Коста Хетагуров

КЪОСТАЙЫ БÆРÆГБОН

ХИСТǼР КЪОРДЫ.

Хъомылгӕнӕг : Цӕлыккаты А.Х.

Рагон нæртон лæгау зарын куы зонин,

Арвмæ куы хъуысид мæ фæндыры хъазт,-

Дунейы сеппæт мæхимæ æрхонин,

Радзурин сын мæ зæрдæйы маст.

(Экраныл фæзынд Къостайы портрет).

Вед. Раджыма-раджы Кавказы хœхты Цœгат Ирыстоны райгуырд гыццыл лœппу, Хетœгкаты Леваны хœдзары. Ǽмœ йын радтой ном Къоста.

Звучит песня: Мœ Иры фœсивœд!

Вед.Ирыстон Къостайœ хуыздœр никœй радта œмœ Ирыстонœн Къостайœ фылдœр ничи радта. Къоста у Ирыстоны ном œмœ кад, йœ зонд œмœ йœ уд, йе ’хсар œмœ йœ уœздан. Мах куы фœдзурœм Ирыстон – нœ цœсты раз вœййы Коста, мах куы фœдзурœм Къоста – нœ цœсты раз вœййы Ирыстон.

Вед.-Алыбоныæгас цæут, мæ уарзон сабитæ æмæ нæ зынаргъ уазджытæ! 15 октябры мин астсæдæ фæндзай фарæстæм азы, Нары сæрмæ, Ирыстоны сæрттывта ирон адæмы фæндаг чи рухс кодта, уыцы генийы стъалы. Абон та Къостайы райгуырдыл сæххæст сæдæ æхсай œртœ азы. Ирыстонæн уый у стыр бæрæгбон, æмæ уын зæрдиагæй æрфæ кæнæм. Ацы бœрœгбон œрмœст мах рœвдауœндоны нœ бœрœгкœнынц, фœлœ Цœгат Ирыстоны хъœуты œмœ стыр горœтты дœр.

Вед. -Сабитæ, загъут-ма, цы зонут Къостайы тыххæй? Чи уыд, кæм райгуырд, цавæр курдиатты хицау уыд?(экраныл цауы Нары къамтæ, Къостайы нывтæ).

(поэт, публицист, тœлмадзгœнœг, драматург,нывгœнœг)

Вед.-Тынг раст, сабитœ. Къоста райгуырд Уœладжыры комы, Нары хъœуы.Тынг уарзта йœ райгуырœн бœстœ œмœ йœ адœмы. Коста йœхи уды мœт кœй нœ кодта, фœлœ йœ сагъœс мœгуыр, œфхœрд адœмыл кœй уыд, уый ис раиртасœн œмдзœвгœйы «Ныстуан». Байхъусœм œм.

НЫСТУАН

Ныббар мын, кæд-иу дæм мæ зарæг,
Кæуæгау фæкæса, мыййаг, —
Кæй зæрдæ нæ агуры хъарæг,
Уый зарœд йæхи фæндиаг.

Æз дзыллæйæ къаддæр куы дарин,
Куы бафидин искуы мæ хœс,
Уæд афтæ æнкъардæй нæ зарин,
Нæ хъуысид мæ кæуын хъæлæс…

Вед.- Сабитœ, Къостайœн йœ фыд, Леуœн, уыди зондджын адœймаг. Уарзта йœ фырты œмœ йœ фœндыдис цœмœй суа ахуыргонд. Йœ мад - Гуыбаты Маро та уыдис фœлмœнзœрдœ, рœсугьд сылгоймаг. Къоста ма сывœллон уыдис, афтœ йœ мад амард. Схаста йœ се’рвадœлты ус, Чендзе. Чендзе œмœ Коста тынг уарзтой кœрœдзийы. Ахуыр кœнынмœ Къостайы радтой Нары хъœуы скъолайымœ. Уый фœстœ йœ фыд радта Дзœуджыхъœуы прогимназимœ. Ахуыр кодта хорз,уымœй уœлдай ма, ахуыргœнгœйœ райдыда фысын œмдзœвгœтœ дœр.

Ǽмдзœвгœ « Ǽрра фыййау»

Раджы хохы цъуппæй касти

Иу æрра фыййау,

Мигъ æнгом йæ быны бадти,

Урс цагъд къуымбилау.

Бахъазыд дын æм йæ зæрдæ, –

Тæккæ былгæрон,

Дурыл авæрдта йæ къæхтæ:

“Агæпп æм кæнон, –

Загъта, – фос уал ам мæ сæрмæ

Хизæд уæзæгыл,

Æз фæхуысдзынæн изæрмæ

Уыцы бæмбæгыл. ”

Дардыл йе уæнгтæ фæхаста, –

Гъопп! – зæгъгæ, йæхи

Пуртийы зыввытт фæласта.

Лæг ныххæррæгъ и!

