Ахуыры æрмæг: «Булкъ»

Ахуыры æрмæг: «Булкъ».

Ахуыры нысантæ:

1. Сабиты зонгæ кæнын уырыссаг аргъауимæ. Ахуыр кæнын аргъауы архайджытæн аргъ кæнын сæ цавæрдæр миниуджытæм гæсгæ, тексты мидисмæ гæсгæ фæрстытæн дзуапп дæттын грамматикон арæзтмæ гæсгæ цыбыр хъуыдыйæдтæй.

2. Æнæзонгæ дзырдтæ æмбарын кæнын.

3. Адæмон фольклормæ уарзондзинады æнкъарæнтæ æвзæрын кæнын сабиты зæрдæты; цымыдисæй сæ хъусыныл сæ ахуыр кæнын.

Æххуысгæнæн фæрæзтæ: халсарт æмæ дыргътæ, чыргъæд, проектор, булкъ.

Дзырдуат: булкъ, миты гæлæбу, низ, хос.

Ахуыры нывæст:

1. Бацæттæгæнæн рæстæг: Сывæллæттæ ирон цагъдмæ æрбацыдысты залмæ æмæ тымбыл æрлæууыдысты. Уазджытæн æгас цу загътой.

2. Æнгуылзты гимнастикæ:

Ацы æнгуылз у мæ дада

Ацы æнгуылз у мæ нана

Ацы æнгуылз у мæ фыд

Ацы æнгуылз у мæ мад

Ацы æнгуылз та æз дæн – бинонотæн сæ кæстæр дæн.

1. Рацыд æрмæг зæрдыл æрлæууын кæнын.

Хъ.Сабитæ, нæ зæрдыл ма æрлæууын кæнæм цавæр афæдзы афон у? Цæмæй бæрæг у? Зымæгыл тынг бирæ æмдзæвгæтæ фыст ис æмæ ма дзы иу цалдæр нæ зæрдыл æрлæууын кæнæм.

1. Æрдз ныхъхъус, цыма ныджджих

Цæугæдоны сæр ныйих

Хуынкомы ныффынæй арс,

Цыма истæмæй фæтарст.

Чи уæ зæгъдзæн, чи зоны,

Уыцы афон куыд хуыйны?

1. Миты ирд гæлæбутæ,

Уæлдæфы куыд зилынц.

Æмæ зæхмæ хаугæйæ

Сабыр зилдух сисынц.

Хъ.Тынг рæсугъд радзырдтат уе `мдзæвгæтæ. Ныр та мын аххуыс кæнут, зымæгмæ цы дыргътæ бавæрдтон, уыдон равзарын æмæ ахицæн кæнын. Иу чыргъæды нывæрын хъæуы дыргътæ, иннæйы та халсартæ (куы цæ ахицæн кæной, уæд раттын фæрстытæ). Цавæр дыргътæ æмæ халсартæ сты (формæ, хуыз).

Хъ.Мæ чыргъæды ма ноджыдæр иу халсар уыд. Фæззæджы йæ æппæт бинонтæй тыдтам, уымæн æмæ æгæр ныддынджыр æмæ йæ мæхи бон иунæгæй стонын нæ уыди. Мæнæ диссаг, цы фæци цымæ? ( Чидæр дуар æрбахоста æмæ булкъ æрбацыд).

Булкъ: Уæ бон хорз, мæ чысыл хуртæ, æгас нæм цæуут нæ зынаргъ уазджытæ. Фатимæ, æнхъæлдæн æмæ мæн агуырдтай? Сабитæ, базыдтат, чи дæн, уый? Тынг раст. Æз дæн булкъ. Чыргъæдæй рахаудтæн æмæ фæдзæгъæл дæн, тыххæй ма уæ ссардтон.

Хъ.Дæ бон хорз, мæ зынаргъ булкъ. Мах та дæу агуырдтам. Куыд фæдзæгъæл дæ иннæтæй уæлдай?

Булкъ. Хъæддаг сырдтæ мæ сæхицæн бамбæхстой, фæлæ алыгъдтæн. Мæ чысыл хуртæ, сымах æй зонут æздохтыр куы дæн, уый? Зымæджы хъысты адæм куы фæрынчын вæййынц æмæ хуыфын куы райдайынц, уæд сæ æз адзæбæх кæнын.

