В здоровом теле эдоровый дух

Информацион- методик узэк

«Сэламэт тэндэ – сэламэт акыл»

(башлангыч классукытучыларына класс сэгатьлэрендэ файдаланыр очен методик ярдэмлек)

Мослим, 2014

Тезуче:

Галимова Рэмзия Зэкижан кызы – Ташъелга башлангыч гомуми белеем биру мэктэбе укытучысы.

Рецензент: информацион-методик узэк методисты Харитонова Ильмира Минсахи кызы

“Сэламэт тэндэ – сэламэт акыл”

(башлангыч класс укытучыларына класс сагатьлорендэ файдаланырм ечен методик ярдэмлек)

2014 нче ел.

Ацлатма язуы.

Сонгы елларда балаларнын сэламэтлеге начарлана баруына шаһит булып торабыз. Моныңшулайбулуынабездэнгенэтормаганбик куп сэбэплэр дэ бар. Бу беренче чиратта сулаган һавабыз, ашаган ризыкларыбызнын экологик чиста булмавы, шулай ук балаларньн телевизор каршында нурланыш алып, терле стресс кичеруларе, аз хэрэкэтлэнулэре баланын сэламэтлегенэ тискэре йогынты ясавын белэбез.

Балалар бакчасыннан алып, мэктэпне тэмамлап чыкканчы, балаларда ашказаны-эчэк, куз, колак, нерв авырулары, умыртка баганасы кэкерэю һэм башка авырулар кузэтелэ. Шуна курэ укыту-тэрбия эшендэ теп игътибарны укучыга, анын сэламэтлеген ныгыту һэм дерес физик усешен тээмин иту, хэрэкэт иту сыйфатларын, акыл һэм физик эшчэнлеклэрен устеру, эхлакый сыйфатлар, ихтыяр кече тэрбиялэу тора.

Программаньн эчтэлеге шактый куп мэсьэлэлэрне: шэхси гигиенанын элементар кагыйдэлэреннэн алып укучыда, физик һэм рухи сэламэтлек кунекмэлэрен формалаштыруны куздэ тота һэм тубэндэге темаларны эченэ ала.

Теоретик белемнэрузлэштеру.

Хэрэкэтэшчэнлегенустеру.

Спорт уеннарыуйнау.

Хэрэкэтлеуеннар, чангыдайору, чана шуу, гимнастика, җиңел атлетика кунегулэре.

Элегепрограммадаатнага 1 сэгатьисэбеннэн, класс сэгатьлэре оченурнэкрэвешендэдэреслэрненмаксатлары һэмуткэруформаларытэкъдимителэ.

Табигый шартлар, объектив сэбэплэр белэн, булеклэр, дэреслэр тэртибен укытучы узгэртэ ала (М-н II, V булеклэр).

булек. Сэламэтлек — валеология турында тешенчэ биру (2 сэг.)

Нэрсэ ул сэламэтлек? Аны саклау, кендэлек режим, чисталыкны саклау, шэхси гигиена (кл.сэгате, энгэмэлэр).

булек. Организмны чынытыру юллары (7сэг.)

Кунегулэр комплексы, экскурсия, походлар, кышкы уеннар.

булек. Уз узенне дерес тоту культурасы (11 сэг.)

Йогеру, физик кунегулэр, хэрэкэтле уеннар, тотнаклылык, эдэплелек, бэхэслешу, осталыгы, ишарэлэр, мимика, гэудэ тотышы, кием- салым, сколиоз, яссытабанлылыкны кисэту, кунегулэр комплексы (кл.сэгате, энгэмэлэр, уеннар).

булек. Гаилэ педагогикасы (5 сэг.)

(ата-аналар белэн очрашулар, энгэмэлэр, уеннар-кичэлэр, тестлар).

булек. Рухи культура (4 сэг.)

(эдэби-музыкаль кичэлэрдэ, концертларда катнашу).

булек. Сэламэт яшэу рэвеше (2 сэг.)

