День Республики

МБОУ Чымынаайы орто оскуолата Таатта оройуона Саха Республиката. Саввина Галина Моисеевна – начальнай оскуола учуутала

Темата: «Уунэ – сайда тур, Дьокуускайым»

Сыала: Сахабыт сирин киин куоратын Дьокуускай кытта билиьиннэрии. Куораппыт туьунан кэпсээбити сэнээрэн истиилэрин, бол5омтолорун бэрэбиэркэлээн коруу, ыйытыыга таба эппиэти биэриилэрин ситиьии.

Тэрилэ: Кинигэ, хартыыналар, хаартыскалар.

Учуутал: Утуе кунунэн!

О5олор: Утуе кунунэн!

Учуутал: Бугунну биьиги кылааспыт чааьа Республика кунугэр ананар, «Уунэ – сайда тур, Дьокуускайым» диэн ааттаан бугунну кылааспыт чааьын са5алыахха.

- Дьэ эрэ, бол5ойон олорон истин!

Дьокуускайы 1632 сыллаахха Енисей сотнига Петр Иванович Бекетов олохтообут. Ити Россия5а Романовтар династияларын маннайгы ыраахтаа5ыта Михаил Федорович Романов салайан олорор кэмигэр эбит.

Бекетов Москва5а биллэрбит:

«Того же года в сентябре в 25 день по государеву указу, поставил я со служивыми людьми на Лене реке острог для Государева Величества в дальней Украине и для Государева ясачного збору и для приезду якутский людей. А преж того на Лене реке и в Якутской земле государева острогу не бывало нигде. А построил Государев новый остожек я Петрушка, против Якутцкога князца Мамыкова улуса».

Ол аата, нуучча маннайгы беьуелэгэ билинни Дьокуускайтан 70-ча биэрэстэ кэринэ аллараа тэриллибит.

Учуутал: о5олоор ейдеен истибиткитин бэрэбиэркэлии таарыйа кыратык ыйытыахпын ба5арабын: - Дьокуускай куорат хас сыллаахха теруттэммит эбитий?

О5олор: 1632 сыллаахха олохтоммут.

Учуутал: Ким диэн ааттаах киьи теруттээбит эбитий?

О5олор: Петр Иванович Бектов

Учуутал: Маладьыастар

Учуутал: Сал5ыы Дьокуускай куораппыт туьунан ессе элбэ5и билиэххитин ба5ара5ыт дуо?.

Дьокуускай Норильскайтан 302 сыл инники олохтоммут, оннук курдук Новосибирскайтан, Владивостоктан, Екатеринбругтан, Омскайтан, Санкт – Петербургтан, Иркутскайтан хас да сыл иннигэр урут тутуллубут.

Россия5а киирэр республикалар, уобаластар киин куораттарыттан биьиги Дьоккуускайбыт олохтоох терут омук аатын ылбыт.

Учуутал: Биьиги Дьокуускай куораппытыгар ханнык театрдары билэ5итий?

О5олор: «Нуучча театра», «А.Е.Кулаковскай аатынан», «Балет уонна опера театра» уо.д.а.

Учуутал: Маладьыастар

Учуутал: Тааттабыт сирин биллиилээх суруйааччыларыттан ханнык суруйааччылар памятниктара Дьоккуускай куоратка турарый?

О5олор: П.А.Ойуунускай; А.Е.Кулаковскай

Учуутал: Билигин Дьокуускай куораппыт саамай а5а саастаах улахан тутуутун туьунан билсиьиэхпит. Былырыгы улахан тутуунан Дыгын (Тыгын) башнята буолар. ДьокуускайXVII уйэтээ5и кириэппэьин тобо5о билигин нуучча Сибиирдээ5еи байыаннай архитектуратын сыаналаах ейдебунньугэ буолан турар. 1685 – 87 сс. тутуллубут. Ол гынан баран, учуонай историк П.П. Петров саба5алыырынан, 40 сыл эрдэтээнни буолуон сеп. Ону кини историческай материаллары ырытан керен уонна 1887 сыллаа5ы хаартыскалары тэннээн быьаарар. Ойуулара – мандардар ити кэм башняларыттан уратылаах, 1640-с сыллар тутууларыгар чугасыьаллар эбит.

Башняны 1911 сыллаахха санардан биэрбиттэр. 1957 сыллаахха ыам ыйыгар до5ордоьуу болуосатыттан Саха музыкальнай – драматическай театрын диэки 100-кэ метри сы5арыппыттар. 1967 сыл сайыныгар Ем.Ярославскай аатынан музей олбуоругар кеьербуттэр. Башня 2002 сыллаахха уот баьаарыгар былдьаммыта. Ити сыл куьунугэр Дьоккуускай куорат 370 сыллаах убулуейун керсе, урукку эскиьин утугуннэрэн, сана маьынан тууппуттара.

Учуутал: Дьэ, бу кэпсээбиттэрбиттэн боппуруостары биэртэлиэм, ким теье бол5омтолоо5ун бэрэбиэркэлиэхпит. Бол5ойон олорон истин: Хас сыллаахха Тыгын башнятын санардыбыттарай?

О5олор:1911 сыллаахха.

Учуутал: маладьыастар. Дьэ сал5ыы истин: Ханнык ыйга До5ордоьуу буолуоссатыттан Саха музыкальнай драматическай театрын диэки 100-кэ миэтэрэ сы5арыппыттарай?

О5олор: Ыам ыйыгар.

Учуутал: Башня хас сыллаахха уокка былдьаммытый? Уонна хас сыллаахха санардыллыбытай?

О5олор: 2002 сыллаахха баьаарга былдьаммыта, ол сыл куьунугэр Дьокуускай куорат 370 сылыгар анаан санардыллыбыта.

Учуутал: Биьигикуораппын кун – туун сайдар, тупсар,киэркэйэр. Ити барыта биьиги салалтабыт учугэйдик улэлээн, олохпут тупсарыгар куустэрин – уохтарын биэрбиттэрэ буолар.

Аны билигин Дьокуускайбытыгар ханнык уорэх кыьалара баалларын билсиэхпит.(о5олортон ыйыталаьыы).

О5олорго аналлаах ханнык спортивнай оонньуу буоларый?

Ити «Азия о5олорун» курэ5ин ким бастаан тэрийбитэй?

Оссо туох тутуулар тутулуннуларый?

Республикабыт хас сыла буолла?

Учуутал: Маладыастар. Бары боппуруостарга сопко эппиэттээтигит, бол5омтолоохтук ойдоон истибиккит. Биьиги Дьокуускай куораппыт туьунан элбэ5и биллибит кердубут, манан бугунну кылааспыт чааьа тумуктэнэр.

Кылаас чааьын аналиьа.

Темата: «Уунэ – сайда тур, Дьокуускайым»

Сыала: Сахабыт сирин киин куоратын Дьокуускай кытта билиьиннэрии. Куораппыт туьунан кэпсээбити сэнээрэн истиилэрин, бол5омтолорун бэрэбиэркэлээн коруу, ыйытыыга таба эппиэти биэриилэрин ситиьии.

Бугунну кылааспыт чааьыгар о5олор элбэ5и биллилэр – кердулэр, бол5омтолоохтук истэннэр, ойдоругэр хатаатылар, боппуруостарга таба эппиэти биэрдилэр. О5олор сэргээн бол5ойон олорон иьиттилэр,интириэьиргээтилэр, Кылаас чааьын собулээтилэр, тэтимнээхтик ааста.

Дьокуускай туьунан о5олорго хоьоон айдарбытым буоллар оссо учугэй буолуо этэ дии саныыбын.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/24759-den-respubliki