Открытый урок на тему Н. Г. Золотарев Николай Якутскай «Ойуур оскуолата»

Учуутал

Петрова Акулина Николаевна

Уруок

саха литературата

Кылааһа

5 кылаас

Уруоктиэмэтэ

Н.Г.Золотарев – Николай Якутскай «Ойуур оскуолата».

Буолар кэмэ

Кулун тутар 21 күнэ

Уруок тиибэ

кылаас таһынан ааҕыы уруога

Уруок көрүҥэ

булкаас уруок

Учуутал сыала

1. Айымньыны ырытыыга тирэҕирэн, үөрэнээччилэр бэйэлэрин сайыннарар эйгэлэрин тэрийии.

2.Оҕо дириңник толкуйдуурун, тус санаатын аһаҕастык этэрин, дакаастыырын, саңаны арыйарын ситиhии.

Yөрэнээччи сыала:

Айымньы нөҥүө үөрэнэргэ үөрэнии;

Айымньыны ырыта үөрэнии;

Үөрэнээччи бөлөххө бодуруһуута, бииргэ үлэлээһин үөрүйэхтэрин иҥэринэр;

Бэйэлэрин тус санааларын аhаҕастык этэргэ, дакаастыырга дьулуhуу, үөрэнии.

Уруок соруга

Оҕосиэрдээх быһыы- майгы өйдөбүллэрин иҥэринэригэр олук ууруу.

Уруок тэрилэ

суруйааччы мэтириэтэ, проектар, экран, сахалыы быһаарыылаах тылдьыт, кинигэ, карточка, макет, куобах сувенирдара, ыаҕас.

Уруокбылаана

Турукка киллэрии;

Айымньы аатын таайыы;

Тылдьытынан үлэ: тыл суолтатын быһаарыы;

Айымньыны ааҕыы: а) учуутал ааҕыыта, б) оҕолор ааҕыылара;

Айымньыны ырытыы: а) ыйытыыларга эппиэт, б) таабырын таайыыта; в) өс хоһооннун ситэрии; г) айар сорудах.

Ийэ куобах ыалдьыттааһына (тыл оонньуута);

Рефлексия;

Дьиэҕэ үлэ;

Уруогу түмүктээһин.

Сүрүн өйдөбүл

(Личностно - значимая проблема)

Бэйэ- бэйэҕэ болҕомтолоох буолуу, эйэлээх сыһыан, өйдөһүү – олох сүрүн өйдөбүллэрэ.

Үөрэтии көрүҥэ уонна киэбэ

Сайыннарыылаахүөрэх технологията - бөлөҕүнэн куолаан үлэ,бэйэ санаатын этии, үөрэнээччи көхтөөх кыттааччы,чинчийээччи,саҥаны арыйааччы буоларын ситиһии.

Ытыкөйдөбуллэр

Тустаахүөрэх предметин үөрэтии

Үөрэх сатабылларын сайыннарыы

Бодоруһар сатабыл

Айымньыны толору ааҕан,ырытар, толкуйдуур, санаатын сааһылаан этэр;

Тексинэнүлэ, ырытыы, чинчийии, бэйэ санаатын толору этии, санаа атастаһыы;

Билбит- көрбүтөйдөбүлүтүө өрүттэрин олоххо хайа баҕарар туттар, мөкү өттүн туоратар.

Бэйэни салайынар-дьаһанар сатабыл – уруок тиэмэтин таба туруоруу,сатаан былаанныыр, туох-ханнык түмүккэ кэлиэхтээҕин быһа холоон билэр.

Билэр- көрөр сатабыл – билиини дөбөҥнүкбулар, түмэр, ситимниир.

Билиини сааһылааһын – сана билии ыларга баар билиитигэр тирэҕирэр,өйүлэтин араас дьайыыларын кэбэҕэстик толорор.