(авыл фельдшеры белэн очрашулар оештыру, энгэмэлэр, кл. сэгэте).

булек. Организмныц аруы (1 сэг.)

(гимнастика кунегулэр, физминутлар).

булек. Туклану режимы (1 сэг.)

Курсэтелгэн темалар программада билгелэнгэн тэртиптэ бирелэ

нче дэрес

Тема: Нэрсэ ул сэламэтлек?

Максат: Сэламэтлек, организмны чыныктыру, анын эһэмиятен анлату, физик кочне устеру, авырганда уз-узенэ ярдэм иту юлларын ачыклау, дару улэннэре, аларны жыю, куллану турында сейлэшу.

нче дэрес

Тема: Тэнне акыл белэн дэвалау алымнары.

Максат: Кондэлек режим, шэхси гигиена кагыйдэлэре белэн таныштыру, сэламэтлек очен аларнын эһэмиятен анлату.

3-4 нче дэрес

Тема: Иртэнге гимнастика кунегулэре комплексы.

Максат: Кунегулэр комплексын ойрэну.

(Комплекслар - предметсыз, таяк белэн, туп белэн булырга момкин)

5-6 нчы дэрес (табигый шартларга бэйле).

Тема: Экскурсиялэр, походлар, жэяу йору.

Максат: Кочне, танып-белу сэлэтлэрен устеру туган як топонимикасы белэн таныштыру.

7-8-9 нчы дэрес Тема: Чангыда йору.

Максат: Кочле, тизлекне, физик сэлэтне устеру.

10-13 нче дэреслэр

Тема: Физик культура-тормыш тэртибе.

Максат: Хэрэкэт гамэллэрен: (йору,йогеру, сикеру, ыргыту, хэрэкэтле уеннар) ойрэну, аларны камиллэштеру, координация сэлэтен яхшырту, уз тэнен белэн оста эш иту ечен нигез салу.

14-15 нче дэреслэр.

Тема: Аралашу культурасы.

Максат: Аралашу культурасы белэн таныштыру, кешелэр арасында уз-узенне тота белу культурасы формалаштыру, эдэплелек сыйфатлары тэрбиялэу.

16 нчы дэрес.

Тема: Тышкы кыяфэт культурасы.

Максат: Киемнэрнен купторле, аларнын сэламэтлеккэ йогынтысы, гэудэ торышы, хэрэкэтлэр, кешенен тышкы матурлык аньн эчке матурлыгы белэн тэнгэллеге турында сойлэшу, кигэн киемнэребезгэ сакчыллык тэрбиялэу.

17-19 нчы дэрес.

Тема: Гэудэ тоз, матур булсын очен эшлэнэ торган кунегулэр комплексы. Максат: Гэудэнен, матур, умырткалыкньн туры булып - турыдан туры эчке органнарга тээсир итуен анлату, сколиоз, яссытабанлылыкка профилактик кунегулэр комплексын ойрэну.

нче дэрес.

Тема: Конкуреш культурасы.

Максат: Жэмэгать урыннарында уз-узенне тоту кагыйдэлэре белэн таныштыру, эдэплелек турында хикэялэр уку.

нче дэрес.

Тема: Этика нормалары һэм кагыйдэлэре.

Максат: Этика нормалары һэм кагыйдэлэре белэн таныштыру, тэрбияле кешенен нинди булуы хакында сойлэшу.

нче дэрес.

Тема: Гаилэ традициялэре.

Максат: Нэсел-ыру, туганлык жеплэре, шажэрэ тешенчэсе турында анлату. Туганнар кемнэр алар? Кайда кем булып эшлилэр? Аларньщ туган коннэре, профессиональ бэйрэмнэре, башка торле гаилэ бэйрэмнэре, традициялэре, гаилэдэаларнын эһэмияте белэн таныштыру, туганнарга хормэт, ихтирам хислэре тэрбиялэу.

23-25 нче дэрес.

Тема: Аралашу узенчэлеге һэм гаилэ тынычлыгы, узара тыныч яшэугэ ничек ирешергэ.

