Татар әдәбиятында мәңге сүнмәс йолдыз (Фәнис Яруллин иҗаты буенча)

“Татар әдәбиятында мәңге сүнмәс йолдыз”

(Фәнис Яруллин иҗаты буенча)

Татар әдәбиятына бәһасез зур өлеш керткән әдипнең иҗатын тирәнтен белү һәр татар укучысының бурычы. Төрле жанрларга караган әсәрләре Фәнис Яруллиның эзләнү һәм табышларын гына түгел, бәлки әдипнең яңарыш чоры татар әдәбиятында тоткан урынын тулырак ачыклау ягыннан даигътибарга лаеклы.

Татар әдәбияты мең еллык әдәби мирасы,бай язу културасы, стиль үзенчәлекләре, жанрлар төрлелеге белән бөтен дөнья мәдәниятенә зур өлеш керткән әдәбият. Менә шушы бай мираслы әдәбиятка санлы өлеш кертү юнәлешендә зур көч куйган әдипләр арасында Фәнис Яруллин да бар. Аның иҗатында Кол Галидән ук килә торган киң диапазонлы фикерләү куәсе, “Идегәй” эпосындагы масштаблылык, «Таһир-3өһрә» кебек гыйшык дастаннарыннан күчкән кайнарлык. Кандалыйдагы кебек үзенчәлекле шаянлык һәм шулар белән бергә халык авыз иҗатына хас тапкырлык, сагыну-сагышларны, милләтебезгә хас булган башка асыл сыйфатларны күрергә мөмкин.

Фәнис Яруллин үзенең күптармаклы һәм үзенчәлекле иҗаты белән игътибарны җәлеп итә. Аның әдәби эшчәнлеге үзенчәлекләреннән берсе терле жанрларда иҗат итү булса, икенчесе- авторның геройлары арасындагы мөнәсәбәтлөрнөң тирән драматизм белән сурәтләнеп, нечкә психологик алымнар белән чишелүдә. Алай гына да түгеп, шагыйрь, прозаик, драматург, балалар әдәбияты өлкәсендә армый-талмый эшләүче һәм җәмгыятьтә барган вәзгыятьнең төрле якларын тиз арада күреп алып. Аларга матбугат аша уз бәясен биреп баручы кыю фикерле, туры сүзле публицист та ул.

Фәнис Яруллин без яшәгән чынбарлыкны гамьле дөнья итеп карап, үз проза әсәрләрендә бу хәятнең төрле-төрле халәтләрен һәм мизгелләрен гәүдәләндерә. Әсәрләрендә сурәтләнгәннәрне авторның гадәти күз белән генә түгел, бәлки күңел күзе белән генә күрүе сизелеп тора. Нәтиҗәдә ул без тормыш ыгы-зыгысында үз мәшәкать-борчуларыбызга чумып ничектер гамьсезрәк үтеп китә торган көндәлек бик гадәти хәлләргә һәм вакыйгаларга тукталып карарга, аларга сөенергә, борчылырга һәм, гомумән, бу фани дөньяда гамьле булып яшәргә өйрә.

Фәнис Яруллинның әдәбият өлкәсендәге тагын бер эшчәнлеге– драматургия. Аның хәзерге вакытта ике дистәгә якын пьесасы бар. Профессиональ режиссерлар тарафыннан 13әсәре сәхнәләштерелгән. Ул драма жанрының барлык төрләрендә дә иҗат итә. Аның пьесалары арасында комедия, хәтта трагедия дә бар.

Балачак кешене гомере буе озата бара. Шагыйрь һәм әдипләр кечкенә чакта ничек күрүләрен: хыял-уйларын, шатлык-сагышларын, югалту-табышларын үзләренең әсәрләрендә чагылдырмый калмыйлар. Фәнис Яруллинның балалар өчен язган шигырьләре, хикәя- повестьлары, әкиятләре укучыларны балачагына кайтара, уйландыра; сагыш рәшәләренә алып кереп китә; күктәге салават күперләре буйлап йөгертә. Аның әкиәтләре моңарчы таныш булмаган серле-тылсымлы дөньяга алып керә, шаян шигырьләре рәхәтләнеп көлдерә; тирән эчтәлекле хикәяләре дөньяның гыйбрәтле хәлләрен йөрәк аша уздырырга ярдәм итә.Балалар өчен язган әсәрләрендә дә ул җитди проблемалар күтәрә. Өлкәннәрдә була торган барлык сыйфатлар балаларда да бар. Автор тормышта килеп чыккан яки мөмкин булачак проблеманы балалар җаны аша уздырып үз әсәрләрендә чагылдыра.

Югары эстетик зәвыкка ия булган күпкырлы талант иясе Фәнис Ярул­лин нинди генә жанрда язмасын үз әсәрләрендә матурлыкны, камил­леккә омтылышны һәм рухи байлыкны иң зур кыйммәтләрдән саный. Үзенең укучыларына да шушы идеяне ирештерергә омтыла. Әдип иҗатында табигать образы еш кулланыла икән, әлбәттә ул фон өчен генә түгел, ә матурлыкны кеше белән табигатьнең гармониясе аша сурәтләү өчен алына.

...Чәчмә, сәхнә әсәрләре авторы, шагыйрь, әдип, халкыбызның каһарман улы Фәнис Яруллинның иҗаты безне дөнья ваклыкларыннан һәм вакытлы ыгы-зыгылардан өстен булырга өйрәтә. Чын мәгънәсендәге Кеше булырга чакыра. Ул җаныбызны сихәтләндерә, аруландыра, чистарта алган куәтле бер тылсыми көч кебек. Әдип Фәнис Яруллинның бәрәкәтле һәм игелекле иҗаты катлаулы һәм каршылыклы тормышыбызда кыю үтеп кергән сихәтле бер нур сыман: адәм балаларының күңелләрен, рухларын, җаннарын тәмам бозланып катудан саклый.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/427538-tatar-dbijatynda-mge-snms-joldyz-fni