Рефлексия - үлэ сыалын- соругун ситиһэр ньымаларын уонна усулуобуйаларын төһө сөпкө талбытын сыаналыыр. Үлэ хаамыытын хайдах салайан иһэрин кэтээн көрөр.

Бииргэүлэлиирүөрүйэх – дьону кытта бииргэ алтыһанүөрэнэр,үлэлиир араас ньыманы баһылыыр ( биирдиилээн, бөлөҕүнэн уо.д.а)

Кэпсэтэрүөрүйэх – кэпсэтии уратыларын өйдүүр, табан кэпсэтэр.

Кэпсэтии сиэрин тутуһарүөрүйэх- дьону кытта алтыһыыга кэпсэтии сиэрин тутуһар, туттан-хаптан бодоруһуу ньымаларын тоҕоостоохтук туттар.

Уруок түhүмэхтэрэ

Учуутал үлэтэ

Үөрэнээччиүлэтэ

Yөрэх дэгиттэр үөрүйэхтэрэ (УУД):

1.Тэрээhин чаас

Бүлүү оскуолатын оҕолоруттан эҕэрдэ видеотун көрдөрүү.

Чабырҕах ааҕыыта.

2 мүн.

-Үтүө күнүнэн, оҕолор! Уруокпут саҕаланна.

-Мин бүгүн эһиэхэ кылаас таһынан аҕыы уруогун ыытыаҕым.

Чэй эрэ, чаабы – чыыбы чабырҕаҕы

Кулгаах – харах сэгэтэн

Истэ - көрө сэргэҕэлээҥ!

Суорун Омоллооннуу субуруттахха,

Эрилик Эристииннии эттэххэ,

Тобуруокаптыы тобугураттахха,

Чаҕаарыйар чабырҕахпын чаҕаарыттаҕым буоллун.

Хааман – сиимэн

Ханалдьыйан,

Бүгүн эһиэхэ

Тиийэн кэллим.

Ый кыыһа эдьиийдээх,

Оһуордаах ыаҕастаах,

Саатыыр диэн ааттаах

Сир кыыһа буолабын.

- Үтүө күнүнэн!

Болҕомтолорун учууталга хатыыллар.

2.Турукка киллэрии

Айымньы аатын таайыы.

4 мүн

- Оҕолор, миигин айбыт суруйааччыны биллигит дуо? Билиэххитин баҕараҕыт?

- Экраны көрдүбүт эрэ. Бу кимий?

- Саамай сөп, Н.Г.Золотарев – Николай Якутскай?

- Николай Якутскай саха норуотун киэҥ туттар, оҕо аймах тапталлаах суруйааччыта буолар.

- Мин ыаҕайабар Н.Якутскай суруйбут айымньыларын бэйэбин кытта илдьэ сылдьабын. Ханнык айымньыларын истиэххитин баҕараҕыт? («Эһэлээх бөрө иирсээннэрэ», «Дьукаахтыылар», «Куобах кутуруга»). Ити курдук кини олус элбэх айымньыны суруйбута.

- Оҕолор, көрүҥ эрэ, бу биир аата суох айымньы баар эбит. Мин бу айымньыны аахпакка хаалбыппын. Миигин кытта тэҥҥэ ааҕарга сөбүлэһэҕит дуо?

- Айымньыбытын ааҕыахпыт иннинэ айымньыбыт аатын билиэхпит.

- Көрүҥ эрэ, оҕолор, мин эһиэхэ тугу аҕалбыппын. Тугу көрөҕүтүй?

- Сөп, маладьыастар. Онтон бу оскуола ханна турарый?

- Оччоҕуна айымньыбыт аата туох диэн эбитий?

- Ойуур оскуолатын ким суруйбутуй?

- Оччоҕуна бүгүҥҥү уруокпут темата туох диэний?

- Н.Г.Золотарев – Якутскай «Ойуур оскуолата»

- Оскуола биһиэхэ эрэ баар буолбатах эбит дии. Ойуур эмиэ оскуолалаах эбит. Ойуур оскуолатыгар кимнээх үөрэнэллэрэ буолуой?

