Конспект занятия: «Дзул царды хос»

Темӕ «Дзул царды хос»

Нысан:1.Сывӕллӕтты зӕрдыл ӕрлӕууын кӕнӕн афӕдзы афон –фӕззӕджы тыххӕй цы зонындзинӕдтӕ райстой ,уый ӕмӕ сӕ ныффидар кӕнын.

2.Ахуыр кӕнын сабиты дыргътӕ ӕмӕ халсартӕ иртасын ӕмӕ сӕ нӕмттӕ дзурын.

3.Сабиты зонды ныффидар кӕнын,дзул кӕй у царды хос,хъӕуы йын кад кӕнын ӕмӕ аргъ кӕнын.

4. Ног дзырдтӕ сфӕлхат кӕнын ӕмӕ сӕ ныффидар кӕнын сывӕллӕтты зонды:ӕфсир,тыллӕг,ӕлыг,чыргъӕд,лауыз,гуылтӕ,мӕнӕу.

Ахуырты нывӕст

1.-Сывӕллӕттӕ зӕгъут -ма ,алы хатт нӕ ахуыртӕ цӕмӕй райдайӕм?

(Мах ахуыртӕ райдайӕм ӕнгуылдзты гимнастикӕйӕ )

-Раст загътат,уӕдӕ та ахъазӕм не нгуылдзтӕй.

Ӕнгуылдзты ӕфсымӕрты

Уазӕгуаты фӕхуыдтой.

Ӕнгуылдзтӕ сӕ фысымтӕн

Хорз лӕвӕрттӕ ӕрхастой.

Ыстыр ӕнгуыдз –зокъотӕ,

Амонӕн та –гыркъотӕ

Астӕуккаг -фӕззыгон сыфтӕ

Ӕнӕном- чыргъӕды дыргътӕ.

Адджын гагадыргътӕ- кӕстӕр,

Уый у фсымӕртӕн сӕ буцдӕр.

Иума сты ӕнгуылдзтӕ мбӕлттӕ,

Бахъуыды сын кӕн сӕ намттӕ.

2. - Тынг хорз, сывӕлӕттӕ! Ӕрбакӕсут ма фӕйнӕгмӕ ӕмӕ зӕгъут цавӕр афӕдзы афон дзы ӕвдыст цауы? (афӕдзы афон – «фӕззӕг»)

- Ӕмӕ йӕ цӕмӕй зонӕм, фӕззӕг у, уый; цавӕр ивддзинӕдтӕ ӕрцыд ӕрдзы? (Бонтӕ фӕуазал сты, къавдатӕ сарӕх сты, уазал дымгӕтӕ дымы, бӕлӕсты сыфтӕ сӕ хуыз аивтой ӕмӕ сты сырхытӕ, буртӕ, морӕхуызтӕ; хур кӕсы, фӕлӕ нӕ тавы.)

- Ӕмӕ уӕд адӕм та цавӕр фӕззыгон куыстытӕ кӕнынц?

(Адӕм ӕфснайынц сӕ цӕхӕрадӕтты, ӕмбырд кӕнынц сӕ тыллӕг, сӕхи цӕттӕ кӕнынц зымӕгмӕ.)

- Цытӕ ӕмбырд кӕнынц цӕхӕрадӕттӕй, дыргъдӕттӕй?

( Адӕм ӕмбырд кӕнынц картоф, хъӕдындз, къабуска, цӕхӕра, уырыдзы, пъамидортӕ, джитъритӕ, фӕткъуытӕ, кӕрдотӕ…)

- Халсартӕ кӕм зайынц? (Халсартӕ зайынц хуымы.)

- Дыргътӕ кӕм зайынц? Дыргътӕ зайынц бӕласыл.)

- Уӕдӕ ахъазӕм халсартӕ ӕмӕ дыргътӕй.

3.Хъазт «Халсартӕ ӕмӕ дыргътӕ»

Чыргъӕды халсартӕ ӕмӕ дыргътӕ, сывӕллӕттӕ сӕ иугай исынц ӕмӕ сӕ ӕвӕрынц хицӕн тӕлыйы, дыргътӕ та иннӕ тӕлыйы. Архайгӕйӕ дзурынц, цы кусынц, уый.

Сюрпризный момент: Хъуысы сыфтӕрты сыбар- сыбур ,залмӕ ӕрбахызт лӕппу дзулимӕ.

-Уа бонтӕ хорз сывӕллӕттӕ нана мӕ дуканимӕ рарвыста фӕла мӕргътӕм хартты кӕсгӕйӕ баззадтӕн ӕмӕ рӕвдауӕндоны фестаттан. Уада ма къухы цы ис уый базондзыстут?

 4.– Ныр та байхъусут уыцы-уыцимæ æмæ йæ базонут: 

Базон-базон, уый та циу? 

Нæу зын базонæн, æниу. 

У фæлмæн, хæрзад, хæмпус, 

Вæййы сау, кæнæ та урс. 

Нæй æнæ уымæй хæрæн, 

Бирæ тых дæтты дæуæн.  Дзул

5. -Раст загътат, уый у дзул. Уада ма зылды ӕрлаууӕм ӕмӕ уа алчидӕр зӕгъӕд дзул цавар у?(фӕлмӕн,хӕмпус ,урс,дӕтты тых,мондаггӕнӕг.)

Æркæсæм, уæдæ дзул цæмæй конд вæййы, уымæ. (Стъолыл мæнæуы æфсиртæ, иу къусы мæнæу, иннæ къусы ссад.) 

Игра «круги Лулия»

-Дзул цæмæй конд вæййы? (Дзул конд вæййы ссадæй.) 

-Ссад та цæмæй рауайы? (Ссад рауайы мæнæуæй.) 

