Бастакы космонавт Ю. А. Гагарин

Темата: Булчут идэтэ. (кылаас чааьа).

Сыала: Булчут идэтин кытта билсиьии. Булт быраабылаларын, ирдэбиллэрин, Бултуур сиэри – туому кытта билиьиннэрии, ойдотуу, харыстааьын тыыныгар иитии.

Тэрилэ: интегрированнай дуоска, слайдалар, ойуулар.

Былаана:

Тэрээьинэ: Утуо кунунэн. Бугун биьиги кылааспыт чааьын тематын билиэххэйин эрэ. Бу суруллубут буукубалартан тыллары таьааран туох туьунан кэпсэтэрбитин билиэхпит.

ТУЧУЛБ ИТЭДЭ (О5олор таайаллар). Булчут идэтэ.

Учуутал: Саамай сопко эттигит. Бугун биьиги булчут идэтин туьунан кэпсэтиьиэхпит.

Булчут диэн кимий? Булчут буоларга туохха уорэниэххэ собуй?

Хайдах киьи булчут идэтин баьылыан собуй?

То5о бултуулларый?

Ким дьоно бултууруй? Тугу бултуулларый?

Бэсиэдэ: Хас биирдии киьи бэйэтэ собулуур идэлээх буолар. Сорохтор кыра эрдэхтэриттэн дьоннорун кытта булка сылдьан булт идэтигэр уьуллаллар. Онтон улаатан баран «Охотовед» идэтигэр уорэнэн булка барыахтарын соп. Биьиги боьуолэккэ Нестеров Михаил Гаврильевич уьун сылларга булчутунан улэлээбитэ. Кини элбэх кунду туулээ5и государство5а туттарбыта. Биир сыл боро мэнээктээбитигэр хапкаанна борону туттарбыта уонна туьааннаах сиригэр ыыппыта.

Сорох булчут кыра булка, онтон сорохтор улаханна сылдьаллар.

Хоьооннору аа5ыы. Слайда кордоруу. Ханнык кыыллары бултуур эбиттэрий?

Кэпсэлгэ – сэьэннэ киирбит

Кэрэ кыылбын – кииспин.

Киэн тай5абыт, кэтит сирбит

Кэрэмэс киэргэлэбин. ( Киис).

Кырынаас суурэн иьэн,

Кыра куудээ5и кордо.

Оро5ун аанын аьан,Олороруттан уордэ. (Кырынаас).

Туундара5а буур5а туьэн,

Тумарык кудэнкотор.

Буур5аны, тыалы корсуьэн,

Кырса суурэр - котор. (Кырса). Бу кыыллар ханнык булка киирэллэрий? (Кыра).

Онтон улахан бултар ханнык буолуохтарын собуй? Ааттаталаан.

Таабырыннаьыы: Ханнык кыыллары бултуохха собуй?

Хара тыа5а Мэргэнэ хара баар уьу. (Тайах).

Ким бэйэтигэр тыаны илдьэ сылдьарый?(Таба).

Умуьах иьигэр икки кыьыл чааскылар сыталлар уьу. ( Эьэ хара5а).

Сир анныгар итии болгуо сытар уьу. (Эьэ).

Сыьыыга сырбас баар уьу. (Саьыл).

Ким кыьын ойуурга аччык сылдьарый? (Боро).

Булка сылдьыы сиэрэ – туома.

Булка бараргар улаханнык санарыма.

Бултуур сиргэр тиийэн баран сиргин – уоккун аьат, кордос.

Аьары бултаама, мыыныма.

Оросуьэн туран бултаама, байанайын тоттору хайыьыа.

Уруьуйдааьын: «Мин булчут буолуом».

Тумук оноруу: Бугун ханнык идэ туьунан кэпсэттибитий?

Кыра булка ханнык кыыллар киирэллэрий?

Улахан булка ханнык кыыллары киллэриэххэ собуй?

Бу кылаас чааьыгар тугу собулээтигитий?

Темата: Саха чулуу уола, Советскай Союз Геройа Федор Попов.

Сыала: Сэрии диэн тугун о5олорго ойдотуу, байыастар, Федор Попов хайдах сэриилэспиттэрин кытта билиьиннэрии, кэпсэтиьии, ырытыьыы

Тэрилэ: Слайдалар, хаартыскалар.

