Біріккен сөздер: түрлері, жасалу жолдары мен жазылу ережелері

Қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы ; Біріккен сөз

Сабақтың мақсаты ; Біріккен сөздерді ңекі түбірдің бірігуі арқылы жасалып тұтас бір ұғымды беріп, бір сұраққа жауап беретінін ұғындыру , сөйлем ішінен біріккен сөздерді таба алуға , әртүрлі түбірлерден біріккен сөз жасай алуға үйрету. Сөздік қорларын арттыру.

Көрнекілігі; Геометриялық фигуралар, ребустар, үлестірмелі карточкалар.

Әдісі; Түсіндіру, сұрақ - жауап , талдау, сыни тұрғыдан ойлау.

Пайдаланылған әдебиеттер; Оқулық, әдістемелік құрал «Қызықты грамматика» Қазақ тілі журналы , «Қазақ тілін үйренейік» журналы

Сабақ барысы.

1 Психологиялық дайындық.

Қазақ тілім – өз тілім , ана тілім,

Абай, Мұхтар сөйлеген дана тілім.

Қастерлейді ұл- қызың мәңгі сені,

Болашағым, ,бақытым , дара тілім.

ІІ Өткен тапсырмасын тексеру.

15- тапсырма. Мәтінді оқып көшіріп жазу. Күрделі сөздерді тауып , астын сызу және олардың қалай жасалғанын айту.

Қарақұйрық , балжан , кемпір – шал , сай – сала , жыра- жүра.

ІІІ Жаңа сабақ компьютерден мына сөздерсуреттермен көрсетіледі.

Балмұздақ Шаңқобыз Шаңсорғыш Үшбұрыш Тасбақа Тіктөртбұрыш

Осы сөздердің мағынасы және жасалу жолы түсіндіріледі де , ережені қорытып шығару.

IV Оқулықпен жұмыс .

16-тапсырма . 2 компьютерден сөздерді жазып олардың қалай жасалғанын, неше түбірден құралғанын айту.

Талдықорған, егеуқұйрық, еңбеккүн, Жетіқарақшы, Қаламқас, Жұмабай, беташар, теміржолшы, жанкүйер, асатаяқ, Қызылжарқұдық.

17-тапсырма . Біріккен сөздерді ңмағынасына қарай топтап жазу.

Орынбасар, асқазан, қосаяқ , Есенәлі, Қызылорда, алтынбақақ, аяқдоп, Айгүл, Екібастұз, сөмізкөз, ақсүйек, көктұтан, аққу, Бейсенбай, ұлтабар.

Кісі аттары:

Аң, құс атаулары:

Дене мүшелері:

Тағы қандай атаулар қосуға болады .

Екібастұз сөзін сөз құрамына талдатып, неше түбірдің бірігуынен жасалғанын анықтау.

18-тапсырма. Ертегіден көшірме жазып өшіріп жазу. Біріккен сөздердің астын сызу.

Керқұла атты Кендебай.

Ерте, ерте , ертеде ешкі жүні келтеде ,Қаратаудың ойында Қарасудың бойында қазанғап құс атып, балық аулап күн көреді екен. Әйелі ау тоқып , жыртық жамайды екен. Қазанғаптың кендебай деген ұлы болыпты . Кендебай ай сайын емес , күн сайын өсіпті алты күнде күліпті, алпыс күнде жүріпті. Алты жылда алып жігіт болыпты .

Тапсырма:

1 Біріккен сөз қандай түбірден жасалғанын айтып, сұрақ қою.

2 Біріккен сөздер ненің немесе кімнің аты болып тұрғанын анықтау.

3 Дыбыстық өзгеріске ұшыраған біріккен сөзді табу

4 Берілген суреттер бойынша сөйлем құрап жазып, біріккен сөздердің астын сызу .

Тасбақа , саңырауқұлақ , шекара , түйеқұс.

Жұмбақтар шешу .

1 Су бетін сызып

Ақ тұман жүр жүзіп (аққу)

2 Аяғы түйеге ұқсайды

Құс болса ұшпайды (түйеқұс)

V Карточкалармен жұмыс .

№1Тапсырманы оқы .

Бір үйдің ай десе аузы , күн десе көзі бар дегендей бес сұлу қаза болыпты . Олардың аттарыда өздеріне сай екен. Сол қыздардың аттарын тауып жаз.

№2 Тай лақ пен тайлақтың айырмашылығын айт.

№3 Тез жауап бер. Лездеме ;

1 Жиегі көгерген кілем қайдан көрінген? (Көкжиек)

2 Нені қазып қала болған? (Жезқазған)

3 Екісөз бірігіп қалайша сайраған? (бұлбұл)

4 Екі қазаның бірі сатылып кеткенде неше қазан қалады ? (бір қазан)

5 Суы да ала , тауы да ала ? (Алатау)

№4 Сөздерді толықтырып жаз.

...қорған, ...таңба, сайқы... , ән.. , еңбек... , ғалам..., ...қу , ықшам...

№5 « Көкшетау», «Қаратау» деген сөздер қай суретке сәйкес келеді ?

Бес оқушы карточкамен жұмыс жасап жатқан кезде , қалған оқушылар

« балмұздақ»сөзіне 5 сөйлем жазу тапсырлады.

VII Ребустар шешу .

VII Сабақты қорытындылау .

а) «Біріккен сөз» орнына мағынасына қарай біріккен сөз болып оқылады.

Бірде мен әкемен Ақсу деген ауылдағы Нұрдаулет деген туысымызға бардым. Олар бізді Ақмаралмен қарсы алды .

Ал мен Ботакөз үшін өзінің үйренген жерінен артық жер болар ма екен деп ойладым.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/32947-birikken-sz