Жаңа заман-жаңа талап» немесе оқыту мен оқудағы заманауи әдістер мен жаңа тәсілдердің тимділігі

«Жаңа заман-жаңа талап» немесе оқыту мен оқудағы

заманауи әдістер мен жаңа тәсілдердің тимділігі.

Мешелова Р Ж-

орыс тілі және әдебиет

пәнінің оқытушысы

Қазіргі заман талабына сай білім беру ұйымдарында жаңа бетбұрыс кеңінен орын алуда. Білім беру саласында жүргізілген әлемдік зерттеулердің нәтижелері тиісті кәсіптік қасиеттерге ие, оқыту дағдылары мен терең түсініктерін игеренген мұғалімдер-жастардың білімін сапалық тұрғыдан өзгерте алатынын көрсетіп отыр.Ал қоғамдағы жаңа өзгерістер ұстаздардың кәсіби білімдегі жаңашылықтан талап етеді.Қазіргі таңда біздің Республикада білім берудің жаға жүйесі дайындалып әлемдік білім беру кеңестігіне енуге бытыл қадамдар жасалынуда.Білім берудің мазмұны жаңарып оларды технологиялық – педагогикалық тұрғыдан жетілдіру қажеттігі туындауда.Себебі, білім беру жүйесіндегі қайта құрулардың негізгі субьектісі-мұғалім.Сондықтан қазіргі оқу мекемелерінде шығармашылық ізденіс қабілеті дамыған, жаңа педагогикалық технологияларды жете меңгерен мамандық шеберлігі қалыптасқан мұғалімдер қажет:«Мұғалім-өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім,оқуды, ізденуді тоқтатқанда оның мұғалімділігі де жойылады»,-деп ұлы педагог К.Д.Ушинский айтып кеткендей, өзгермелі өмірде мұғалімдер барлық сатыларда оқу бағдарламасына енгізілетін өзгерістермен, пәндік салалардағы енгізілетін өзгерістермен, пәндік салалардағы әзірлемелермен бірге дамып отыруға тиіс.Осы жағдайда заман талабына сай педагог оқушыны қалай және неге оқытуды керек? Ендеше,осы заман талабына сәйкес келу үшін «Не істедім?» «Қандай әрекеттерді жүзеге асырдым?» және «Қандай нәтижеге жеттім?» деген сұрақтардың туындау заңды нәрсе.Бұл мәселені шешуде, ең алдымен болашақ мұғалімнің кәсіби дамуына баса көңіл аудару қажеттілігі аса маңызды болып отыр.Заман талабына сай педагог қызметкерлерді кәсіби біліктілігін арттырудың әдіс-тәсілдерде өзгеруде.Бүгінгі білім саласында жатқан құндылықтардың өзгеруі жаңа ғасыр мұғалімін дайындау міндетімен байланысты. Бүгінгі күннің оқытушы ол- ізденуші-мұғалім. Жоғарыда айтылғандарға орай, педагогикалық іс-әрекетке дайындаудың шеберлік дайындығын қарқындандыруды, мұғалімнің тұлғасының үздіксіз кәсіби-әдістемелік тұрғыда өзін-өзі жетілдіруді іске асыруды қамтамасыз ету қажеттілігі туындап отыр.Осы тұрғыдан,Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлерінің биліктілігін арттыруды деңгейлі бағдарламасының негізінде әзірленген педагог кадрларды даярлайтын гуманитарлық колледждердің бітіруші курс студенттеріне осынша кәсіби білім беру бағдарламасы бойынша тренерлерді оқытып бағдарламасының берері көп. Бағдарламаның мақсаты үшінші деңгей бағдарламасының негізгі идеяларымен және оқыту тәсілдерімен таныстыру болып табылады.Бұл курс бағдарламасын оқыту мен оқу үрдісіндегі қолданылатын түрлі стратегиялар мен тәсілдерді қарастыратын модульге сараланған.Бағдарламаның өзектілігі Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының мақсаттарымен және мәндеттерімен үйлеседі.Бағдарламаның жетекші мақсаты- әрбір ел үшін маңызды болып табылатын рухани, мәдени, адамгершілік құндылықтардың негізінде жастарды өз елінің мәдениетін құрметтеуге тәрбиелеу;екіншіден жастарды жылдан өзгеріп жатқан әлемде өзіне сенміді және табысты болуға мүмкіндік беретін дағдылары мен түсініктерін дамытуға, өмірлік жағдайларда өз білімдерін қолдануға ықпалын тигізетін сын тұрғысынан ойлауға үйрету.