Хъ.Мæнæ нæм цы диссаджы зондджын халсар æрбацыд. Стыр бузныг дын, фæлæ нын демæ та цы æрбахастай?

Булкъ:Æз уын æрбахастон мемæ æцæг булкъ. Ныртæккæ уын райуардзынæн æмæ мын зæгъут кæддæра уæ зæрдæмæ фæцыд (райуарын чысыл хæйттæ).

Хъ.Бузныг дын, нæ зынаргъ булкъ. Ныртæккæ мах кæндзыстæм аргъау «Булкъ», æрбад æмæ нæм байхъус.

1. Ног темæ.

Аргъау « Булкъ».

Баба ныссагъта булкъ. Булкъ æрзад стыр æмæ тымбыл. Баба булкъыл схæц – схæц кæны, фæлæ нæ комы. Баба дзуры нанамæ.

– Рацу нана булкъ æртонæм. Нана хæцы бабайыл, баба – булкъыл схæц – схæц кæнынц, фæлæ цын тонын нæ комы. Нана бадзырдта чызгмæ: «Рацу, чызг, булкъ æртонæм»! Чызг æрбазгъордта, фæлæ булкъ тонын нæ ма комы цалынмæ йемæ нæ ахъазæм, уæдмæ.

Физминутка:

Иу мæ сæр, дыууæ мæ хъустæ,

Иу мæ фындз, дыууæ мæ рустæ.

Иу мæ дзых, дыууæ мæ къухтæ

Иу мæ ных, дыууæ мæ къæхтæ

Ис мын ноджыдæр цæстытæ

Базон, базон чи дæн æз?

Мах стæм чызджытæ æмæ лæппутæ!

Хъ.Сабитæ, чызг нын бузныг загъта æмæ ацыд баба æмæ нанайæн æххуыс кæнынмæ. Чызг хæцы нанайыл, нана бабайыл, баба та булкъыл. Схæц – схæц кæнынц, фæлæ нæ комы булкъ тонын. Чызг дзуры куыдзмæ: «Рацу куыдз, булкъ тонын». Куыдз хæцы чызгыл, чызг хæцы нанайыл, нана хæцы бабайыл, схæц – схæц кæнынц, фæлæ нæ комы тонын. Куыдз фæдзырдта гæдымæ: «Рацу гæды, булкъ æртонæм». Гæды æрбазгъордта æмæ æрхæцыд куыдзыл, куыдз хæцы чызгыл, чызг хæцы нанайыл, нана хæцы бабайыл, баба – булкъыл, схæц – схæц кæнынц, фæлæ булкъ тонын нæ комы. Уæд гæды дзуры мыстмæ: « Рацу мыст, булк стонæм». Мыст æрбазгъордта æмæ загъта: «Æз уын радзурдзынæн уыци – уыцитæ æмæ цæ кæд базонат, уæд уæм фæкæсдзынæн».

1.Цæййас ныддæн, цæййас, –

Ныхъхъал йæхицæй … (нас).

2.Нанайæ цæссыгтæ калынц

Цæй тынг судзаг у, цæ …(хъæдындз)

3.Офф, æгæр ныннæрсттæн, офф –

Арф ныуулæфыд …(картоф).

Мыст нын бузныг загъта æмæ ацыд булкъ тонынмæ. Мыст хæцы гæдыйыл, гæды хæцы куыдзыл, куыдз хæцы чызгыл, чызг хæцы нанайыл, нана хæцы бабайыл, баба хæцы булкъыл, схæц – схæц кæнынц æмæ стыдтой булкъ.

6. Равзарын аргъау.

– Нæ аргъау кæй тыххæй у?

– Чи ныссагъта булкъ?

– Чи рацыдбулкъ тонынмæ?

– Кæмæ фæдзырдта фыццаг баба?

– Чи рацыд æппæтæй тыхджындæр?

Сыв.Æппæтæй тыхджындæр разындысты бинонтæ иумæ. Булкъ арфæ кæны æмæ ацæуы.

Хъ.Сывæллæттæ аргъауы архайджытæй кæмæн чи фæцыд йæ зæрдæмæ? (Сывæллæтты дзуаппытæ)

7. Кæрон.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/495935-ahuyry-rmg-bulk