Радиациялық және химиялық барлау аспаптары

Радиациялық және химиялық барлау аспаптары.

Мұндай аспаптар (оларды дозиметриялық деп те атайды) радиоактивті зақымдануды табуды, түрлі нысаналардың зақымдану дәрежесі мен радиация деңгейін, сондай-ақ сәулелендіру мөлшерін өлшеуге арналған. Олардың көбінде радиоактивті сәуле шығаруды табу және өлшеуде иондану әдісін пайдаланады.

Бұл әдіс радиоактивті сәуле шығару қасиеттерінің бірін пайдалануға негізделген-олардың өздері таратылатын ортаны иондау қабілетін)яғнм нейтралды молекула немесе

Атомдарды буға ыдырату:оң ион және теріс-электрон) көрсетеді.

Егер газдың тұйық көлемін алып, оған элект кернеуін косса, онда сәулелендіру кезінде пайда болған электрон мен иондар реттелген қимылға келеді: біріншілері анодқа,екііншілері-катодқа жылжиды.Бұның нәтижесінде электродтар(анод пен катод) аралығында ионданған ток пайда болады, оның көлемі райдиоактивті сәулелену мөлшерінің қуатына тура пропорционалды болады.

Ионданған ток күші бойынша радиоакетивті сәулелену қарқынын анықтауға болады.

Ионданған камералар мен газтаратқыш санауыштар дозиметриялық аспаптардың қабылдау құрылғылары болып табылады. Ионданған камера жүйесі 126 суретте көрсетілген.Оған анод қызметін ток жүргізуші қабат,ал катод қызметін металл білігі атқарады. Электродқа камерада электр өрісін жасайтын корек көзінің кернеуі жүргізіледі. Егер радиоактмивті сәулелену жоқ болса,онда камерадағы ауа ионданбайды және электр тогын жүргізбейді. Сәулелену әсерінен ауа ионданады, тізбек тұйықталып ионданған ток жүргізеді. Ол аспаптық электр жүйесіне түсіп, күшейеді, қайта жасалады.және микроамперметрмен өлшенеді,оның шкаласы рентген сағатқа(Р/с) немесе миллирентген сағатқа(МрУ) бөлінген. Осындай ионданған камералар жергілікті жердегі радиация деңгейін өлшейтін аспаптарда қолданылады.

Газразрядты санауыш қайталама иондау)соққы) есебінен пайда болатын газ күшейту тәртібінде жұмыс істейді.Осындай санауыш тізбегінде өтетін ток көлемі, ионданған камерадағы ға қарағанда мейдінше көп,ал санауыш өзі аса сезімтал.Газразряяяядты санауыштар кез келген жерлердің радиоактивті заттармен зақымдану дәрежесін өлшеу және табуға арналған аспаптарда қолданылады.

Сондай-ақ алар У-сәулелену мөлшерінің қуатын өлшеу ұшін пайдаланылады.

Санауыш жегеніміз,--металл)немесе әйнек) түріндегі цилиндр, ол жұмысты жақсартатын едәуір қосымшалары бар инертті газ қоспасымен толықтырылған.

Анод қызметін корпус ішінде тартылған катод ретінде қолданылатын жіңішке металл жібі атқарады.)әйнектен жасалған санауыштарда катод қызметін корпустың әішкі бетіне жапсырылған металдың жіңішке қабаты атқарады.

Сәулеленуді дозиметриялық бақылау үшін ИД-1 мөлшерінің жалпыфәскери өлшеуішті, ИД-11 мөлшерінің дербес өлшенуішті, ДП-22 толымынан алынған өлшеуіштер мен ДП-70 МП мөлшерінің дербес химиялық өлшеуіштерін пайдаланады.(16-кесте)

ИД-1 Мөлшері өлшеуіштердің толымы (128 сурет) жеке құрам өз ұрысқа қабілеттілігін бағалау мақсатында алған аралас У-нейтронды сәулеленумен жұтылған У мөлшерін өлшеуге арналған.