- Көрүҥ эрэ, бу куобахчааннар бүгүн эһиги хайдах үөрэнэргитин, уруокка төһө кыттаргытын көрө кэллилэр. Куобахтарга билиигитин, уруокка көхтөөхтүк кыттаргытын көрдөрөргө бэлэмҥит?

Учууталы болҕойон истэллэр. Экраҥҥа баар суруйааччы мэтириэтин көрөн, суруйааччы аатын таайаллар.

-Николай Гаврилович Золотарев – Николай Якутскай.

Билэр билиилэригэр олоҕуран ыйытыыларга эппиэттииллэр.

Учуутал тугу көрдөрөрүн көрөллөр. Тугу көрбүттэрин этэллэр.

Оскуола, мастар.

Ойуурга.

“Ойуур оскуолата”.

Н.Якутскай.

Уруок тиэмэтин этэллэр.

-Кыыллар.

-Бэлэммит.

Билэр- көрөр үөрүйэх, бодоруhар үөрүйэх

3. Тылдьытынан үлэ: тыл суолтатын быһаарыы.

5 мүн

- Айымньыны ааҕыахпыт иннинэ маннык сорудаҕы биэриэм. Бу айымньыбытыгар баар тыллар.

Сорудахтары кытары тылдьыты биэрэр. (Киргил, табысхаан, луохтуур).

Тылдьыт көмөтүнэн бу тыллар суолталарын быһаараллар.

Сорудаҕы толороллор.

Тылдьыт көмөтүнэн бу тыллар суолталарын быһаараллар (киргил, табысхаан, модьугу, луохтуур).

бодоруhар үөрүйэх, Тус санааны, сыhыаны сайыннарар

5.Айымньыны ааҕыы: а) учуутал ааҕыыта, б) оҕолор ааҕыылара.

7 мүн

-Айымньыны уочаратынан ааҕыахпыт. Бастаан мин саҕалыам, онтон эһигини бөлөҕүнэн аахтарыам. Ол быыһыгар сорудахтары толоруохпут.

Учуутал айымньыны ааҕан саҕалыыр

Быhаарыылаах ааҕыы.

5. Айымньыны ырытыы: а) ыйытыыларга эппиэт, б) таабырын таайыыта; в) өс хоһооннун ситэрии, г) айар сорудах.

13 мүн

Ааҕан бүтэн баран айымньы ис хоһоонун ырытыһаллар.

-Куобахчааннар үөрэх диэн тугун билэллэр эбит дуо?

-Кинилэри ким үөрэтэр эбитий?

-Сүрүн геройбут аата кимий?

-Мэник куобахчаан хайдах кыыл эбитий?

- Ол аата бэрээдэк диэни билбэт эбит.

Бөлөҕүнэн аахтарар.

Айымньы геройдарын булан суруйалларыгар сорудахтыыр. Ол булбут геройдарын таабырыны таайан билиэхтээхтэр.

От – мас аһылыктаах ойуоккалас оҕочоос баар үһү.

Сир анныгар силлирики уоруйах баар үһү.

Тииттэн тирэхтээх тиҥсирики кыыл баар үһү.

Тохсунньу тымныытыгар тоҥ тиити торулатар баар үһү.

Туос – маас саҥалаах, тэлэс – былаас дайбаабыт баар үһү.

Ким кыһын ойуурга аччык кэрийэ сылдьарый?

-Мэник куобахчаан хайдах майгылаах эбитий?

- Куобах майгытыгар сөптөөх өс хоһооннору билэҕит?

Бары көмөлөөн өс хоһооннору таайаллар.

Өс хоһооннор:

Албынныаҥ – бэйэҕэр куһаҕаны оҥостуоҥ.

Мэниги атаахтатыма – баскар ыттыа.

