ФДББС шартларында татар теле дәресләрендә ИКТ кулланып сыйфат темасын өйрәнү

ФГАОУ ВПО “Казан (Идел буе) федераль университеты”

Психология һәм педагогика институты

Идел буе мәгариф хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү һәм яңадан әзерләү үзәге

Гомуми белем бирү бүлеге

Проект эше

ФДББС шартларында татар теле дәресләрендә ИКТ кулланып сыйфат темасын өйрәнү.

Эшләделәр:

Укытучыларның квалификациясен

күтәрү курслары тыңлаучылары:

Садртдинова З.Г., 146 нчы мәктәп,

Каюмова Н.Р.,146 нчы мәктәп

Фәнни җитәкче:

филология фәннәре кандидаты

Трофимова С.М.

20-31 октябрь,

Казан 2014

Эчтәлек:

1. Кереш . Проектның актуальлеге.

2. Проектның максаты һәм бурычлары.

3. Проектның структурасы.

4. Практикада кулланылышы.

5. Кушымталар (таблицалар, күнегүләр, тестлар).

6. Файдаланылган әдәбият.

Кереш

Тормышыбызга компьютер һәм шуның белән бергә мәгълүмати технологияләр ныграк үтеп керә бара. Кеше мәгълүматлар чолганышында яши һәм яңа мәгълүмати технологияләрдән башка ул аларны үзләштерә дә, җәмгыять үсеше өчен файдалана да алмый. Алар укучыга гына түгел, хәтта укытучының үзенә дә үсәргә киң мөмкинлекләр бирә. Белем бирү процессын компьютерлаштыру – мәгариф үсешендә өстенлекле юнәлешләрнең берсе.

Балалар технологик алгарыштагы һәр яңалыкка сокланып карый. Һәм, әлбәттә, аларның кызыксынучанлыгын һәм танып-белү активлыгын үз шәхесләренең максатчан үсешенә юнәлдерү мөһим. Нәкъ менә дәрестә укучылар укытучылары җитәкчелегендә үз интеллектларын һәрьяклап үстерү, белем алу һәм тормыш мәсьәләләрен хәл итү өчен мәгълүмат туплау ысулларына ия булу максатында, компьютер технологияләрен кулланырга өйрәнәләр. Компьютер – белем алу өлкәсендәге максатка ирешү, укыту процессын баету, бала шәхесе һәм укытучының һөнәри осталыгы үсешенә йогынты ясау чарасы ул.

Димәк, компьютер технологияләреннән файдалану – укучыларның танып-белү эшчәнлеген тагын да нәтиҗәлерәк оештыру мөмкинлеге бирә. Бу исә аларның активлыгын һәм зирәклеген, иҗади сәләтен үстерергә, һичшиксез, ярдәм итә.

Шулардан чыгып, без сыйфат темасын өйрәнүнең яңа ысулларын табып, аларны таблицалар, күнегүләр, тестлар аша күрсәтттек.

Проект эшебез рус мәктәпләрендә укучы балалар белән эшләүче татар теле һәм әдәбияты укытучыларына багышлана.

Проектның практик әһәмияте һәм яңалыгы төрле төркем балалары белән эшләүче укытучыларга һәм укучыларга кулланма , яңа материал була алуында.

Эшебезнең темасын сайлаганда, мәктәп дәреслекләрендә, гомумән алганда,  рус мәктәпләрендә укучы балаларга тәкъдим ителгән биремнәр арасында  сыйфатны дөрес кулланырга өйрәнүләренә игътибар итеп, төрле уку предметларына хас булган һәм аларның үзенчәлекләрен чагылдыра торган методлар (күрсәтү-аңлату, эзләнү, тикшеренү һ.б.) кулландык.

Бу – мәгълумәти проект. Ул сыйфат турында мәгълүмәт җыюга , аны анализлауга, гомумиләштерүгә һәм аудиториягә тәкъдим итүгә юнәлдерелгән.

Проектның төп максаты:

  Татар теле дәресләрендә сыйфат формаларын өйрәнү өчен уңайлы таблицалар, күнегүләр, тестлар булдыру

Проектның бурычлары:

Һәр төркем үзенә бирелгән биремнәрне үтәп чыгу өчен максат куя һәм аны тормышка ашыру өстендә эшли.