Аспап толымына 10 ИД-1 мөлшері өлшеуіштер мен ЗД-6 зарядты құрылғысы кіреді.

ИД-1 мөлшері өлшеуіші 100 рад/с-ке дейінгі мөлшер қуаты кезінде 20-дан 500 рад-қа дейінгі диапозондағы аралас У-нейтронды есебі өлшеуіштің ішінде орналасқан шкала бойынша жүргізіледі.

ИД-1 заряды үшін қажетті:

-ЗД-6 тұтқасын ұстап тұрып, ИД-1 айналдыра, тұтқадағы үш қырлы зат көмегімен бітеуішті бұрап алу керек.

-зд-6 тұтқасын «Түсіру» тілі бағытымен тірелгенше бұру керек:

-ИД-1-ді ЗД-6 ның зарядты контактілі ұясына кигізіп,окулярмен бақылай отырып айнаны бұрау арқылы шкаланың максималды жарықтандыруына жету қаже.

ДП-22В мөлшені өлшеуішінің толымы(120 сурет) тұтылған У- сәулелену мөлшерін өлшеуге арналған.

ДП-22В толымы ДКП-50А(130 сурет) мөлшері өлшеуішінен және ЗД-5 заряды құрылғысынан тұрады.

Аспапты жұмысқа дайындау: қорек көзін және мөлшеу зарядын токқа қосу:

Қорек көзін токқа қосу кезінде:

-потенциометр тұтқасын тірелгенше солға қарай бұру керек:

-қорек бөлігіне 1,6 –ПМЦ-У-8(145У) екі элементін орналастырып,аоларды таңбаға сәйкес токқа қосу керек.

-қорек бөлігін қақпақпен жауып,бұранда арқылы бекіту керек.

Жұмысты қалпына келтіру үшін мөлшер өлшеуішіті зарядтау қажет,ол үшін:

*мөлшер өлшеуіштен қорғаныш оправаны (7) (130 сурет) зарядты құрылғы «Заряд» ұясынан қорғаныш қақпақты(6)(129сурет) бұрап шығару керек.

*потенциометр тұтқасын (4) шегіне жеткенше солға бұрау керек.

*мөлшер өлшеуішіті «Заряд» ұясына (5) енгіізіп,тірелгенше басу керек.бұл кезде көмескі жарық пен жоғары кернеу беріледі.

*окулярмен бақылай отырып,(11)(130сурет) тұтқына(4) айналдыру арқылы мөлшер өлшеуіш шкаладағы(2) (130сурет) жір бейнесін нөлдік бөлікке қою керек.

:

*мөлшер өлшеуішті ұядан шығарып, жарықта жіп жағдайын (1-окулырда) тексеру керек-жіптің тік жағдайында оның бейнесі шкаладағы нөлдік бөлікте болады: мөлшер өлшеуііштің қорғаныш оаправасы мен қорғаныш қақпақты «Заряд» ұясына бұрап бекіту керек.

Химиялық барлау аспаптары, олардың сипаттамалары .Индикаторлық түтікшелердің арналу мақсаты ,олардың таңбалануы және олармен жұмыс істеу

принципі.

Ауада, жергілікті жерде , техникада және басқа да және басқа да объектілерде улағыш заттардың болуы химиялық барлау аспаптарының көмегімен немесе сыныамалар алып кейін оларды химиялық лабораторияда талдау жолымен анықталады .Аспаптардың барлығының дерлік жұмыс принципі индикацияның химиялық әдісіне негізделген , оның мәнісі улағыш заттар реактивпен әрекеттескенде реактивтің түсі өзгереді не реакция сұйық ортада жүрсе тұнба түзіледі .

Химиялық барлау әскери аспабы (ХБӘА).Ауада , жергілікті жерде және объект бетіне УЗ-ны тауып анықтауға арналған (121-сурет).Олқақпағы ,алып жүретін аспалары бар корпусқа орнатылған . Корпуста қол сорғы ,сорғы саптамасы , индикаторлық түтікшелермен үш қағаз кассет ,түтінге қарсы сүзгілер қорғаныш қалпақшалары ,фонарь , жылытқы және оған арналған патрондар орналастырылған. Корпустсыртында сынама алатын күрекше бекітіледі .