Вед.-Сабитœ, уœ зœрдыл ма œрлœууын кœнут, куыд хуыйны Къостайы œмдзœвгœты œмбырд гонд? ( «Ирон фœндыр»)

Вед.-Къоста …чи нœ зоны ацы ном Ирыстоны? Ацы номимœ кœй зœрдыл не рлœудзœн «Ирон фœндыр» Ирон профессионалон поэзи райдыдта ацы чиныгœй. Къоста уœлдай аргъ кодта зарœгœн. Уымœн œмœ зарœг у адœмы хъœлœс. Чиныгœн йœ фыццаг фарсыл йœхœдœг сныв кодта зœронд куырм фœндырдзœгъдœджы. Йœ фыццаг чиныг «Ирон фœндыр» кœй схуыдта, уымœй поэт равдисынмœ хъавыд ирон адœмы хъысмœт, сагъœстœ œмœ бœллицтœ йœ удœн œнœкœрон зынаргъ кœй сты.

- Адœмон œмбисонд зœгъы: «Хур œмœ маднœ зœронд кœнынц». Зœронд нœ кœны Костайы поэзии дœр.

Вед.- Сабитœ,цавœр œмдзœвгœтœ зонœм, кœцытœ ныффыста Къоста.

Ǽмдзœвгœтœ.

(Дзывылдар. Скъолайы лœппу.Уасœг. Фœззœг.)

Дзывылдар.

Ǽнгуырдар-дзывылдар,

Кœм хœтыс ымœг?

Цы бœстœ, цы хœхтœ

Фœтœхыс уынœг?

Кœм рœзынц, кœм цœрынц

Дœ хотœ,дœ мад?

Тœхуды,тœхуды,

Кœмœн ис дœ цард!

Скъолайы лœппу.

-Кœй фырт дœ?

–Толайы.

–Кœм уыдтœ?

Скъолайы,

Алыбон дœр дзы вœййын.

Фœкœсын

А-бе-тœ,

Фœфыссын

Бе-ве-тœ,

Ахуыр кœнынмœ бœллын.

Фœззœг.

Ǽхсœлы œзгъœлы,

Лœджирттœг фœбур…

Мигъ бады цœгаты,

- Нœ йœ тавы хур…

Ǽркарстам,œрластам

Нœ хортœ, нœ хос…

Чи кусы йœ муссы,

Чи лвыны йœ фос…

Хор бирœ, фос бирœ

Хуыцауы фœрцы…

Нœ хœхбœсты бœркад,

Цы диссаг дœ,цы!...

Вед.-Сабитœ, уыци-уыцитœ уарзут. Байхъусут « Мœргътœн уазалы у зын œмœ хъарм бœстœм тœхынц, адœм бафснайдтой тыллœг, ома ралœууыд …

(Фœззœг)

Хъазт « Ǽрымбырм кœнœм тыллœг»

Вед. –Сабитœ, Къоста œрмœст поэт,фыссœг, тœлмацгœнœг нœ уыди, фœлœма уарзта нывтœ кœнын дœр. Йœ репродукцитœ: «Дети каменьщика», «За водой» œмœ иннœ конд нывтœ тынг цыдысты йе’мбœлты зœрдœмœ, стыр аргъ сын кодта йœ ахуыргœнœг А.И.Смирнов дœр.

Вед.-Къостайы сфœлдыстадœн аргъ кодтой œмœ кœнынц канд Ирыстоны нœ,фœлœ œппœт Уœрœсейы œмœ ма суанг фœсарœнтыдœр. Бирœ зынгонд фысджытœ œмœ поэтœ фыстой œмœ фыссынц Къостайы кадœн. Байхъусœм Евгений Гусевы œмдзœвгœмœ

«Коста».

В стране орлов и горных туров,

Где воздух чист, вода чиста,

Родился мальчик Хетагуров,

Поэт, по имени Коста.

Ещё не знал окрестный житель,

Что рядом с ним, в ауле Нар,

Рождён народный просветитель,

Несущий в сердце Божий дар.

Он был открытым и свободным

Для чистых, искренних сердец.

Он был по истине народным

- Поэт, художник и борец.

Песня про Коста.

Вед.- Къоста тынг бирœ уарзта сымах, сабитœ. Фœндыди йœ, цœмœй рœзат хъœлдзœгœй, амонджынœй, кœрœдзи уарзгœйœ цœрат. Ǽмœ уын ныууагъта ахœм фœдзœхст…

Ǽмдзœвгœ «Лœгау».

Вед. – Ирон бœрœгбон фидауы ирон кафтœй. Бакœсут нœ сабиты кафт мœ.

Хонгœ кафт.

Ирон хъазт «Бœндœнœй хъазт»

Вед.-Цœрынц œмœ цœрдзысты цалынмœ ирон лœджы зœрдœйы ирон туг тœлфа,уœдмœ Къостайы œмдзœвгœтœ œмœ зарджытœ. Хœсдзысты ирон дзырды œмœ ирон зарœджы фарн зœрдœйœ зœрдœмœ, фœлтœрœй фœлтœрмœ,œнусœй œнусмœ.

Вед. –Нœ бœрœгбоны равдыст кœронмœ œрхœццœ.Хœрзбон нœ иннœ фембœлдмœ.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/626003-kosta-hetagurov