Былаана:

Тэрээьинэ: Ханнык бырааьынньык буолаары турарый? (Кыайыы кунэ).

Соп, билигин Кыайыы кунэ буолаары турар.

Бэсиэдэ: Улуу А5а дойду сэриитэ 1941сыллаахха са5аламмыта. Биьиги дойдубутугар немецскэй – фашисткай талабырдьыттар уоран саба туспуттэрэ. Ол сэриигэ дьон – сэргэ бары сэриигэ барбыттара. Ол курдук Саха сириттэн элбэх киьи сэриигэ барбыта. Биьиги боьуолэктэн суустэн тахса киьи барбытыттан туорт уонтан тахса киьи сэрии толоонугар хаалбыттара, сура5а суох суппуттэрэ.

Онон биьиги бугун биир Саха норуотун хорсун - хоодуот уола Федор Кузьмич Попов туьунан кэпсэтиьиэхпит. Федор Попов Мэнэ- Ханалас оройуонугар иккис Баатара нэьилиэгэр торообутэ. Тороппуттэрэ колхозтаах дьон этилэр. Кини улаатан баран сэрии иннинэ биригэдьииринэн улэлээбитэ. 1942 сыллаахха кинини фронна ылбыттара.

Кини онно бэйэтин хорсун быьыытын кордорбутэ. Алдьархайдаах улахан ытыалаьыы кэмигэр Федор Попов Днепр орускэ ыстанан кэбиспитэ уонна автоматын оро ууммутунан тобото ор буола – буола куорэйэн , оруьу туораабыта. Биэрэккэ тахсаат остоохтору автоматынан ытыалаабыта, илиинэн киирсэн 23 фашист саллаатын уонна офицерын олорбутэ. Онтон остоох траншеятыгар киирэн остоох ручной пулеметун былдьаан ылбыта. Ол кэмнэ биьиги дьоммут Днепр оруьу туораан эрэр этилэр.

Ити ылбыт пулеметунан фашистарга уот арда5ы куппута.

Биьиги дьоммут ол кэмнэ оруьу туораабыттара уонна остоо5у уурбуттэрэ. Ол кэнниттэн биир улахан кыргыьыыга геройдуу сэрии хонуутугар охтубута. Кинини бойобуой до5отторо Белоруссия сиригэр компуттэрэ. Федор Попов сэрии хонуутугар геройдуу охтубутун кэннэ Советскай Союз Геройун аатын инэрбиттэрэ.

Ити курдук элбэх саха уолаттара сэрии толоонугар охтубуттара.

Уорэппит хоьоонноруттан аа5ыы.

Бары: Кыайыы парада.

Вова Слепцов: Эьэм курдук буолуо5ум.

Сэрии ветеранын ахтыытын истии. Саввин Иван Павлович.

Биьиги нэьилиэккэ биир сэрии ветерана Саввин Иван Павлович билигин то5ус уон сааьын туолан олорор.Кини 1944 сыллаахха бэс ыйыгар армия5а ынырыллыбыта. Даурия диэн байыаннай куоракка582 стрелковай полка5а сулууспалаабыта. Нонуо сылыгар Японияны утары сэриигэ Манчежурия Чань – Чунь диэн куоратыгар диэри тууннэри – куннэри хааман танковай чаас кэнниттэн айаннаан тиийбиттэр. Бу айаннарыгар уу суох буолан наьаа илистибиттэр, сылайбыттар. Бу сэриигэ тонноллоругэр туорт уонча буолан 1500 япон саллаатын билиэн ылан туттарбыппыт. Иван Павлович 1950 сыллаахха кэлбитэ.

Онтон ыла нэьилиэгэ сайдарыгар элбэх сыратын биэрбитэ.

Оонньуу: Мээчигинэн сыал быра5ыы. (курэхтэьии).

Тумук оноруу:

Ким туьунан кэпсэттибитий?

Федор Попов ханна сэриилэспитий?

Бу кылаас чааьыттан туохха уорэннигитий?

Эн санаа5ар кылаас чааьа хайдах барда?