Бұл білім беру жүйесін жандандыру бағытындағы оң істердің бірі екені анық.Осы курс барысында Республикамыздың гуманитарлық колледждерінің оқытушыларымен бірге тәжірибе алмаса отырып, өз біліктілігімді көтеруге мүмкіндік алдым.Маған Кембридж университетінің ғалымдары әзірлеген бірлескен топтық жұмысы, сонымен қатар, біздің ойлау әрікетімізді және өздігінен білім алуымызды жетілдіретін ашық сұрақтар қолдану мен шығармашылық тапсырмалар орындату жүйесі ұнады.Курс барысында үйренген әдіс-тәсілдерді,ұстанымдарды өз іс-тәжірибемде кеңінен қолданып келемін.Онда жоспарлап өткізген әр сабағым барысында бұл бағдарламада ұсынылған стратегиялар мен тәсілдер студенттердің болашақ маман ретінде әдістемелік жағынан шыңдалуларына пайдалы және өте тиімді екендігіне көзім жетті.Студенттер тарапынанда мұндай сабақтардан алған әсерлерінің зор екенін де байқадым.Олар әрбір қолданылған әдіс-тәсілдерді қызығушылықпен орындап,бір-бірімен пікірталастырға түсіп,ортақ шешім таба білді.Бұл өз кезегінде болашақ маманның ой-өрісін жетілдіріп,сыни тұрғыдан ойлауларын және сөйлеу шеберліктерін дамытады,бір-бірімен қарым-қытынасқа түсе отырып,өзінің білім деңгейін анықтауға мүмкіндік алады деп айтуға болады.Себебі,дәріс және семинар сабақтарында студенттер үшін оқу материалдарын жаңа тұрғыда құрып,ұйымдастырылып өткізуін қамтамасыз етуде ақпараттық-компьютерлік технологиялары- Power Point презентациялары,интерактивті бағдарламалыры, ғаламтор-ресурстары (видеоматериалдар,электрондық оқулықтар, ғылыми мақалалар);жаңа иновациялық технологиялары мен оқыту әдістері – топтық жұмыс әдісі , диалогтік оқыту әдісі, оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы, іс-әркетіндегі зерттеу әдісі, бағалаудың жаңа әдіс – тәсілдерді қолданылуда.Қазіргі уақытта Қазақстанда білім берудің өзіндік ұлттық үлгісімен қоса орта білім беру жүйесіндегі әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген анағұрлым танымал оқыту әдістері арасында кең тарағаны – топтық жұмыс. Студенттер жұпта немесе жұмыс жасағанда «оқытушы – студент» сұхбаты түріндегі өзара қарым – қатынасқа қарағанда, «студент – студент» қатынасына түсе отырып, негізгі бір тұжырымдар мен дәлелдемелерді талдап әзірлеуде және қадағаланатын оқиғаларды сипаттауда түрлі мүмкіндіктерге ие болды. Топтық жұмыс студенттердің арасында өзара ынтымақтастық атмосферасын құруға зор мүмкіндіктер туғызады. Сабақ барысында оқушы мен оқытушы арасында жүргізілген диалог оқушылардың қызығушылығын , танымын арттырды. Мерсерме Литлон ( 2007 ) өз еңбектерінде айтып кеткендей, диалог сабақта оқушылардың қызығушылығын арттыру мен қатар олардың білім деңгейінің өсуіне үлес қосатының атап көрсетті.Баланың сөйлеу тіліне көп көңіл бөлу және баланы сыни тұрғыдан ойлауға үйретудің бірден – бір тиімді тәсілі осы диалогтік оқыту барысында төменедегі стратегияларды тиімді қолдандым: Ойлан , жұптас , бөліс , Үш қадамдық сұхбат, Идеялар галереясы . Онда студенттер бір – бірімен диалог арқылы өткен материалды еске түсіріп , өз түсініктерімен алмасты. Мұнда олар білімдерін толықтыра алды. Диалог арқылы әңгме - сұқпат жүрді. Онда оқытушы ретінде кім не түсінгенін , оны қалай баяндаған байқап, бағалауға мүмкіндік алдым. Студенттер өткен материялды жан – жақты танып, бірінің білмегенін бірі толықтырып, ой бөлісті. Бұл әдістер әсіресе студенттердің сөйлеу әрекеттерін, өткен материалды еске түсіріп, оны басқаға жеткізе білу шеберліктерін ұштастыруға өте маңызды болып табылады.