Транспорты хуызтæ

ТЕМÆ: «ТРАНСПОРТЫ ХУЫЗТÆ»

хистæр къорд

Æрыдоны 4-æм рæвдауæндоны ирон æвзаджы хъомылгæнæг Зæгæлаты Мæринæ

2023 аз

Темӕ: «Транспорты хуызтӕ»

Нысан:-Сабиты зӕрдыл ӕрлӕууын кӕнын,транспорты тыххӕй цы зонынц,уый.

- Ӕвзӕрын кӕнын транспорты хуызтӕ кӕрӕдзийӕ иртасыны фӕлтӕрддзинад.

- Сывæллæтты дзырдуат хъæздыгдæр кæнын.

- Рӕзын кӕнын сабиты хъусдард, сӕ хъуыдыкӕнынад, хатдзӕгтӕ кӕныны арӕхстдзинад.

Ахуыры цыд:

- Уӕ бон хорз ,сывӕллӕттӕ. Куыд уынут, афтамай нӕм абон арбацыд уазджыта æмæ сын салам раттæм.

-Сыв-тæ: -Ӕгас цæут!

-Хъом-æг: Тынг хорз . Ныр та уе ргом мӕнырдӕм ӕрбазилут ӕмӕ райдайӕм нӕ ахуыртӕ. 4 Фыццаджыдар уал фӕйнӕгмӕ ӕрбакӕсут,фӕйнӕгыл цы нывта уынут, уыдон иудзырдӕй куыд схонӕн ис?

Сыв-тӕ:Ацы нывтӕ иудзырдӕй схонӕн ис транспорт.

Хъом-æг: Раст загътат.Уӕдӕ мах абон дзурдзыстӕм транспорты тыххӕй, ӕмӕ цӕмӕй хуыздӕр хъуыды кӕнӕм, уый тыххӕй уал скӕнӕм ӕнгуылдзты гимнастикӕ:

5«Бабайы уӕрдон»

Баба сарӕзта уӕрдон ,

У хъӕддых ӕмӕ ӕндон.

Скодта уӕрдонӕн цӕлхытӕ,

Сивтыгъта дзы кусӕн галтӕ;

Галуӕрдоныл ныр йӕ мусы

Баба кусдзӕн зӕрдӕрухсӕй .

Хъом-æг : Тынг хорз! Ныр та гауызыл ӕрбадӕм ӕмӕ нӕ зӕрдыл ӕрлӕууын кӕнӕм траспорты хуызтӕ.

Сывал-тӕ, зӕгъут ма цӕмӕн хъӕуы транспорт? (сывӕл.дзуӕппытӕ:уаргъ ласынмӕ,балцы цӕуынӕн ӕмӕ кусынӕн.) хъомылгӕнӕгӕн йӕ къухы машинӕты нывтӕ;

-Æрбакӕсут-ма, мӕ къухы цӕй нывтӕ ис?

Сыв-тӕ: машинӕты нывтӕ

Хъом-æг: Ӕмӕ машинӕтӕ иронау та куыд хонынц?

Сыв-тӕ: машинӕтӕ иронау хонынц хӕдтулгӕтӕ.

Хъом-æг: раст загътат хӕд- тулгӕ,ацы дзырд арӕст у дыууӕ дзырдӕй: йӕхӕдӕг ӕмӕ тулын,ома йӕхӕдӕг тулы ӕмӕ дзы рауад дзырд хӕдтулгӕ. Уӕ зӕрдыл ӕй бадарут.

Хӕдтулгӕтӕ вӕййынц алыхуызон (нывтӕ радыгай ӕвдисы ӕмӕ сын сӕ нӕмтӕ дзурынц.

- цӕуыл цӕуынц ацы хӕдтулгӕтӕ?

Сыв-тӕ:Ацы хӕдтулгӕтӕ цауынц зӕххыл.

Хъом-æг:уӕдӕ сӕ куыд ис схонӕн ?

Сыв-тӕ: Зӕххылцӕугӕ.

6 Хъом-æг: Бакӕсут ма фӕйнӕгмӕ ӕмӕ сӕ уӕ зӕрдыл бадарут.

(Ӕвдыст цӕуынц уӕлдӕфон транспорты нывтӕ).

-Кӕм тӕхы хӕдтӕхӕг?

Сыв-тӕ: хӕдтӕхӕг тӕхы уӕлдӕфы.

7 Хъом-æг: уый у уӕлдӕфон транспорт. Бакӕсут ма фӕйнӕгмӕ ӕмӕ йа уӕ зӕрдыл бадарут.

(Ӕвдыст цӕуынц доныцӕугӕ транспорты нывтӕ).

-Кӕм цӕуынц , кӕм ленк кӕнынц нау ӕмӕ бӕлӕгъ та?

Сыв-тӕ: уыдон та цауынц доны.

8 Хъом–ӕг: Уӕдӕ сӕ уымӕн хонӕм доныцаугӕ,ленкгӕнгӕ транспорт.

Куыд сбӕрӕг кодтам ,уымӕ гӕсгӕ транспорты хуызтӕ сты 3:иу хатт ма сӕ зӕгъӕм;

9-зӕххыл цы транспорт цӕуы уый куыд хонӕм? (зӕххылцӕугӕ)

-доны цы транспорт ленк кӕны уый та куыд хонӕм?(доныцӕугӕ)

-уӕлдӕфы цы транспорт тахы уый та куыд хонӕм?(уӕлдӕфон).

