Кышлаучы кошлар «Бәйрәме»

Муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем бирү учреждениясе

Алабуга районы “Очкынкай” исемле 36 нчы катнаш төрдәге

балалар бакчасы

Проектны әзерләде:

1 нче категорияле татар теле

тәрбиячесе Яппарова Нурания

Миннахматовна

Алабуга 2013

”Кышлаучы кошлар” проектаның актуальлеге

Мәгьлүм булганча, кошлар – Җир йөзендә иң күп таралган тереклек иясе. Хәзер аларның 9 меңгә якын төре бар, җирдә барлыгы 100 млд. чамасы кош яши,, дип әйтә галимнәр. Россиянең иксез – чиксез киңлекләрендә 700ләп төр кош яши.Татарстанда исә җәй көннәрендә 200 дән, ә кышын 40 төрдән артык кош очратырга мөмкин.

Кошлар һавада очарга җайлашкан. Шуңа да аларны кырыс Антарктида да, биек тау кыяларында да, диңгез өләрендә дә очратырга мөмкин.

Кошлар табигатьнең күрке, яме. Нәфис гәүдәле,ялтыравыклы матур каурыйлы кошларны рәссамнарыбыз картиналарында чагылдырган. Күңелгә ятыш җыр моңнарын, сайрауларын тыңлап, күренекле композиторларыбыз музыкаль әсәрләрен иҗат иткән.

Кошларның 90 процентка якыны бөҗәкләр белән туклана.Әйтик, бер сыерчык семьясы бала үстерү чорында 6 мең чамасы май коңгызын һәм аларның личинкасын ашый. Ә бер карга исә көненә 6 га чамасы басуны корткыч бөҗәкләрдән арындыра.

Кошлар – хайваннарның санитары да. Хайван йоннарын йолкып, алар үзләренә оя ясый; бегемотларны кортлардан чистарта, крокодилларның теш арасында калган азыкны чүпли.

Бенең төбәгебездә яшәүче кошларга салкын кыш көннәрендә бик кыенга туры килә. Кыш айларында канатлы дусларыбызга, без, кешеләр ярдәмгә киләбез.Аларга җимлекләр ясап эләбез, җим сибәбез. Балалар бакчасыннан ук балалар кышлаучы кошларны танырга, аларның тормышы белән кызыксынарга өйрәнәләр. Әти -әниләре ярдәме белән җимлекләр ясыйлар. Ә бакчада тәрбиячеләр ярдәме белән җәй, көз айларында кошлар өчен азык әзерлиләр.

Канатлы дусларыбызны Бөтендөнья кошларны саклау көнендә генә түгел,һәрвакыт сакларга кирәк.

Кошлар табигать сакчылары!

Максат:

1.Балаларның “Кышлаучы кошлар” темаларына караган лексикасын баету: кош исемнәрен кертеп саннар, фигыльләр белән җөмәләр төзү, тема буенча белемнәрен киңәйтү.

2. Балаларның сүз байлыгын үстерү һәм активлаштыру.

3.Туган табигатебезгә мәхәббәт, канатлы дусларыбызны ярату хисләре, сак мөнәсәбәт һәм аларга ярдәм итү теләге тәрбияләү.

Бурычлар:

балаларны проблемалы ситуациягә кую, кышлаучы кошлар, аларның тормышы турында белемнәрен ачыклау;

балаларда комуникативлык сәләтен, иҗади активлыкны үстерү, коллектив эшендә катнашу теләген уяту;

балаларның хәтер сәләтен һәм иҗади күзаллауларын үстерү, сөйләм культурасын тәрбияләү;

үткәрелгән чаралар аша балаларда үз төбәгебез табигатенә, аның кош-кортларына карата мәхәббәт тәрбияләү, татар телен өйрәнүгә кызыксыну уяту.

Проектның этаплары:

Проектның максатын, бурычларын билгеләү

Проектның төрен билгеләү;

Проектның тематикасын һәм эчтәлеген билгеләү;

Проектның башкару формасын билгеләү;

Проектның план-схемасын төзү

Өй эшләре, мөстәкыйль эш өчен биремнәр;

Ата-аналар белән эш төрләрен билгеләү;

Проектның сценариясен төзү;

Проектны презентацияләү.

