Доклад Законы жизни семьи, законы жизни класса

Доклад

Босикова Айталина Владимировна

Учитель начальных классов

МБОУ Чериктейская СОШ

Всеобуч на тему: Законы жизни семьи, законы жизни класса.

Форма проведения: лекция-доклад.

Ход мероприятия:

Вступительное слово.

О5о диэн ус доргоонтон турар тыл хас биирдии киьиэхэ теьелеех сымна5астык, сылаастык этиллэрий? О5о – киьи дьоло, эрэлэ, тереппуттэр иккистээн олоххо эргиллиилэрэ. О5ону теретер судургу, кинини иитии, эбэтэр таба иитиини биэрии – бу уустук боппуруос. О5ону иитэргэ элбэх бириэмэ, энергия, тулуур, дьулуур эрэйиллэр, ейгун-дууьа5ын барытын аныаххын наада.

Керер-истэр, уерэтэн-иитэн таьаарар о5олорбут хайаан да учугэй дьон буолуохтарын бары ба5арабыт. Ол гынан баран биьиги ба5абыт хоту о5обут бары еттунэн сайдыылаах, утуе санаалаах, дьону барытын уердэ-кетутэ сылдьар киьи буола уунэрэ уустугурда. То5о? Бу «того?» хас биирдии киьини толкуйдатыахтаах.

О5ону сатаан таба ииппит тереппуттэр бэйэлэрин кырдьар саастарыгар дьолу оностоллор. О5о иитиитигэр дьиэ кэргэннэ, биллэн турар, ийэ уонна а5а саамай сурун оруолу ылаллар.

Хас биирдии дьиэ-кэргэннэ суруллубатах сокуоннар бааллар.

1 закон. Ийэлээх а5а о5о5о биир ирдэбили туруоруулара.

2 закон. О5ону сепке хайгааьын, кини ситиьиилэрин таба керен сыаналааьын.

3 закон. Хас биирдии чилиэн дьиэ улэтигэр тэннэ кыттыьыыта.

Улэ – киьитийии терде. Улэ педагогическай кедьууьун К.С.Чиряев маннык кердерер. «Ейу-санааны кэнэтэр. Эт хаан сайдар. Быьыы-майгы чочуллар. Быйаны онорор, ологу тупсарар.» Кырдьыга учугэйдик тэрийиллибит улэ иитэр суолтата улахан. Улэ5э уерэтии ньымаларыттан кердерен улэлэтии, утугуннэрии кыра кэмигэр табыгастаах. Уол да, кыыс да ханнык ба5арар улэттэн толлон турбакка, барытын сатыыра инники ологун оносторугар кедьуустээх буолуохтаагын ейдуехтээх.

4 закон. Дьиэ-кэргэннэ улахан киьи уонна о5о икки ардыгар тэн буолуу бырааба, материальнай уп-харчы, танас-сап, моральнай – тыл-ей еттунэн киьи санаатын бегертетуу. Сыьыан эйгэтигэр о5ону бэйэни кытта тэннэ тутар утуе угэс баар. Оччого эрэ о5о дуоспуруннаах, мин диэн билинэр, дьон тэнинэн сананар буола улаатар. Дьонтон намыьах, урдуктук, бардамнык санаммат.

Ескетун бу сокуоннар эьиги дьиэ кэргэннитигэр толоруллар буоллахтарына, ескетун ийэ уонна а5а оптимистар уонна о5олоругар табаарыс курдук буоллахтарына, оччого оголоргут киьи курдук буола улааталлар, личность курдук буолаллар.

Ирдэбилэ суох иитии суох. Ол эрээри хайа ба5арар ирдэбил кэмнээх-кэрдиилээх буолар. О5о кыагын, билиитин, дьогурун аахсыбакка, билбэккэ эрэ анардастыы ирдиир сатаммат. О5ону таптыыр, атаахтатар ыарахана суох. Ирдэбиллээх буолуу, таптал бииргэ дьуерэлэьэллэрэ наада. Итиннэ дьуерэлэьии суогуттан о5о уонна тереппут сыьыаныгар ыарахаттар тахсаллар. О5о кыьыл эрдэ5иттэн сиппит-хоппут киьи буолуор диэри иитэн-уерэтэн таьаарарга угус сыра-сылба, ей-санаа, тулуур эрэйиллэр. Ол тухары биир сыал-сорук туруоруллар – о5о киьиттэн итэ5эьэ суох сайдыылаах, билиилээх-керуулээх, дьонно-сэргэ5э туьалаах киьи буоллун диэн. Киьи бэйэтин дьолун бэйэтэ уьанар – дииллэр. Оччого биьиги о5обут хайдах дьоллоох буолуохтаагар уерэтиэхтээх эбиппитий. Ол дьоллоох буоларга уерэтии диэн тугуй? Антон Семенович Макаренко: «Дьоллоох буоларга уерэтии диэн, ол аата бэйэни ытыктанарга, киьи быьыытынан достоинстволаах буоларга уерэтии буолар».