Ныр та ахъазӕм:

Хъазт «Цӕуы,тӕхы,ленк кӕны»

(гауызыл 3 тӕлыйы :

1 тӕлыйы хъазӕн машинӕ,

2 тӕлыйы хъазӕн нау,

3 талыйы хъазӕн хӕдтӕхӕг.)

гауызыл ӕмхӕццӕйӕ транспорты нывтӕ. Тӕлытӕм раст ӕрӕмбырд кӕнын хъӕуы нывтӕ. Сывӕллæттæ архайынц. Хъазты кӕрон сбӕрӕг кӕнын, куыд сӕххӕст кодтой хӕслӕвӕрд, уый.

Хъм –ӕг: Тынг хорз . Ныр та ӕрлӕууӕм зылды ӕмӕ дзургӕ хъазтӕй ахъазӕм.

Хъазт : « Ӕз райдайдзын,ды кӕронмӕ ахӕццӕ кӕн».

Фӕйнӕгыл транспорты нывтӕ дыгӕйттӕй:

11Хæдтулгæ -- Нау

12Нау -- Мотоцикл

13Хæдтæхæг -- Автобус

14Ракетæ -- Нау

15Трактор -- Хæдтулгæ

16 Поезд -- Ракетæ

17 Нау -- Хæдтæхæг

18Велосипед -- Уæлдæфон къори

1

Хӕдтулгӕ цӕуы зӕххыл -- нау та ленк кӕны доны

Нау ленк кӕны доны -- мотоцикл та цауы зӕххыл

Хӕдтӕхӕг тӕхы уӕлдӕфы -- автобус та цӕуы зӕххыл

Ракетӕ тӕхы уӕлдӕфы -- нау та ленк кӕны доны.

Трактор цӕуы зӕххыл -- хӕдтӕхӕг та тӕхы уалдӕфы.

Поезд цӕуы æфсӕнвӕндагыл – ракетӕ тӕхы уӕлдӕфы.

Нау ленк каны доны – хæдтæхæг та тæхы уæлдæфы

Велосипед цæуы фæндагыл – уæлдæфон къори та тæхы уæлдæфы

19 Физминуткӕ:

Алыхуызон транспортыл

Араст ыстӕм дард балцы.

Хӕдтулгӕйы бадгӕйӕ

Згъордтам иумӕ заргӕйӕ.

Дарддӕр поезды цæуæм -

Хъӕдтӕ, быдыртӕ уынӕм.

Систа базыртӕ хӕдтӕхӕг,

Уари фестадтӕн мӕхӕдӕг.

Дарддӕр науы бадӕм,

Уылӕнтимӕ хъазӕм.

Бахӕццӕ стӕм скӕсӕнмӕ,

Раздӕхтыстӕм фӕстӕмӕ.

Хъом-æг:Ныртӕккӕ ис тынг бирӕ алыхуызон транспорты хуызтӕ,хӕдтулгӕтӕ,метро,поезд… . Фӕлӕ алкӕд афтӕ нӕ уыд .

- Адӕм рагӕй ӕрӕгмӕ дӕр бӕллыдысты цъиуты хуызӕн арвы цъӕхы тӕхынмӕ. Аргъӕутты кӕсгӕйӕ, арӕх сӕмбӕлӕм хӕдтӕхӕг кӕнӕ хӕдтӕхӕг гауызыл (ковер-самолёт). Уый уыдис адӕмы бӕллиц ӕмӕ йӕ аргъаутты дзырдтой. Уый фӕстӕ сӕ бӕллицтӕ ӕххӕст кӕнын байдыдтой – адӕм ӕрхъуыды кодтой уӕлдӕфон шар (къори),уый фӕстӕ фӕзындысты хӕдтӕхӕг, вертолет, ракетӕ…

-Дард митджын Сыбыры адӕм пайда кодтой куыйтӕй ӕмӕ сагтӕй, ыкехус быдырты та (пустыняйы) –теуатӕй ӕмӕ пылтӕй. Рагзаманты балцы цӕуынӕн, уаргъ ласынӕн адӕм пайда кодтой ӕндӕр мадзӕлттӕй:

20 (фӕйнӕгмӕ ма бакӕсут)уыдон сты рагон транспорты хуызтӕ.

Ныртæккæ та уæдæ бæстондæр æркæсæм æмæ абарæм хæрæгуæрдон æмæ уæзласæн хæдтулгæ.

21Абон базыдтам æмæ бафидар кæнæм ахам ног дзырдтæ:

Дзырдуатон куыст: Гуыффæ – кузов

Рæтæнæгъдтæ- оглобли

22 Змæлгæ хъазт: «Дугъон бæхтæ»

Хъом-æг: Свæллæттæ, тынг хорз! Ныр та æрбадæм стъæлтты уæлхъус æмæ алыхуызон гæххæттытæй скæнæм бæлæгътæ. Фæйнæгмæ дæр- иу æрбакæсут, фæйнæгыл уын хуызæг.

Хъом-æг:Абон цæуыл дзырдтам?

Цавæр транспорты хуызтæ зонæм?

Цавæр ног дзырдтæ базыдтам? Иухатт ма сæ иумæ зæгъæм æмæ сæ уæ зæрдыл бадарут!

Стыр бузныг уын, тынг хорз архайдтат! Нæ уазджытæн хæрзбон зæгъæм!

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/532240-transporty-huyzt