Жайылма сөйлем

Сыныбы:6 «а»

Пәні: Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Жайылма сөйлем

Сабақтың мақсаты:

1.Сөйлемнің құрамына қарай түрлері және жайылма сөйлем жөнінде түсінік беру.
2. Оқушылардың сауатты, көркем жазу дағдыларын жетілдіру.
3. Оқушылардың сөздік қорын, ауызекі және жазба сөйлеу тілін, логикалық ойлауын, шығармашылық қабілеттерн дамыту.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ.
Сабақтың әдіс-тәсілдері: әңгімелеу, сұрақ-жауап, пікірлесу.

Сабақтың жұмыс формалары: ұжымдық, жеке.
Сабақтың барысы
І. Ұйымдастыру кезеңі
• Сәлемдесу;

•Оқушыларды түгелдеу;

• Сыныпты топқа бөлу

ІІ. Үй жұмысын тексеру

«Егер мен мұғалім болсам...» тақырыбында жазылған эсселерін оқыту.

ІІІ. Жаңа сабақты түсіндіру

Жайылма сөйлем — жалаң сөйлемнің құрамындағы бастауышты не баяндауышты, не түгелдей сөйлемді түсіндіру үшін құрамына тұрлаусыз мүшелердің біреуі немесе бірнешеуі енгізілу арқылы жасалған жай сөйлемнің түрі. Жайылма сөйлем жасаудың бірнеше жолдары бар. Тұрлаусыз мүшелер сөйлемдегі тұрлаулы мүшелердің төңірегіне топталады. Мысалы, “Еріншек егіншіден елгезек масақшы артық” (мақал). Осындағы “елгезек” сөзі “масақшы” сөзінің (бастауыштың) анықтауышы болып тұр. Сондай-ақ, “Адамның алып анасы — қара жер перзентін құшағына бір алады” (М.Иманжанов) сөйлеміндегі бастауыш қызметінде “жер”, оның анықтауышы “қара”, айқындауышы “ана” болып тұр. Ал “ана” сөзінің анықтауышы ретінде “алып” және “адамның” сөздері қызмет атқарады. Екінші жағынан, “құшағына алады” тіркесі баяндауыш бола тұрып, тура толықтауышты (“перзентін”) керек етеді.

IV.Тест тапсырмаларымен жұмыс

1. Жай сөйлемнің ережесін белгілеңіз

А) Бір ғана ойды білдіреді

Б) Күрделі ойды білдіреді В) Бірнеше сөйлемнен құралады.

2. Жалаң сөйлем дегеніміз не?

А) Тұрлаулы мүшелер ғана қатысқан сөйлем.

Б) Тұрлаусыз мүшелер ғана қатысқан сөйлем

В) Тұрлаулы мүшелермен қатар тұрлаусыз мүшелер қатысқан сөйлем

3. Жайылма сөйлем дегеніміз не?

А) Тұрлаулы мүшелер ғана қатысқан сөйлем.

Б) Тұрлаусыз мүшелер ғана қатысқан сөйлем

В) Тұрлаулы мүшелермен қатар тұрлаусыз мүшелер қатысқан сөйлем

4. Жалаң сөйлемді табыңыз

А) Анар мектепке кешігіп келді.

Б) Дидар таңқалды. В) Әжем інімнің киімін ауыстырды.

5. Жайылма сөйлемді табыңыз

А) Марал күлімдеді.

Б) Айша сабаққа тыңғылықты дайындалыпты.В) Анам жымиды.

V. Жаттығу жұмыстары

Дұрыс – бұрысын анықта.

Берілген сөйлемдерді сөйлем мүшелеріне қарай талдаңыз.

1. Абайлар Қарашоқыға түс ауа жетті.

2. Өлеңді мәнерлеп оқу керек.

3. Біз демалып отырмыз.

4. Бұл жерге астық шаруашылығы орнады.

5. Келген қоныстанушылардың аттары оған өлең сияқты естілді.

1. Едіге көлікті ұзақ күтті.

2. Ақылбай тысқа шықты.

3. Анам дүкеннен азық – түлікті алып келді.

4. Ағам мені жаңа көлігімен қала ішінде қыдыртты.

5. Біз достарымызбен өзен жағасына саяхатқа шықтық.

Жалаң және жайылма сөйлемдерді қатыстырып, суретке қарап мәтін құраңдар.

VI. Сабақты қорыту1) Сөйлем дегеніміз не?
2) Сөйлем құрамына қарай қалай бөлінеді? 3) Жалаң сөйлем дегеніміз не? Мысал келтір.4) Жайылма сөйлем дегеніміз не? Мысал келтір.
VII. Үйге тапсырма беру: Жалаң сөйлем және жайылма сөйлем қатысқан бес мақал жазып келу.Бағалау

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/310434-zhajylma-sjlem