утуйарга суунар ордук туьалаах. Щетканы суунан баран сууйан баран уурар учугэй.

3. Уорэнээччи куну быьа элбэхтик суурэр – котор, араас сиринэн сылдьар ата5а киртийэр. Кини киэьэ утуйуон иннинэ ата5ын суунара наада.Атах тынырахтарын кырыныахтааххыт.

4. О5о батта5а киртийдэ5инэ быт уоскуон соп. Онон нэдиэлэ аайы суунуохтаахтар. Быт диэн кыра уон батах быыьыгар сылдьан хааннын оборон сиир.

5. Сууйуллубатах о5уруот астара уонна фрукталар кутталлаахтар. Аьыыр иьитин туспа буолуохтаах, балабыай атын киьи аьыыр иьитин туттуо суохтааххын.

Тумук оноруу: Кылаас чааьын туох дии санаатыгыт?

Ханнык быраабылалары биллигитий?

Хайдах ыарыыттан харыстаныахха собуй?

МБОУ Чымнайская СОШ Таттинский район Республика Саха Якутия

Учитель: Саввина Галина Моисеевна.

БУЛЧУТ ИДЭТЭ

(Кылаас чааьа)

Учуутал: Саввина Галина Моисеевна

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/49195-coglasnyj-zvuk-i-bukva-dd