Проектның төре:

Иҗади(балалар кышлаучы кошлар, аларның яшәү үзенчәлекләре белән танышалар, барлыкка килгән проблемаларны үзләренчә чишеп чыгалар)

Проектның тематикасы һәм эчтәлеге:

Иҗади проект (кышлаучы кошларга багышланган бәйрәм чарасы, әти-әниләр белән бергә эшләнелгән җимлекләр элү)

Проектның башкару формасы:

“Кышлаучы кошлар” бәйрәмен– сценарий буенча үткәрү.

Проектның дәвамлылыгы:

Дәвамлы проект (1 ай)

Катнашучылар:

Балалар бакчасы хезмәткәрләре, балалар, ата-аналар.

Проектның план-схемасы

Муниципаль бюджет мәктәпкәчә белем бирү учреждениясе

Алабуга районы “Очкынкай” исемле 36 нчы катнаш төрдәге

балалар бакчасы

сценариясе

Сценарияне әзерләде:

1нче категорияле татар теле

тәрбиячесеЯппарова Нурания

Миннахматовна

Алабуга-2012

Бәйрәм узасы бүлмә бакча итеп бизәлә. Агач яннарында “күгәрчен”нәр, “чыпчык”лар, “саескан”нар булып киенгән балалар утыра. Кошлар “туңганнар”, “күшеккәннәр”.

Балалар керә, бакчаны карап үтә.

Алып баручы: балалар без сезнең белән бүген кышкы бакчага килдек.Без сезнең белән кышлаучы кошларны күзәтербез, аларның кышкы тормышы белән танышырбыз.Кышкы чор –кошлар өчен иң авыр вакыт.Кышлаучы кошлар уртак һәм күчеп йөрүчеләргә бүленә.Уртак кошлар безнең якта гомер буе яши.

1 бала: “Кыш килде” Г Латыйп.

Урманнарга, бакчаларга,

Урман, кырлар өстенә

Ак мамыктай күбәләк кар

Төшә дә төшә генә.

Һава саф – рәхәт суларга,

Яп-якты бөтен урын.

Җыр: Кыш килде. (И.Шакиров көе )

Ап – ак тун киеп кыш килде,

Яфрак –яфрак кар ява.

Без дә кидек җылы туннар,

Куркытмый салкын һава.

Чормадан сикереп төште

Чаңгылар һәм чаналар.

Ак мамыктай ап –ак карны

Сагынып көткән алар.

Сөенәбез, шатланабыз,

Күңелле үтә кышлар.

Чаңгы ,чана, тимераяк –

Безнең иң якын дуслар.

Тәрбияче: балалар сез кышлаучы кошларны беләсезме икән, әйдәгез “табышмак әйтәм тап” дигән уен уйнап алабыз.

Табышмаклар:

1. Я су белән юына,

Я тузанда коена.

Үзе безгә сыена.

Гомер буе безнең белән

Яшәргә дип җыена. (чыпчык)

2.Түшләрендә кояш төсе.

Аркаында яз төсе.

Кышын тәрәзәмә килеп:

“Таныйсыңмы? “ – ди төсле. (песнәк)

3. Салмак аның томшыгы,

Барча кошның комсызы. (Тукран)

4. Гөрли-гөрли җырлый ул,

Кызыл читек кия ул.

Күлмәкләре күгелҗем,

Татулыкны сөя ул. (Күгәрчен)

5. Коерыгын алса – башы ябыша,

Башын алса – коерыгы ябыша. (Саескан)

1 нче бала:

Кыш җитте, бөтен җир

Капланды кар белән.

Салкында кошларга

Бик авыр - мин бләм.

2 нче бала:

Кошларның күбесе көз көне

Көньякка китәләр.

Җылыда бераз хәл алалар.

Песнәкләрләр, чыпчыклар,

Күгәчен, чәүкәләр –

Китмиләр бер җиргә,

Бу якта калалар.

3 нче бала:

Килегез , кошкайлар, бирегә,

Хәлегезне телибез белергә.

Суыкта туңамы тәнегез?

Ачлыктан бетмиме хәлегез?

(“Кошлар” очып килә.)

1 нче күгәрчен.

Бик дөрес әйтәсең,

Хәлебез бик мөшкел,

Кем безне җылытыр?

Аңлар соң безне кем?

1нче чыпчык.

Җәй көне бик рәхәт:

Тамак та тук була тук.

Ә хәзер бер ярма,

Бер бөртек бодай юк.

1 нче саескан.

Ачты бик карыныбыз,

Өшибез, туңабыз.

Кешеләр,ярдәмгә килегез!

Суыктан бит харап булабыз.

