Биллиилээх суруйааччыта П. А. Ойуунускай 120сыла

МБОУ Чымнайская средняя общеобразовательная школа Г.Д.Бястинова- Бэс Дьарааьын Таттинский район.

Учитель начальных классов: Саввина Галина Моисеевна.

Темата: Саха биллиилээх суруйааччыта П. А. Ойуунускай 120сыла.

Сыала: П. А. Ойуунускай оло5ун, о5олорго анаан суруйбут айымньыларын кытта билиьиннэрии, уорэнээччи айбыт хоьоонноруттан аа5ан иhитиннэрии, викторина боппуруостарыгар эппиэттииллэрин ситиьии.

Тэрилэ: Кинигэлэр, хаартыскалар, слайдалар.

Кылаас чааьын хаамыыта.

1. П.А. Ойуунускай тэрээбут дойдута, оло5о, дьоно – сэргэтэ.

Платон Алексеевич Ойуунускай 1893 с. уруккунан 3 – с Дьохсо5он нэhилиэгэр билиннинэн Чэркээххэ тэрээбутэ. Кини ийэтэ Евдокия Ивановна Слепцова, а5ата Хоочугур Элэксэй диэн этилэр.

Ойуунускай дьиннээх араспаанньата Слепцов. Кини Дэлбэрийбит диэн алааска кун сирин кэрбутэ. Онтон дьонун сайылыктара Тохтобулга баара.(Слайд 1)

П.А. Ойуунускай о5о сааьа ыараханнык ааспыта. Кини оскуола5а 14 сааьыгар уэрэнэ киирбитэ. Уэрэнэр ба5ата кууьуттэн кини балыктаан, утэлэнэн уэрэхтээх киьи буолбута. Ыалтан – ыалга сылдьан олонхолуура, куннээ5и аьын булунара. Кини Чэркээх оскуолатын бутэрэн баран Учительскай семинария5а уэрэнэ барбыта. Онно кини Максим Кирович Аммосовы кытта до5ордоспута. Ойуунускай кэнники Москва5а аспирантура5а уэрэммитэ. Дьокуускайга кини аатынан литературнай музей баар. Онтон Саха драматическай театра Платон Алексеевич Ойуунускай аатынан сугэр. Тааттатаа5ы народнай театр, Черкеех орто оскуолата ааттаммыттара.

Кини о5олорго элбэх айымньыны, кэпсээни суруйан хаалларбыта. Ол курдук «Бултаах сир», «Мэккуэр», «О5о куйуурдуу турара», «Тураах тууьута», «Эйдээх о5о» «Омуннаах о5о», «Учугэй тунэтик» диэн айымньыларын суруйбута. Онтон кэннэки «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олонхону суруйан араас омук тылынан таьабыттара.

Билигин биьиги Дьокуускайга барар суолбутугар икки

пааматынньык турар. Ол Ойуунускай суруйбут айымньыларыттан оноьуллубуттар. Ханнык айымньыттан оноьуллубуттарый ? («О5о куйуурдуу турара», «Дьулуруйар Ньургун Боотур»). (Слайд)

2. О5олор айбыт хоьоонноруттан, кэпсээннэриттэн аа5ыы, истии.

*Слайдалары кэрэ – кэрэ дор5оонноохтук аа5ыы, кэпсээьин.

*Кинигэттэн Ойуунускай аа5ыыларыгар суруйбут о5олор хоьоонноруттан билсиьии, аа5ыы.

- Маша Туласынова Уус – Таатта, 3 кылаас, 1989с.

«Олорбута Ойуунускай»

Ойуунускай убайбыт

Тэтэрээтин ылбыта

Оллоонноон олорбута,

Хоьуйан барбыта.

Ол тыаттан тыллыбыт

Нап – нарын сибэкки,

Сырал кун анныгар

Минньигэс сыттаммыт.

Уут туман быыьынан

Туруйа туруктуур

Уэл – ускэл тииттэн

Кэ5э кыыл кэпсиир.

Ол иьин бу сиргэ

Олорбута Ойуунускай

Оччоттон бу дьоллоох

Олоххо ыныран.

Сахала, биьиги,

Олохпут киэркэйдэ.

Кэскиллээх хардыынан

Бэрт чинник хаамабыт !

- Айта Онуфриева, 4 кылаас, Бэтун оскуолата.

Убайым Былатыан.

Убайым Былатыан,

Уэруулээх кунун –

Суус сааьын бу кэллэ,

Э5эрдэ эйиэхэ – поэкка.

Эйиэхэ анааммын

Мин хоьоон суруйдум,

«Мэккуэргун» аа5аммын

Элбэххэ уэрэнним…

Эн курдук буолаары,

Бар дьоммор туьалаары,

Тыл ууьугар уэрэнээри,

Мин билии муньабын.

Былатыан баьыыба,

Кэрэкээн айымньыларгар.

Эбугэ баай тылын

Биьиэхэ биллээркэр.

(Хоьооннору ырытыы).

3. Викторина таайыы.

- Ойуунускай хас саастаа5ар оскуола5а уэрэнэ киирбитэй ? (14)

- Ойуунускай до5оро ким диэн ааттаа5ый ? (Максим Кирович Аммосов)

- Ханнык куэлгэ о5о куйуурдуу турбутай ? (Халамнаайы)

- Ийэтин аата ким диэн этэй ? (Евдокия Ивановна)

- Ойуунускай а5атын аата кимий ? (Хоочугур Элэксэй)

- Тэрээбут алааьын аата туох диэн ааттанарый ? (Дэлбэрийбит)

- «О5о куйуурдуу турара» кэпсээн геройа, ханна бараары балыктыы турарый ? (О5о уэрэнэ бараары)

- Бултаах сиргэ тубэспит булчут аата кимий ? (Дьоллоох Сэмэн)

- Ойуунускай кыргыттарын аата ? (Саргылаана, Сардаана)

- «Омуннах о5о» тугу туппутай ? (Хаас)

4. Тумук.

- Бу кылаас чааьыттан тугу сэбулээтигит ?

- Хайдах кытынныбыт дии санаатыгыт ?

- Бу кылаас чааьа хайдах ааста ?

- Туох сананы биллигит ?

Кылаас чааhын аналиhа.

«Саха биллиилээх суруйааччыта П.А. Ойуунускай 120 сыла» - кылаас чааьын аналиьа. 4 кылаас Саввина Галина Моисеевна.

Тохсунньу 4 күнэ 2013 с.

Саха суруйааччытыгар П.А. Ойуунускай 120 сылыгар аналлаах кылаас чааьыгар о5олор кехтеехтүк кытыннылар, интэриэьиргээтилэр, суруйааччы оло5ун, айар улэтин, о5олор айбыт улэлэрин кытта билистилэр, викторина боппуруостарыгар сэптээх эппиэти биэрдилэр.

Тумуккэ о5олор бэйэлэрин санааларын аьа5астык эттилэр, хоьоон айарга ба5аларын биллэрдилэр. Слайданан кере – кере үерэнээччилэр эбии боппуруостары биэрэ ргэ холоннулар уонна астынан , элбэх сананы билэн тар5астылар.

Ыытыллыбыт кылаас чааhа туруоруммут сыалын ситистэ.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/47372-billiiljejeh-surujaachchyta-p-a-ojuunuskaj-12