Студенттер диалогтік оқыту барысында сыни тұрғыда ойлауға үйренеді, түрлі жағдайлар мен сәйкес ақпараттарды талдау негізінде қиын мәселелерді шешеді, пікірталастарға түседі, басқа адамдармен қарым – қатынаста болады. Сабақтарымда жұптық жұмыс ретінде алынған диалог топ ішінде талқылап отыру студенттің ойын кеңейтіп, тілін дамуға мүмкіндік берді. Осының негізінде сабақта өткен материалды бекіту, қортындылау мақсатында студенттерді бір – бірімен диалог құру арқылы пікір алмасуға, бірінің білімін бірі толықтыруға мүмкіндік беретін диалогтік оқыту әдісін қолданып отырамын. Бұл студенттерді алдағы еңбек жолдарында диалогтік оқыту әдісін қалай қолдануға болатындығын түсінулері үшін тиімді. Оқыту – бұл жекеленген құбылыс немесе дағды емес, ол студенттердің қабілеттері мен дағдыларын жақсартуға мүмкіндік беретін біртұтас кешені. Қабілеттер мен дағдылар оқу үрдісінде қажет ететі , сын тұрғысынан ойлауға негізделген тапсырмаларды орындау барысында көрініс табады. Сын тұрғысынан ойлау қабілеттер мен құндылықтарды және түрлі әрекеттер сияқты әр түрлі өлшемдерді қамтиды. Сыни тұрғыдан ойлау – өзіндік және жеке ойлау. Ал сабақ сыни тұрғыдан ойлау болып табылады. Сонымен, сабақ сыни тұрғыдан ойлау принциптеріне негізделетін болса, әркім өз ойлары мен пікірлерін және бағалауларын басқалардан тәуелсіз құратын болады.Сабақтарда студенттердің сыни ойлауларын дамыту мақсатында Ойлан, жұптас, ой бөліс, Ой шақыру , Миға шабуыл, Венн диаграммасы, Ақылдың алтын қалрағы Кластер , Бес жол өлең және т.б. стратегияларын қолданамын. Студенттердің топта өзің-өзі немесе бірін-бір сыни тұрғыдан бағалауы кезінде Екі жұлдыз, бір тілек, Стиктергі диалог, «Білемін.Білдім.Білгім келеді», әдістері арқылы сабақ нәтижесі шығарылып отырылады. Студенттердің тез ойлап, тез ой алмасулары үшін Ой шақыру әдісі жиі қолданылды. Онда студенттер белгілі бір мәселенің шешімін табуда өздерінің бар білімдерін еске түсіріп, теориялық материалды берілген ұғымды бір – бірімен пікірлесе отырып, талқылай алды. Студенттер өздерінің сөздік қорларын, байланыстырып сөйлеулерін дамуға лайықталған «Бес жол» өлең әдісін қызығушылықпен орындайды. Кластер әдісі сабақта бір-бірінің пікірлерін жинақтап, жүйелеп, нақты тұжырымдар жасауда сыни тұрғыда пікірлесулерін қалыптастыратын топтық және диалогтік оқыту әдісі ретінде орындалады. Ойлау процесі жазу кезінде көрінді, себебі жазып жатқан адам әр кезде белсенді . Ол өзінің айтқандарын нақтылай түсу үшін дұрыс дәлелдер келтіре біледі. Міне, осыны негізге ала отырып, туындаған ойларын, өз көзғарастарын жазып отырулары талап етіледі. Онда студенттер не көріп, не түсінгендіктерін жазып отырады. Бұл өз кезегінде студенттердің сын тұрғысынан ойлауларын дамытуды көздейді. Бір жағынан студенттердің ойларын тек ауызша баяндап қоймай, жазу әрекеттерін де дамытуға маңызы зор. Бұдан оқытушы ретінде қай студенттін жазбаша сөйлеулері қаншалықты дамығанын және жалпы сауаттылықтары қандай деңгейде екендіктерін анықтауға мүмкіндік туады.Сонымен, ойлау мен білім алуды байланыстыра бағыттайтын оқыту технологиясы сын тұрғысынан ойлауды дамытатынына көзім жетті. Өйткені, белгілі тақырыптағы ойды сын тұрғысынан қарай отырып, ой-толғау, суреттей алу, еске түсіру, болжау студентті білім алуға бағыттайтын білімнің биік белестеріне көтерілуіне жол ашады. Бұл тұжырымдамам осы СТО технологиясының кез- келген стратегиялары байланысты жасалды. Гуманитарлық колледж оқытушысы ретінде аталмыш курс бізге алған білімдеріміз бен оқытудағы әдіс- тәсілдерімізді өз тәжірбиемізде.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/293870-zhaa-zaman-zhaa-talap-nemese-oytu-men-oud