МБОУ Чымнайская СОШ Таттинский район Республика Саха Якутия.

Учитель: Саввина Галина Моисеевна.

Тема урока: Согласный звук и буква Дд.

Цель урока: Учить выделятьзвук из слов, давать им характеристику.

Создать условия для открытия спосова обозначения звонкого и глухого согласного звука. Учить составлять модели.

Ход урока:

1.Актуализация знаний.

Делаем звуковой анализ слов дым дом.

2.Этап разрыва между знанием и незнанием.

Составим буквенную модель.

3.Этап целопологания.

Как обозначаем звук Д звонкий, твердый.

В русском языке два разных звука (согласный звонкий, твердый и согласный звонкий, мягкий звук обозначаются одним значком буквой Д (дэ).

4.Этап поиска способа действия.

- Представим себе такую ситуацию: Дед строит дом и ему нужен топор. Как дед поступит? Пойдет искать друга? (Нет он идет к соседям). Правильно ксоседям.

- Может быть и у букв есть такая взаимопомощь, когда соседи помогают друг другу?

- Давайте посмотрим соседей в слове «ДОМ» Рядом с буквой Д стоит буква О. Какую работу она выполняет? (она обозначает гласный звук (О)

Какая буква перед буквой О? Д.

- Значит делаем вывод (буква О выполняет две работы: обозначает гласный звук ( О ) и указывает, что впереди стоит согласный звонкий твердый звук.( д).

- Теперь переходим к слову «ДЫМ».

Одна из работ (обозначает гласный звук ( Ы). остается, вторая работа меняется. (Перед гласной стоит согласный звонкий твердый Д.

- Делаем вывод. Значит, на работу должна выйти другая буква.

- Какая это буква? Это буква Д.

5.Этап моделирования:

Составим модель нашего «Открытия».

6.Этап первичного закрепления:

Составим звуковую и буквенную модели слова. Дима дума.

Как вы думаете звук Д, какой он? Гласный или согласный?

7.Подведение итога:

Что нового узнали на уроке?

Что понравилось?.

Темата: Бастакы космонавт Ю.А.Гагарин. (Оонньуу - курэхтэьии).

Сыала: Бастакы космонавт Ю.А.Гагарин туьунан кэпсэтиьии, оонньооьун – курэхтэьии.

Тэрилэ: слайдалар, портрет, мээчик, кирилиэстэр, ыскамыайка.

Хаамыыта:

Тэрээьинэ: (слайда) Бу туох ойуутай? Ханна баарый? (халлаанна). Эьиги билэ5ит дуо? Космоска ким бастаан коппутэй? (Ю. А. Гагарин).

Бэсиэдэ: Бугун эьиги бастакы космонавт туьунан билиэххит, курэхтэьэн холонон коруоххут..

Саха суруйааччыта Суорун Омоллоон маннык хоьоону айбыта. Ону истиэххэйин эрэ.

Гагарин! Гагарин!Эргиллэн кэлбиккэр

Халлааны хайытан,Эйиэхэ э5эрдэ!

Былыты бысталаан,Э5эрдэ киьиэхэ!

Ийэ сир эргийэн,Э5эрдэ геройга!

(Слайдалары коруу, бэсиэдэ) Юрий Алексеевич Гагарин 1961 сыллаахха муус устар 12 кунугэр «Восток» диэн космическай хараабылынан аан бастаан космос куйаарыгар коппутэ. Кини сири эргийбитэ,108 чаас коппутэ. Кини о5о сааьа Смоленскай уобаласка Клушино дэриэбинэ5э,онтон Гжатскай диэн куоракка ааспыта. А5ата, ийэтэ, эбэтэ, эьэтэ бааьынайдар этэ. Дьоно туох баар улэттэн толлубакка улэлиир этилэр. Кинилэр бииргэ торообуттэр тордуолэр – биир кыыс ус уол.

