Қазақтың қара өлеңі құдіретім

Сабақтың тақырыбы: Қазақтың қара өлеңі - құдіретім.

Сабақтың мақсаты: 1. Сөз өнері, оның маңызы, қара өлеңнің ,

табиғаты, өмірдегі орны туралы түсінік беру. 2." Халқымыздың тіл өнерін сүюге, ұлттық өнерді' құрметтеуге баулу. Сөз құдіретін түсіне білуге¹¹ үйрету.,

Сабақтың қүрал - жабдықтары: 1. Қ. Мырзалиевтің сөзінен үзінді:

«Әуелі халықты білу үшін, оның эн - күйін біл. Қара өлеңді білу - өзінің ерекшеліктеріңді," халықтық қасиетіңді өзге халық алдына жаю деген сөз».

2. Қара өлеңнен үзінділер.

Сабақтың барысы: I. Алғашқы ұйымдастыру.

II. Бүгінгі сабағымыздың мақсатын хабарлау.

- Қайталау сұрақтарымен жүмыс, пікірлесу.

а)Өнерсіз жан қандай жан? (Өнегесіз)

э) Өнерсіз жан неге үқсайды? (қанаты жоқ қүс)

б)¥лы дәрежелі болу үшін не істеу керек?

в)Барлық өнердің ішінде қай өнер жақсы? Неге?

г)«Сөз сөйлей білу» деген не?

3. Дүрыс, балалар, эр өмірге келген адам сөз өнерін білу, соз

қүдіретін түсіне білуге үмтылу, үйрену қажет. Қазақ халқының Төле би, ^ Әйтеке би, Қазбек би сияқты үлы, шешен адамдары еліміздің талай телі, мен тентегін созге үйытқан сөз күдіретіне бағындырған. Бүгінгі біздің ] жаңа сабағымыздың негізі эн, тіл өнері. Оның ішінде «Қара өлең». Қара өлең тарихпен өмір тіршілігімен байланысты. өлеңнің тақырыбы,

*

өзіндік ерекшілігі бар.

Балалар, қара сөзінің мағынасын түсінесіңдер, кім біледі?

Толықтыру, жазып алу.

Қара-түс.

Қара тер - шаршау, шалдығу.

Бір қара көрінді - мал ма, адам ба дегені.

Қара көлеңке - мезгіл, уақыт.

Қара сирақ - кедей.

Қара сөзі өлең деген сөзбен бірігіп, тіркесіп жай, қарапайым дегенді ұқтырады. Қара өлеңді білмейтін, оны айтпайтын қазақ, арасында адам кездеспеген. Қара өлең - қазақтың сәні, көркі болған. Ол, айтылу, орындалу барысында ешбір жағдай, орын, мезгіл таңдамайды. Қара өлеңді ат үстінде де, көш жөнекей де, жиылган көпшілік арасында да, сахна төрінде де айтуға болады. (өлеңнен үзінді келтіру)

Қара өлеңнің табигатынан қазақ даласы, қазақ домбырасы, қазақ дастарханы, қазақ дауысы естіледі. Табиғат қүбылысы, мекен - жай, көшіп қону, үйрек - қаз, қүлынтай, өзен - көл, сары дала, өмірге көзқарас, сұлулық туралы сөз болады, қара өлеңнің қуатты күші де осында.

Мысалы, тақтаға назар аударайық.

Хормен оқу, жеке оқу.

«Туады таң алдында», «Есек қырған». Көр - жерде дос болмайды есеп қылған.

Арадан қыл өтпейтін тату едік. Біздерді дүшпан оңбас өсек қылған - деп, аспан әлемдегі денелерге ат қойып, түсінуге талпынысы, өсектің тіршіліктің кедергісі екендігіне назар аударып, татулыққа шақырады.

«Астыма мінген атым құла қасқа, құдыққа шеген салдым құламасқа» - деп қазақтың төл кэсібі (қүдық қазу, шеген салу, зергерлік т.б.) дәстүрлі шаруашылыгынан хабар береді.

Хормен қара өлең айту өздері білетін.

Қара өлеңнің түрлері көп.

«Бет ашар», «Айтыс», «Сыңсу», «Бәдік айтысы», «Жоқтау», «Жарапаз» т.б.

Қазір балалар, «Бэдік айтысын» тыңдаймыз.

Қазіргі кездегі екі оқушы айтады.

Енді, балалар, домбыра туралы қара өлең қүрастырайық.

Домбыра іші қуыс, сырты (тақтай)

Бірақ та сөйлемейді қолмен (қақпай)

Өлеңді домбырамен мен (айтайын)

Бәйгеден келе жатқан боз жорға (аттай)

«Домбыра» сөзіне талдау жасау, дыбыстық, буындық, қандай сөз. (Қазақ тілімен байланыстыру.)

4. Сабақты бекіту.

Бүгін не туралы білдік?

Оның табиғаты, мэні қандай?

Түрлері қандай? (Сыңсу, беташар, жоқтау т.б.)

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/46746-azaty-ara-leidiretim