Балаларга экологик белем бирүнең төп методы буларак күзәтү

"Балаларга экологик белем бирүнең төп методы буларак күзәтү"

тәрбияче Гыйләҗева Ландыш Алексей кызының эш тәҗрибәсеннән

Экологик культура нигезләре бала беренче тапкыр табигать турында белем дөньясына эләккәч салына. Балаларның табигатькә карашы күбесенчә аларның табигый объектларга карата эстетик һәм әхлакый мөнәсәбәтләрнең никадәр тирән тәрбияләнүен аңлавыннан торачак. Балаларда табигатькә җаваплы караш формалаштыру-катлаулы һәм озак вакытлы процесс. Балаларга экологик белем бирү һәм тәрбия бирүнең нәтиҗәлелеге балаларның танып-белү активлыгын үстерү дәрәҗәсенә бәйле. Экологик тәрбиянең төп эчтәлеге булып балада табигый күренешләргә һәм объектларга дөрес караш формалаштыру тора. Ул табигатьне кабул итү, аңа эмоциональ мөнәсәбәт һәм аерым тере җан ияләренең тормыш үзенчәлекләрен, үсешен һәм үсешен өйрәнүгә төзелә. Балаларның танып-белү активлыгы монда мөһим роль уйный. Экологик тәрбия бирү методларының берсе мәктәпкәчә яшьтәге балалар күзәтү булып тора. Күзәтү-әйләнә-тирә дөнья предметларын һәм күренешләрен максатчан, планлы рәвештә кабул итү. Балаларда табигатькә җаваплы караш формалаштыру-катлаулы һәм озак вакытлы процесс. Бала дөньяны танып белгәндә, аның эшчәнлеге өлкәсенә табигать объектлары да керүе мөһим. Бала үзе чәчәкнең исен иснәргә,яфракларын тотып карарга, үләнгә яланаяк басып йорергә, агачны кочакларга , табигать серләрен мөстәкыйль ачарга тиеш. Балалар бакчасы төркемендә нәтиҗәләр алу өчен без билгеле бер шартлар булдырырга һәм барыннан да элек, тәрбияченең һәм бакча коллективының эш системасын булдырырга кирәк дип саныйбыз.

Бу эштә без төрле эш формалары һәм методлары кулланабыз: болар-үсемлекләр һәм хайваннар артыннан күзәтү цикллары, максатчан йөрүләр, экскурсияләр, уенчыклар, курчаклар һәм әдәби персонажлар кулланып уен өйрәтү ситуацияләре. Шәхес формалашуның башы булып үзбәя тора. Сабыйларның мөстәкыйль рәвештә эшләргә омтылуы белән бергә, өлкәннәр таләпләренә туры килү – яхшы булу теләге туа. Балаларның теләсә кайсы эшчәнлектәге гамәлләре уйланылган характерга ия. Өлкәннәр йогынтысында аларның башка үсемлекләр һәм хайваннар өчен нинди дә булса яхшы эшләрэшләргә теләүләре барлыкка килә.

Барыннан да элек, балалар белән эшне без табигатебезнең бөтен матурлыгын яхшырак һәм үтемлерәк итеп күрсәтергә тырышабыз. Моның өчен әйләнә-тирә мохит белән танышу буенча перспектив планга таянып, системалы дәресләр (йөрүләр, экскурсияләр, күзәтүләр һ.б.) үткәрү каралган. Үз эшебездә без экологик характердагы уеннарны киң кулланабыз,алар ярдәмендә без үсемлекләр, кош-корт, бөҗәкләр турындагы белемнәрне ныгытабыз. Балаларның шөгыльләре аңлы булсын һәм бала фикер йөртә алсын өчен, без эштә тәҗрибәләр кулланабыз. Мәсәлән: «су һәм таш»эксперименты.Тәҗрибә һәм экспериментлар ярдәмендә без су- юеш, җиңел, таш- каты, авыр,суда бата дип билгелибез.“Боз һәм су " - боз суга әйләнә, кар суга әйләнә. "Җир юеш – коры» - ягъни үсемлек яхшырак үссен өчен нинди туфрак булырга тиеш. Моның нәтиҗәсе дә-балалар фикер алышуларга йомгак ясыйлар, теге яки бу күренеш турында турында тагын да ныграк белем алалар. Уен кысаларында балалар яңа белемнәр алалар, табигать объектларын күзәтәләр, тикшерүләр һәм хезмәт гамәлләре башкаралар. Уен ситуацияләрендә без курчак персонажлары: Буратино, урманчы, Айболитларны кулланабыз. Курчак персонажы күзәтүдә турыдан-туры катнаша. Персонаж эләгә торган хәлләр балалардан белем, тәҗрибә, оптималь вариант таба белүне таләп итә. Боларның барысы да сабыйларның акыл эшчәнлеген активлаштыра. Балалар белән бүлмә үсемлекләрен тикшерү буенча дәресләр үткәрү өчен без «доктор Айболит белән бүлмә үсемлекләрен профилактик карау»кебек уен ситуациясен кулланабыз. Айболит үсемлекләрне карау буенча "рецептлар" яза, сабыйлар табибның барлык киңәшләрен үти.

Балаларны төрле мәкальләр, әйтемнәр, табышмаклар, табигать турында халык сынамышлары белән таныштыру бик файдалы. "Миншөгыльләрдә дә, экскурсияләрдә дә бу алымны зур уңыш белән файдаланам. Алар балаларны күзәтергә, тирә-юньгә карарга өйрәтәләр. Мәктәпкәчә яшьтәге балалар белән аларны экологик тәрбияләү эшендә тикшеренү эшчәнлеге, музыка, сәнгать эшчәнлеге, физик культура, уен, театр эшчәнлеге, әдәбият, модельләштерү, телетапшыруларны, экскурсияләрне карау, шулай ук балаларның мөстәкыйль эшчәнлеген оештыру, баланың төрле эшчәнлек төрләрен экологияләүне күздә тоткан интеграцияләнгән алым кулланылырга тиеш.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/480831-balalarga-jekologik-belem-birne-tp-metody-