Юрий Гагарин оскуола5а кыьанан уорэнэрэ. Пионерга киирбитэ, пионер улэтигэр активнайдык кыттар этилэр. Уон биэс сааьыгар ремесленнай училище5а массыына онорорго уорэммитэ.Онтон салгыы Саратов куоракка уорэттэрэ ыыппыттара. Иллэн кэмигэр Харбыыра, баскетбол оонньуура. Онтон салгынна котуон ба5аран аэроклубка суруттарбыт. Уьуннук уорэтэн баран самолеттан парашюттаах ыстан диэбиттэр. Самолет кынатыгар туран сири корон баран толлубута. Сиргэ этэннэ туспутэ. Онтон биэс сыл буолан баран космоска коппутэ. Кини онно суурбэ биэстээх этэ.

Онтон ыла космос куйаара аьыллыбыта. Элбэх космонавт космоска тахсыбыта. Ю.А,Гагарин 1969 сыллаахха олбутэ.

Оонньуу – курэхтэьии. О5олор икки команда5а арахсаллар уонна оонньууллар. Оонньуу быраабылата маннык: Миэхэ карточкалар бааллар, оннор бары тус - туьунан суолталаахтар.

От куо5э – Сир.

Аранас – Ый.

Кыьыл – Марс.

Халлаан куо5э – Венера.

Бу планеталар ааттара. Мин ханнык эрэ карточканы кордордохпунэ планеталар ааттарын ааттыыгыт. Онтон урун карточканы кордордохпунэ санарбаккыт. Команда о5олоро кохтоохтук кытыннахтарына очко ылаллар.

Бастакы туьумэх: Команда о5ото барыта кумаа5ынан самолетонорор. Онтон самолеттарын пааранан туран котутэллэр. Ким самолета ыраах барбыт ол кыйыылаах буолар. Ити курдук команда о5ото бутуор диэри курэхтэьэллэр.

Иккис туьумэх:

Это наши стюардессы

Все красивы, как принцессы

И космическая гравитация

Не нарушает их грации.

Билигин биьиги стюардессаларбыт курэхтэьиилэрин коруоххэйин. Кинилэр билигин тоьо равновесиелаахтарын билээри синньигэс суолунан барыахтаахтар. Команда киьитэ барыта кыттар. Устэ эргитэн баран бараллар. Ким конотук барбыт очко а5алар.

Уьус туьумэх: Хас биирдии команда5а онноох кумаа5ы, клей, кыптыый бэриллэр уонна инопланетянин онорорго сорудах бэриллэр. Оноруулара 5 мунуутэ буолар. Саамай интэриэьинэй улэ учугэйинэн сыаналанар.

Тордус туьумэх: Бу туьумэххэ халлаан букетын хомуйуохтаахтар. Ол аата халлаан куо5э шары мунньуохтаахтар. Кыттааччы о5ону хара5ын баайыллар уонна таайан ылаллар.

Биэс халлаан куо5э шары уонна оссо биэс кыьыл шары дьааьыкка угуллар уонна онтон ороон таьааран ылар. Ыалдьааччылар «ЫЛ», «ЫЛЫМА» дихтэрин соп. Ааттарын ааттаабаттар. Ыстарааптыыр очко барар.

Бэьис туьумэх: Кольцо иьинэн киирэн тахсыы. Икки команда курэхтэьэр. Ким урут кэлбит, очко ылар.

Алтыс туьумэх: «Космическай словарь» Команда5а лиис бэриллэр, онно о5олор бары биирдии космоска аналлаах тыллары суруйаллар..уонна хас тылы суруйбуттарынан очколара эбиллэр.

Тумук: Хайдах кылаас чааьа ааста?

Тугу собулээтигит?

Ким туьунан кэпсэттибитий?

Оссо ханнык космонавтары билэ5итий?

МБОУ Чымнайская средняя общеобразовательная школа им. Г.Д.Бястинова – Бэс Дьарааьын.

БАСТАКЫ КОСМОНАВТ
Ю.А. ГАГАРИН.

МБОУ Чымнайская средняя общеобразовательная школа им. Г.Д.Бястинова – Бэс – Дьарааьын.

САХА ЧУЛУУ УОЛА СОВЕТСКАЙ

СОЮЗ ГЕРОЙА ФЕДОР ПОПОВ

МБОУ Чымнайская средняя общеобразовательная школа им. Г.Д.Бястинова – Бэс ДЬарааьын.

БУЛЧУТ ИДЭТЭ.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/49194-bastaky-kosmonavt-jua-gagarin