Кошлар бергә.

Өшетә суыгы,

Ыжгыра җилләре.

Шулай да китмибез,

Ташлап бу җирләрне.

4 нче бала:

Иртән торып чыксам бакчага,

Кызылтүшләр кунган миләшкә.

Тезелгәннәр, нидер гөрлиләр,

Килгәннәрме әллә киңәшкә?

Кызылтүш.

Калган балан, миләшне

Күптән чүпләп бетердек.

Безгә ризык кирәк, дип,

Сезгә хәбәр китердек.

5 нче бала:

Борчылмагыз, сезнең барыгызны

Сыйларга өлгерербез.

Әтиләрдән ясатып,

Җимлекләр элдерербез.

2 нче чыпчык.

Салкын дими, буран дими,

Чыркылдаучы әле без.

Башкаларны гына сыйлап,

Безне оныта күрмәгез.

6 нчы бала:

Чыркылдамаса чыпчык ,

Булыр иде дөнья буш.

Борчылмагыз. Ашатырбыз,

Без сезгә дә тугры дус.

7 нче бала:

Кичә генә әтием

Матур җимлек ясады.

Ипи турап салган идем,

Кошлар килеп ашады.

Песнәк(Г.Афзал сүзләре, Р. Еникеева музыкасы)

Буранлы кышта

Нинди илләргә

Очасың, песнәк,

Салкын җилләрдә.

Кунма син, песнәк,

Агач башына.

Мин бодай сиптем

Тәрәз каршына.

Туңа бит синең

Аякларың да,

Тала бит синең

Канатларың да.

2 нче песнәк.

Бик яратып сыйландык,

Дөрес әйтә бу малай.

Тамак тук булгач көне дә

Суык булмады алай.

8 нче бала:

Мин кичә күгәрченнәргә

Җим алып чыгып сиптем.

Куанышып гөрләүләрен

Сөенеп тыңлап үттем.

2 нче күгәрчен.

Рәхмәт сиңа, дустым,

Рәхмәт сиңа!

Мине ачлыктан коткардың.

Тәрәзәңә килеп үзеңне

Һәр бәйрәмеңдә котлармын.

2 нче саескан.

Саескан гына димәгез,

Мин дә бик кирәкле кош.

Миңа да салкын куркыныч,

Бик авыр була бит кыш.

9 нчы бала:

Әй син, саескан, ала түш,

Сине аңларга тырышам.

Кайчагында әби абзарыннан

Күкәй урласаң да орышмам.

Кошлар .

Күңелегез яхшы,

Җылы , киң икән.

Сезне мәрхәмәтле итеп

Тәрбияләүч кем икән?

Тәрбияче.

Без – бакчада өйрәтәбез,

Өйдә әти- әниләр.

Киң күңелле, мәрхәмәтле,

Бездә үскән нәниләр.

Балалар без кошларга нинди җимлекләр ясадык?(Җимлекләрне күрсәтәләр)

10 нчы бала:

Без боларның барысын

Агачларга эләрбез.

Һәр иртәдә сыйлар өчен,

Яныгызга килербез.

Кошлар.

Мондый дуслар булганда.

Кыш суыгы куркытмас.

Җилләре, давыллары,

Бураннары өркетмәс.

1 нче күгәрчен.

Рәхмәт сезгә, балалар,

Сау – сәламәт булыгыз.

Кышның ап- ак кары кебек,

Якты булсын юлыгыз.

1 нче саескан.

Апаларына да рәхмәт,

Сез дә сәламәт булыгыз.

Куандырсын үсеп,

Һәр кызыгыз, улыгыз.

Чыпчыклар:

Чык –чырыйк, чык – чырыйк,

Әйдә биергә чыгыйк.

( Балалар белән кошлар бииләр)

Җыр: Кыш җитә. (М Андерьянова көе һәм сүзләре)

Урамда ак кар яуган,

Өй түбәсе агарган.

Агач ботакары бар да

Яшел күлмәген салган.

Кушымта:

Беләбез!Беләбез!

Кыш җиткәнен сизәбез!

Безнең бакчада кошлар да

Нигәдер сайрамыйлар.

Салкын икәнлекне сизеп

Җим эзләргә очмыйлар.

Кушымта:

Әйдә, дуслар, бергә чыгып

Җимнәр салыйк кошларга.

Азык булса җиңел булыр

Бар кошларга кошларга.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/18594-kyshlauchy-koshlar-bjrme