О5о киьи быьыытынан сайдыытын сурун терутунэн бэйэтин убаастаныыта буолар. О5о5о улахан дьон хайдах сыьыаннаьалларыттан о5о бэйэтин сыаналаныыта, бэйэтин туьунан ейдебулэ уескээн тахсар. О5о5о танаьын-сабын уонна учугэй буол диэн такайыы о5ону кэлэр оло5ор бэлэмнээбэт. Ол иьин наада буоллагына, хайгааьын, сэмэлээьин, буруйдааьын курдук иитии ньымалара бааллар.

«Убаастабыл, сэнээрии о5о киьи быьыытынан уунуутгэр-сайдыытыгар бастын утуе кырыс буолар» диэн уопуттаах педагогтар бэлиэтииллэр. «акаары», «Туох накаастаах о5оой», «Кими батан тереебут ба5айытай!» диэн курдук тылларынан о5ону менуу, о5о итэгэьин туора дьонно кэпсээьин о5о бэйэтин эрэммэт буолуутугар, бэйэтин сэнэниитигэр тиэрдиэн сеп. Оттон ити барыта о5о учугэйгэ дьулуьар дьогура уостуутугар терут буолар. Итинниктэн хайа да о5о хадаар, киннээх буолар.

Улаатан иьэр о5о сэмэлээьиннэ уйан, бобууну-хаайыыны сепсеебет, ылыммат, ылынна5ына да ыараханнык ылынар. О5о ордук бйэтин саастыылаахтара, до5отторо истэллэригэр сэмэни, такайыыны ордук ыарыылаахтык истэр. Алын кылааска уерэнэр о5о дьоно киниэхэ улахан киьилии сыьыаннаьалларын себулуур, бэйэтин улааппытынан аа5ынар.

Ити аата тереппут о5о5тун букатын менуе суохтаах диэн буолбатах. Себулээбэти биллэрэр, кыыьырбыты да кердерер сеп. Ол гынан баран , туохха, то5о кыыьырбыты о5о ейдуехтээх, буруй-сэмэ о5о бу ханнык сыыьатын иин бэриллэрин чуолкайдык этиллиэхтээх.

О5о буруйдаах буолла5ына, септеех сэмэни бэйэтэ да ылынар.

Биьиги бары о5обут туьугар олоробут о5обутун сепке ииппит буоллахпытына, кырдьар сааспытыгар – дьолбут, уеруубут, нус-хас олохпут. Оттон сатаан ииппэккэ, о лбу иьээччи, бэрээдэги билиммэт буолла5ына, оччого кырдьар сааспытыгар, харахпыт уута…

Тереппут саамай боччумнаах сыала-соруга – о5ону киьи гынан иитэн таьаарыы. Ийэ уонна а5а дьонно-сэргэ5э, айыл5а5а, бэйэлэрин сыьыаннарынан оголоругар урдук холобур буолаллар. Сиэрдээх быьыы-майгы, кэпсэтии-ипсэтии, дьонно-сэргэ5э утуе сыьыаны тутуьуу дьиннээхтик баар буоллагына, о5о ону хайа да уерэтиитээгэр, ордук ылынар. Того диэтэххэ, о5о уксун харагынан керен итэ5эйэр.

Кылаас салайааччытын улэтэ:

Биирдии о5о, бутун кылаас уйулгатын уерэтии;

Кылааьы коллективка тумуу;

Уерэххэ, улэгэ сиэрдээх сыьаны уескэтии;

О5о дьогурун, талаанын сайыннарыы;

Уруок таьынан улэни тэрийии;

Учууталлары, тереппуттэри кытта улэ;

Кылаас иьинэн, таьынан о5о тумсуутун тэрийсии, араначчылааьын, кемелеьуу.

Тереебут омугун сиэрин-туомун, угэстэрин тутуьарга уерэтии, кылаас ологор баай культуратын киллэрии.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/67962-doklad-zakony-zhizni-semi-zakony-zhizni-klass