Сымыйаччы киһиттэн үтүөнү күүтүмэ.

Киһиргиибин диэн кирсиҥ быстаарай.

Атаҕастыыбын диэн атаххыттан ыллараайаҕын.

Сэнээбиккиттэн сэттэҕин ылыаҥ.

Айар сорудах. Мэник куобахчаан улаатан баран туох үлэһит буолбута буолуой? Айымньыны салҕыы айан суруйалларыгар сорудахтыыр.

Ыйытыыларынан эппиэттииллэр.

-Билбэттэр эбит.

-Табысхаан учуутал.

-Мэник куобахчаан.

-Учууталын кытта дорооболоспот, учууталын тылын истибэт.

Бөлөҕүнэн ааҕаллар.

Куобах

Кутуйах

Тииҥ

Тоҥсоҕой

Тураах

Бөрө

Мэник, киһиргэс, сымыйаччы, атаах.

Билэр- көрөр үөрүйэх

6.Ийэ куобах ыалдьыттааһына

5 мүн

- Бүгүн мин куобахчааннар ийэлэрин илдьэ кэллим. Ийэ куобах тыл оонньуутун оонньотор. Куобахтар диэн тылтан аат тыллары булаллар.

-Оҕолор, киһи бииһин ууһугар ити Мэник куобахчаан курдук оройунан көрбүт оҕолор баар буолаллар дуо? Киһи барыта ити Мэник куобахчаан курдук буолбатах. Ол эрээри үчүгэйдик сирийэн көрдөххө биһиги да ортобутугар ити Мэник куобахчаан курдук оҕолор баар буолааччылар.

-Оҕолор, эһиги ити Мэник куобахчаан курдук буолумаҥ. Улахан киһи тылын истиҥ, кыраны-кыамматы атаҕастаамаҥ, сымыйаччы, киһиргэс буолумаҥ. Үөрэххитигэр кыһаллан үчүгэйдик үөрэниҥ. Үөрэх баар – бараммат баай.

Куобахтар диэн тылтан тыл аат тыллары булаллар.

Эппиэттииллэр.

Учууталы истэллэр.

Тус санааны, сыhыаны сайыннарар

Рефлексия.

3 мүн

Бу уруоктан ханнык түһүмэҕи сөбүлээтигит. Тоҕо?

Ханнык түһүмэҕи ыарырҕаттыгыт. Тоҕо?

Өссө ханнык түһүмэҕи киллэриэ этигитий? Тоҕо?

Бүгүҥҥү уруоктан ханнык түһүмэҕи сөбүлээбиттэрин, ханнык түһүмэххэ ыарырҕаппытттарын, ханнык түһүмэҕи эбии киллэриэхтэрин баҕаралларын этэллэр.

Дьиэҕэ үлэ

мүн

Н.Якутскай оҕолорго аналлаах айымньыларын ааҕалларыгар сорудахтыыр.

Н.Якутскай оҕолорго аналлаах айымньыларын ааҕарга сорудах ылаллар.

9.Уруогу түмүктээһин.

1 мүн

Оҕолор ойуур оскуолатыгар үөрэммиттэрин иһин туоһу суруктары туттарар.

Алгыс тылынан уруогун түмүктүүр.

Аҕыс иилээх-саҕалаах,

Атааннаах-мөҥүөннээх

Айгыр силик

Аан ийэ дойду

Аралы далбарыгар,

Кэскиллээх киэн туонатыгар

Айыллан үөскээбит

Арҕаһыттан тэһииннээх

Айыы хаан аймахтара,

Көхсүттэн тэһииннээх

Күн өркөн улуустара

Эдэртэн эйэтин ылар

Эйэҕэс дьон буолаарыҥ,

Кырдьаҕастан алгыһын тутар

Үтүө дьон буолаарыҥ.

Уруй – туску!

Айхал – мичил!

Дом!

Алгыһы бэйэлэригэр иҥэринэллэр.