Преподавание английского языка на основе башкирского

БАШҠОРТ ТЕЛЕ НИГЕҘЕНДӘ ИНГЛИЗ ТЕЛЕН УҠЫТЫУ

ПРЕПОДАВАНИЕ АНГЛИЙСКОГО ЯЗЫКА НА ОСНОВЕ БАШКИРСКОГО

Аннотация: Башҡорт теле нигеҙендә инглиз телен уҡытыу телгә ҡыҙыҡһыныуҙы үҫтерә. Инглиз теле дәрестәрендә башҡорт теленә таяныу уйланылған һәм маҡсатлы булырға тейеш.Бигерәктә башланғыс кластарҙа был алымды ярҙамсы сифатында ҡулланыу урынлы. Терәк һүҙҙәр: инглиз телен, башҡорт теле, оҡшаш өндәр, грамматик, лексик материалдар, фразеологизмдар.

Тел ул – бөтөн халыҡтың ҡаҙанышы, меңләгән, миллионлаған кешеләрҙең ижад емеше. Кешенең тормошо тел менән бәйле. Туған тел – һәр белемдең нигеҙе.Һәр телдең артикуляцион базаһы бар,был тел ағзаларының хәрәкәте, торошо менән бәйле. Үҙ телендә һөйләгәндә уҡыусы ул турала уйламай, сөнки туған телдә һөйләшеү бәләкәстән тулыһынса автоматлаша.

Әлбиттә, үҙ телен яҡшы белгән кеше сит ил телен дә яҡшыраҡ үҙләштерә. Инглиз һәм башҡорт телдәрендә оҡшаш өндәр бар был яҡтан башҡорттарға һүҙҙәрҙе дөрөҫ әйтергә, дөрөҫ ятларға еңелерәк. Икенсе яҡтан, башҡорт телен белгән кеше генә инглиз телен еңелерәк өйрәнә, тип тә әйтеп булмай. Телде өйрәнеү күп нәмәнән тора: беренсенән, уҡытыусынан, икенсенән, кешенең һәләтенән, өсөнсөнән, иң мөһиме – уның тырышлығынан. Башҡорт теле нигеҙендә инглиз телен уҡытыу телгә ҡыҙыҡһыныуҙы үҫтерә. Инглиз теле дәрестәрендә башҡорт теленә таяныу уйланылған һәм маҡсатлы булырға тейеш. Бигерәктә башланғыс кластарҙа был алымды ярҙамсы сифатында ҡулланыу урынлы. Инглиз телен өйрәнеүҙең башланғыс этабында инглиз һәм башҡорт телендәге оҡшаш өндәрҙең булыуы уңайлы (мәҫәлән, теш араһы өнө [θ] һәм [∂], танау [η ]) өндәре менән оҡшаш. Мәҫәлән: беҙ – мы, һеҙ – вы (ҙ[∂].that, this, they), (ҫ[θ]thank, think) киҫеп,(long) [η]) һиңә – тебе, миңә – мне). Туған телгә тағы ла грамматик,лексик материалдарҙы өйрәнгәндә таянырға мөмкин.Мәҫәлән: инглиз телендә лә,башҡорт телендә лә исемдәр күплектә ялғауҙар ярҙамында яһала ( балалар –children, teachers – укытыусылар ,books – китаптар). Инглиз телендә, башҡорт телендәге кеүек, сифаттар зат һәм килеш менән үҙгәрмәй .Улар тик сағыштырыу дәрәжәһендә генә килә һәм был осраҡта һүҙҙәргә ялғауҙар ҡушыла.(long-longer – оҙон-оҙонораҡ). Инглиз телен өйрәнеүҙә туған телгә таяныу текст менән эщләүҙә ярҙам итә, сөнки оҡшаш лексик составлы фразеологизмдар,дөйөм фразеологик идеялар бар ( Мәҫәлән: Яңғыҙ ҡарлуғас яҙ килтермәй. One swallow does not make a spring. Этөрөпторор,кешейөрөпторор. The dogs bark, but the caravan goes on; Һауалагыторнананерҙәгесәпсекякшы. A living dog is better than a dead lion. A drop of tar spoils a barrel of honey. Бертамсыдегетбермискәбалдыбоҙа)Төрлөструктуралытелдәрҙәгеоҡшашфразеологикберәмектәрҙеңбулыуыкешелектеңтирә-яҡмөхитменәнбәйләнештәгекүпбыуатлытәжрибәһеменәнбәйле.Халыҡаҡылымәҡәлдәрҙәасыҡсағыла.Төрлөхалыҡтарҙыңмәҡәлдәренһәмәйтемдәренбелеүуҡыусыларҙыңситтелдебелеүгенәтүгел,әуныңхалҡыныңмәҙәниәтен,характерын,менталитетыняҡшыөйрәнеүгәбулышлыҡитә.Күпкенәйомаҡтар,бөтөнләйүҙгәрешһеҙ,быуынданбыуынғакүпбыуаттарбуйынатапшырылаМәҫәлән:Аяғыюҡ,ҡулыюҡ,һүрәттөшөрәала. – Without hands and feel, but it can build a bridge. – Безрук,безног,арисоватьумеет.Йомаҡтарҙы,әйтемдәрҙеҡулланыуинглизтеленяҡшыраҡүҙләштерергә,һөйләмдәрҙеңграмматиктөҙөлөшөнөйрәнеүгәярҙамитә.Әйтемдәрҙеҡулланыууҡыусыларғашулайуҡ,ҡыҫҡасайомғаҡларғаөйрәтә.Мәҫәлән:Кемэшләмәй – шулашамай. – A cating loves catches no mice. (Без труда не вытащищь и рыбку из пруда) Ас кешенең асыуы яман. - A hungry man is an angry man (Голодное брюхо ко всему глухо). Был әйтемдәр уҡыусыларға [t], [tj]өндәрен үҙләштерергә лә ярҙам итә.Улар шулай уҡ a cat, gloves, catches, mice; a man, hungry, angry һүҙҙәрен телмәрҙә ҡулланырға ла өйрәтә. Инглиз теленә тәржемә ителгән мультфильмдар уҡыусыларҙа телгә ҡыҙыҡһыныу уята. Улар аша уҡыусылар һүҙҙәрҙе дөрөҫ әйтергә өйрәнә, тел байлығын арттыра,телмәр үҫтерә.Мультфильмдарҙың һәр өлөшөн ныҡлы өйрәнеү, телмәр итеү; яңы һүҙҙәрен яҙып алыу, шул уҡ ваҡытта грамматик күнегеүҙәр үтәү ҙә отошло. Шулай итеп, башҡорт теле нигеҙендә инглиз телен өйрәнеү уҡыусыларҙың инглиз телен аңлы рәүештә үҙләштереүен күпкә еңеләйтә.

Әҙәбиәт 1. Закирьянов К.З. Активное двуязычие: сущность и функционирование. – Уфа: Китап, 2011. 2. Латыпова Р.М. Важный источник по лексике башкирского языка // Наука и образование в XXI веке. – 2013. 3. Нургалина Х.Б. Природа эмоциональной и стилистической маркированности фразеологических единиц. – Уфа, 2013.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/591629-prepodavanie-anglijskogo-jazyka-na-osnove-bas