Хомус саха музыкальнай инструмена

Чымнайская средняя школа имени Г.Д.Бястинова

Учитель начальных классов Варламова Татьяна Спиридоновна

Кылаас чааhа: Хомус – саха музыкальнай инструмена.

Сыала:

Хомус-былыргы сахалар музыкальнай инструменнара буоларын билиhиннэрии;

Хомус тутулун ,хомус арааьын уорэтии;

Хомуhу харыстыырга, сыаналыырга иитии.

Кылаас чааhыгар учуутал хомус а5алан оонньоон кордорор.

Кылаас чааhын хаамыыта:

Тэрээьин чааьа.

Хомус туьунан бэсиэдэ.

Хомус былыр- былыргыттан тиийэн кэлбит саха норуотун музыкальнай инструмена буолар. Былыр хомуьу со5отохсуйуу усулуобуйатыгар ырыа ыллаары, дор5оон таьаараары, иэйиини этэргэ, дууьаны арыйыыга оноьуллубут инструмент буолар. Онон хомус тулалаан турар айыл5а матырыйаалларыттан оноьуллубут. Онтон аата куол кытыытыгар уунэр Хомус диэн уунээйи аатыттан буолуо дииллэр. Бу инструмент аата оноьуллар матырыйаалларыттан сибээстээ5ин бэйэтин аата этэр: чах хомус, тимир хомус. Хомус киьини эмтир куустээх дииллэр.

Кэнники сылларга хомус аан дойдуга тахсан Саха сирин ааттатта. Быйыл сайын бэс ыйын23-26 куннэригэр “ Хомус аан дойду культуратын эйгэтигэр” 7 аан дойдутаа5ы конгресс- фестиваль Дьокуускайга ыытылынна. Онно 1000 тахса буолан хомуска оонньоон “Книга рекордов Гиннеса” киирдилэр. Конгресс отуттан тахса дойду хомусчутун, хомус муусукатын сэргээччилэри тумтэ. Омук дойдуларыттан хомус эйгэтигэр биллэр –костор Франц Кумпл (Австрия), Лео Тадагава (Япония), Джон Райт (Франция), Лерри Ханкс (АХШ), Роберт Загретдинов (Башкортостан ), Суйдум Толокова (Кыргызстан), Болот Байрышев (Алтай), Дзоже Луич Пигноччи (Аргентина) уо.д.а. ыалдьыттаатылар.

Хомус- Олонхо дойдутун духуобунай култууратын бэлиэтэ.Cуустэн тахса дойдуга тар5аммыт хомус 162 араас корунэ бара биллэр.Хомус 5000 сыл анараа оттугэр уоскээбит диэн уорэтэллэр.Тун былыргыттан аргыс буолан кэлбит инструмент аныгы уйэ киьитин арахсыспат, тыыннаах, алыптаах, айыл5а дор5оонун кутун-сурун инэрэр до5оро буолла.

Cаха сиригэр 50 хомус ууьа “норуот маастара” диэн аатынан биллэр.Балартан аан дойду таьымнаах уон киьиттэн алтата билигин да улэлии-хамсыы сылдьар.Реворий Чемчоевы,Роман Готовцевы, Петр Осиповы кун бугун аан дойду таьымнаах хомус уустарын быьыытынан билинэллэр.

Cаха сиригэр 7000-тан итэ5эьэ суох киьи утумнаахтык хомус тардар. 150 киьи “ импровизатор-хомусчут” диэн дастабырыанньалаахтар.Аан дойдуга киэнник биллэр то5ус виртуоз- хомусчуттар уьэ сахалар.

Хомус тутула:

Тиэрбэс

Тыл

Биьилэх

Сынаах

Чыычаах

Эминньэ5э

Хомус туорт арааьа баар.

Мас хомус

Муос хомус

Икки тыллаах тимир хомус

Биьилэхтээх хомус

Хомуьу тардыы.

Хомуьу тардарга уорэнэргэ 5 сатабылы сатыахтааххын:

- Хомуьу сатаан тутуохтааххын;

- Чыычаа5ын сопко охсуохтааххын;

- Сопко тыыныахтааххын;

- Хомус тыаьын сопко истэ уорэниэхтээххин;

- Хомус тыаьын, дор5оонун уларытыахтааххын.

5.Учуутал хомуска оонньоон кордорор.

Биьиги оскуола5а хомус “Кэскил” ансамбылыгар 5 о5о дьарыктанар. Кинилэр 7 хомус конгреьыгар кыттан “Гиннес рекордун олохтоспуттара “ уонна биьиги нэьилиэк олохтоохторо кырдьа5ас хомусчуттар баран кыттыыны ылбыттара. Биьиги онтон уорэбит уонна кинилэринэн киэн туттабыт. Хомуьунан дьарыктаннар доруобуйа5а туьалаах, араас сирдэргэ баран конкурстарга кытта5ын, хаьан ба5арар ыллын да5аны оонньоон сылайбыккын аьарда5ын.

6.Тумук.

- Хомус туьунан тугу биллигит?

- Хомус туохтан турарый?

-Хомус хас арааьа баар эбитий?

- Хомуьунан дьарыктанар тоьо учугэйий?

Мантан ыла эьиги хомуска оонньуурга уорэнин, улааттаххытына хомус куруьуогар сылдьын,дьарыктанын.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/43674-homus--saha-muzykalnaj-instrumena