Ауааы УЗ-ны анықау .УЗ-ны анықтау зариннан , заманнан және VX- тен бастайды . Бұл үшін аспаптың қақпағын ашып ,бекіткішін ысырып, сорғыны алады . Квссеттен қызыл шеңбері мен қызыл нүктесі бар екі индикаторлық түтікшені алып ұштарын қиып, ашады . Температура 5С және одан төмен болғанда түтікшелерді жылытқыда 40С-дан асырмай жылытады .Ампула ашқыштың көмегімен индикаторлық түтікшелердің таңбасына сәйкес келетін таңбамен екі түтікшенің де жоғарға ампулалардын сындырып (таңбаланған ұштарынан ұстап ) ,2-3 рет қатты сілкеді . Бұдан соң түтікшелердің біреуіне (тәжірибелілігін ) таңбаланған ұшымен сорғыға қойып 5-6 рет тартып –суырады ( екінші түтікше –бақылаулаық , ол арқылы ауа айдалмайды ).Нақ сол ампула ашқышымен екі түтікшенің төменгі ампуласын ашып сілкеді де, олардың толтырғыштарының бояуы өзгеруін қадағалайды .

Тәжирібелік түтікше толтырғышының жоғарғы қабатының қызыл түске боялуы (бақылау түтікшесінде ) сары түс пайда болған сәтте ауада зарин мен ви- икстің бар екенін айғақтайды . Егер екі түтікшедегі де толтырғыштың түсі бір мезгілде сары болып өзгерсе, ауада бұл УЗқауіпті концентрацияда болмағаны .

Нақ осы УЗ-ның қауіпсіз концентрацияда болмағаны.

Нақ осы УЗ-ның қауіпсіз концентрацияда болуын осы ретпен , бірақ ауаны 30-40 рет сорғызып , төменгі ампулаларды бірден емес , сорудан кейін 2-3 минут өткен соң ашу арқылы анықтайды .

Қызыл шеңбері мен қызыл нүктесі бар түтікшелердің әуелі үш жасыл шеңбері бар, одан соң бір сары шеңбері бар түтікшелердің көмегімен УЗ-нв анықтауды жалғастыру қажет .

Ауада фосгеннің , синил қышқылының не хлорцианның бар екенін анықтау үшін үш жасыл шеңбері бар түтікшені ашып , оның ампуласын сындырып сорғыға қою керек те 10-15 рет сорғызу керек .

Одан соң түтікшені сорғыдан алып , түтікше толтырғышының түсін кассетке салыеған эталонмен салыстыру керек . Бұдан кейін ауада иприт буының болуын (бір сары шеңбер бар түтікшенің көмегімен ) анықтайды ; бұл ушін түтікшені ашып сорғыға кояды да ,60 рет сору жасалады ; бұдан соң оны сорғыдан шығарып алып 1 минут ұстайды да кассетада бейнеленген түспен салыстырады . CSмен BZ –ке деген индикаторлық түтікшелері бар кассет болған жағдайда осы УЗ-ны ауада бар екенін танықтауға болады

Температура төиен кезде ауаны тексеру жүргізгенде түтікшелерді қыздырып алу керек . Бұл үшін жылытқының орталыұ тесігіне патрон қояды да, патрон қалпақшасындағы тесік арқылы ішіндегі ампуланы қалдықпен сындырады . Ампуланың сынғаныа көз жеткенен кейін қадалықты патронан суырып алады . Жылытқыны іске қосқанан кейін оны индикаторлық түтікшелердің негзгі сипаты қос қос қышқылдығына да өзгеруі мүмкін . Сондықтан күмәнді жағдайларда ауаны тексергенде түтінге қарсы сүзгіні қолданып тағы бір тексереді .

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/354903-radiacijaly-zhne-himijaly-barlau-aspaptary