-Адæмæн мæнæу та кæм вæййы? (Мæнæу æрзайы быдырты.) 

-Æмæ йæхæдæг æрзайы мæнæу, æви йыл адæм бакусынц? ( Адæм æй æрзайын канынц, бакусынц.) 

-Æрбакæсут-ма уæдæ, адон та цы сты? (Адон сты мæнæуы æфсиртæ.) 

Хъазт лыггонд нывтӕ: ӕфсир ,мӕнӕу.

Презентаци файнӕгыл ӕвдыст цауы зад мӕнӕуы быдыртӕ.

-«Сывæллæттæ, aдæм тынг бирæ бафыдæбон кæнынц, бакусынц, цæмæй мæнæу æрзайа æмæ уыцы фыдæбонæн хъæуы аргъ кæнын.

Чи уӕ зоны ӕфсиртӕй нӕмыг куыд райсӕм?

Уада ма фӕйнӕгмӕ бакӕсут

СЛАЙД 6:Фыццаджыдӕр трактортӕ бакӕнынц хуым бацадтӕ кӕнынц быдыртӕ мӕнӕу тауынмӕ.

СЛАЙД7:Уыйфӕстӕ тауынц манӕу.

СЛАЙД8:Мӕнӕуы бадыртӕ цъӕх-цъӕхид гауыз фестынц.

СЛАЙД9-10:Быдыртӕ кӕрдын афон арцауы ӕмӕ та уазласӕн машинӕтӕ рацауынц мӕнӕу ӕфснайынмӕ. Камбаин

ӕфсиртæ кæрды, най сæ кæны, хор кæлы комбайны трубайæ машинæйы гуыффæмæ.

СЛАЙД11: Хор бафснайынц элеваторы. Элеваторы хоры хæрзхъæд æвзæр нæ кæны, нæ ивы.

СЛАЙД12: Хор ссынмæ ласынц куыроймæ

СЛАЙД13: Ссад аласынц дуканитæм, дзулгæнæн цехтæм.

Дзул у æппæты сæйрагдæр хæринаг фынгыл, дзул у царды хос, æмæ йæ хъæуы хъахъæнын. Дзул нæй зæхмæ æппарæн, кæд зæххыл дзулы къæбæр фенай, уæд ыл ныллæуæн нæй, не'мбæлы йæ сæрты хизын дæр. Сис æй æмæ йæ иуфарс æрывæр, цæмæй йыл мачи ныллæууа».

Физминуткӕ:

Цырддӕр, цырддӕр, цырддӕр

Хъуысы куыройӕн йæ уынӕр,

Æз ыссын, ыссын, ыссын,

Æз дзæгъæллудӕй тыхсын

-Сымах загътат, зæгъгæ дзул скæнынц ссадæй. Æмæ уал раздæр та цы скæнын хъæуы ссадæй? 

-Раздæр уал скæнын хъæуы хуыссæ. 

-Æмæ æрмæст дæр дзултæ скæнынц хуыссæйа? 

-Цавæр хæринагтæ ма скæнынц хуысæйæ? ( Хуыссæйæ ма скæнынц чъиритæ, лауызтæ, адджын гуылтæ.) 

6.-Ныр та æркæсæм æмæ зæгъæм, ссадæй ма цавæр хæринагтæ скæнынц, уый. (Стъолыл хицæн тæбæгътыл сау дзул æмæ урс дзулы кæрстытæ, гуылта. адджын гуылтæ, печенитæ, лауызтæ, сойыфыхтæ. Сывæллæттæ иугай дзурынц тæбæгъы цы ис, уыдон куыд хуыйнынц, уый.) 

7. -Сывæллæттæ, абоны ахуыртæм уæ чидæртæ бацæттæ кодтой æмдзæвгæтæ, æмæ цæм байхъусæм. 

VIII. -Дзулы тыххӕй уыци-уыци базыдтам,  фæлæ дзулы тыххӕй ӕмбисӕндтӕ дӕр зонут. 

Ӕмбисӕндтæ 

- Дзулæн йæ хай чысыл у, йæ фыдæбон бирæ. 

- Æнæ дзулæй хӕрд къӕсӕрмæ. 

-Æнæ дзул фынг мӕгуыр у. 

ІХ. - Ныр та уæдæ зӕрдыл ӕрлӕууын кӕнут, уӕ мадӕлта æмæ уæ нанатæ хуыссӕимӕ куыд фӕархайынц, уый. Мах дӕр абон кӕндзыстӕм дзултæ адджын гуылтӕ, лауызтӕ, печенитӕ, чъиритӕ. Ӕрмӕст мах архайдзыстӕм ӕлыгей. Ӕлыг у глинӕ. Уӕдӕ ӕрбадут уӕ бынӕтты ӕмӕ райдайут кусын. 

Х. Хатдзӕг. 

- Сыстут ныр ӕмӕ рацӕут мӕ размӕ. 

- Зӕгъут-ма, абон нӕ ахуырты цӕй тыххæй дзырдтам? 

(Абон мах дзырдтам дзулы тыххæй.) 

- Цавӕр ног дзырдтӕ базыдтам? 

(Базыдтам дзырдтӕ ӕфсир, мӕнӕу, ӕлыг, ӕхсырф, тыллӕг, лауызтӕ , гуылтӕ.) 

- Тынг хорз, стыр бузныг уын! 

«Дзул царды хос»

Ӕрыдоны 4-ӕм рӕвдауӕндоны ирон ӕвзаджы хъомылгӕнӕг :Зӕгӕлаты М.Дз., Гӕбуты О. Ш.

.

2023

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/557709-konspekt-zanjatija-dzul-cardy-hos