Максат: Гаилэ традициялэрен ейрэнуне дэвам иту, эти-энилэр белэн бергэ терле кичэлэр, уеннар уздыру, дустанэ менэсэбэтлэр тэрбиялэу.

26-27 нче дэрес.

Тема: Концертларда, эдэби-музыкаль кичэлэрдэ катнашу.

Максат: Торле истэлекле даталар белэн таныштыру, сэнгатьле сойлэмне, музыкаль сэлэтлэрен устеру, сэхнэ культурасына ойрэту.

нче дэрес.

Тема: Балалар очен тапшырулар карау, аларны анализлау.

Максат: Караган сериал, фильмнарга анализ ясый, теге яисэ бу фильмныннэрсэгэойрэтуен ачыклый белергэ ойрэту.

нчы дэрес.

Тема: Шашка, шахмат, ярышларында катнашу.

Максат: Фигураларнын йорешлэре белэн таныштыру, кунекмэлэрен, логик фикерлэулэрен устеру.

нчы дэрес.

Тема: Эчучелек, наркомания, токсикоманияне булдырмау чаралары.

Максат: Эчучелек, наркомания, токсикоманиянен организм очен тискэре йогынтысын анлату, белемнэрен конкретлаштыру, гомумилэштеру, узеннен сэламэтлегенэ жаваплылык хислэре тэрбиялэу.

нче дэрес.

Тема: Женси культура, венерик авыруларны кисэту.

Максат: Малайлар, кызлар арасында дустанэ монэсэбэт, энилэр, апаларга карата хормэт тэрбиялэу, гаилэ тормышын сурэтлэуче хикэялэр уку.

нче дэрес.

Тема: Арыганлыкны бетеру юллары.

Максат:Арыганлыкны бетеру очен кунегулэр комплексын ойрэту.

нче дэрес.

Тема: Витаминно, фитотерапия

Максат: Дорес туклану режимы турында, дару улэннэренен, витаминнарнын сэламэтлек очен эһэмиятен анлату, аларны танып белергэ, дорес кулланырга ойрэту, экологик тэрбия биру.

нче дэрес.

Тема: Иомгаклау.

Максат: Дэреслэрдэ ойрэнгэннэрне кабатлау, белемнэрне гомумилэштеру, хэрэкэтле йогеруле уеннар уйнау, ярышлар оештыру.

Кушымта

1. 3-4 нче дэреслэрдэ куллану очен иртэнге гимнастика кунегулэре

комплексы.

Якынча тубэндэге тэртиптэ:

тартылу

бер урында йору

куллар белэн эйлэну һэм селтэну хэрэкэтлэре ясау

гэудэне алга һэм ян-якка таба бору һэм иелу хэрэкэтлэре ясау.

аяклар белэн чугэлэу, селтэу хэрэкэтлэре ясау

яткан хэлдэ гэудэне июһэм кабат турайту

сикеру, йогеру

йоргэндэ сулыш кунегулэре ясау.

2.17-19 нчы дэреслэрдэ куллану ечен кунегулэр комплексы.

Сколиозны кисэту буенча:

Козгегэ карарга кунектерергэ, гэудэнне туры тотасынмы,эллэ юкмы.

Артын белэн башынны, калак сеяклэренне, укчэнне тидереп стенага терэлеп бас, шул рэвешле аннан кит һэм шушы халэтне сакларга тырыш.

Тукымадан кечкенэ капчык тек, эченэ ком салып, аны баш тубэсенэ куеп тошермэскэ тырышып, гэудэнне тоз итеп йор.

Гимнастика стенасында арт белэн асылынып тору.

Киеренкелектэн бушанып, турникта асылынып тору

Яссытабанлылыкны кисэту буенча

“Шугалак”. Тупны ике аяк белэн дэ чиратлаштырын алга-артка тэгэрэту (1-2 мин.)

2.“Жыючы”. Идэндэ ярымчугэлэп утырган килеш, аяк бармаклары белэн, идэндэ таралып яткан йомшак эйберлэрне жыеп бер урынга ояргэ.Бу кунегуне икенче аяк белэн кабатларга. (1-2 мин.)

3.“Рэссам”. Аяклар инсэ кинлегендэ куелган. Шулай ук бер аяк бармаклары белэн карандаш ярдэмендэ идэндэге кэгазь битенэ рэсем ясарга, шул ук вакытта икенче аяк белэн кэгазьне тотып торырга. Кунегуне утэу вакыты 30-50 сек. Кунегуне икенче аяк белэн кабатларга.

4.“Гусеница” - тезлэрне боклэп, аякнын укчэсен ныклап терэп идэнгэ утырасын. Бармакларны боклэп, аяк укчэсен бармакларга таба тартасын, бармакларны турайтасын. Гусеницанын хэрэкэт итуенэ ошатып. Кунегу ике аяк белэн дэ бер ук вакытта утэлэ. (30-50 сек.)

5.“Тегермэн” - тезлэрне тоз итеп идэндэ утырасын. Аяк табаннарын чиратлашып унга - сулга борасын. 10-12 тапкыр һэрбер аякны.

6.Шулай ук укчэдэ, аяк табынынын эчкэ, тышкы ягында, аяк очларында 30-50 сек. йору.

7.Ботен кочен белэн кыска (30 м-га чаклы) дистанцнялэргэ йогеру яссытабанлылыктан саклану чарасы булып тора.

32 нче дэрестэ куллану очен кунегулэр комплексы.

Баскан килеш. Бармакларынны учына йомарла, кулларынны югары кутэр, бармакларынны яз һэм тартыл, кул бармакларына кара (сулыш алу) аннары янадан башлангыч торышына кайт (сулышынны чыгар) 4-6 тапкыр.

Куллар билдэ. Кулларынны алга таба суз (сулыш алу) кичкен генэ чугэлэ (сулышны чыгар) янадан эувэлге хэленэ кайт. (4-6 мэртэбэ)

Куллар ян-якка жэелгэн. Кулларынны оскэ кутэр (сулыш алу) алга таба иел. Кул бармакларын аяк очына тидер (сулышны чыгар) 4-6 мэртэбэ. Урындыкка утырган килеш.

Кулларынныоскэ таба кутэр. Арканны богэ тошеп сузылу хэрэкэте яса (сулыш алу), кулларынны тошер, (сулышны чыгару) 2-3 мэртэбэ.

Урындык кырыена утыр, гэудэнне урындык артына ташла, киеренке хэлэттэ аякларынны турайт (сулыш алу), башлангыч торышка кайт (сулыш чыгару) 2-3 мэртэбэ.

3.6. Куллар билдэ, гэудэ белэн унга, сулга кискен борылышлар яса 2-3 мэртэбэ.

33 нче дэрестэ куллану очен берничэ рецепт.

Кура жилэге.Яхшы тир кудыргыч булып исэплэнэ. Бер аш калагы жимешне бер стакан кайнаган суда 20 минут тотып, жылы килеш эчэргэ.

Голжимеш чэе. 5 калак голжимешне кайнаган суга салып 10 минут кайнатып, бераз суытып, чэй итеп эчэргэ.

Юкэ чэчэге чэе. 2 калак чэчэкне, кайнарга, суга салып тотарга суытып эчэргэ.

Сарымсак. Грипптан саклану чарасы булып тора, берук вакытта анын согын борынга да салырга була.

Кишер согы. Ярты олеш яна гына чыгарылган кишер согы, ярты олеш усемлек мае, берничэ тамчы сарымсак согы кушылган катнашма томау тошкэндэ ярдэм итэ.

Торле улэн катнашмаларыннан куп торле чэйлэр ясарга була.

Кулланылган эдэбият

Начальная школа. 2008 год. №9

Лях В.И. Физкультура -минем дустым.

Л.И.Галиева . “Эдэплелек дэреслэре “

Газета “Травник “ №19, 20, 21. 2009 ел.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/31523-v-zdorovom-telejedorovyj-duh