Укучыларның аралаша белү күнекмәләрен камилләштерү, үзара дустанә мөнәсәбәт булдыру.

Төркем эчендә эшли, альтернатив фикерләрне тыңлый белү, проект биремнәрен үтәүдән һәр укучының җаваплылыгына ирешү.

Укучыларның танып белү эшчәнлеген, иҗади фикерләү сәләтен камилләштерү; эзләнү-тикшерү эшчәнлегенә тарту, нәтиҗә ясарга юнәлеш бирү.

Фаразлау (гипотеза):

- укытуны югарырак дәрәҗәгә күтәрү;

- нәзари (теоретик) белемнәрен гамәлдә куллану;

- укучыларның сәләтләре төрле булуларына карамастан, проектта һәрбер укучының катнашуына ирешү.

Көтелгән нәтиҗә.

Шәхси нәтиҗәләр:

шәхесара һәм мәдәниара аралашуда татар телен куллануга уңай караш булдыру һәм аны яхшы өйрәнү теләген формалаштыру;

әхлакый кагыйдәләрдә ориентлашу, аларны үтәүнең мәҗбүрилеген аңлау;

“Гаилә”, “туган ил”, “мәрхәмәтлелек”, “башкаларга карата түземлелек” төшенчәләрен кабул итү, аларның кадерен белү;

ярдәмчеллек, башка кешеләргә карата кайгыртучанлык хисләрен тәрбияләү.

һәр төркемнең лидеры коллектив алдында чыгыш ясый һәм яклый алуы.

Метапредмет (регулятив, коммуникатив, танып- белү) нәтиҗәләре:

ихтыяр көче, максатчанлык, активлык кебек сәләтләрне формалаштыру;

үрнәк буенча эшли белү;

сыйфатларны сөйләмдә урынлы куллануга ирешү;

сыйфат темасына караган сорауларга җавап бирә белү;

укыган яки тыңланган мәгълүматның эчтәләгенә бәя бирә белү;

эш тәртибен аңлап, уку эшчәнлеген оештыра, нәтиҗәле эш алымнарын таба белү;

укытучының күрсәтмәләрен аңлап үти белү;

әңгәмәдәшеңнең фикерен тыңлый, аралаша белү күнекмәләрен формалаштыру;

аралаша белү сәләтен үстерү (аралашучанлык, хислелек, эмпатия хисләре);

парларда һәм күмәк эшли белү;

әңгәмәдәшең белән контактны башлый, дәвам итә, тәмамлый белү;

укучыларның сыйфат темасын үзләштерүендә информацион-коммуникативтехнологияләрне оста куллануы.

Проектның тикшерү объекты:

Рус мәктәпләрендәге татар балалары өчен дәреслек, морфологиянең бер тармагы.

Проектның фәнни яктан әһәмияте:

Татар теленең грамматикасын өйрәнү белән шөгыльләнүче , эзләнүче фәнни хезмәткәрләр, укытучы-мөгаллимнәр өчен әһәмиятле.

Проектның гамәли әһәмияте һәм яңалыгы:

Татар балалары белән эшләүче татар теле һәм әдәбияты укытучыларына интерактив кулланма була алуында.

Укучыларның эшчәнлегенә карап, проектның классификациясе.

Проектның төп өлешенең структурасы:

Сыйфатларны табу, билгеләре буенча бүлү һәм компьютерда җыю;

Сыйфатларны табу, төркемчәләре буенча бүлү (асыл, нисби), компьютерда таблицага язу;

Сыйфатларны табу, дәрәҗәләргә аеру (гади, чагыштыру, артыклык, кимлек), компьютерда таблицага язу;

Сыйфатларны табу, ясалышы ягыннан төрләренә аеру (тамыр, ясалма, кушма, парлы, тезмә) һәм компьютерда кызыклы биремнәр төзеп басу;

Сыйфатларны табу, җөмлә кисәкләре буенча аеру (аергыч, хәбәр) һәм компьютерда басу;

Сыйфатларны табу, исемләшкән сыйфатларны аерып, компьютерда таблица язу;

Сыйфатларга морфологик анализ ясау таблицасы.

Проект эшчәнлегенә таләпләр:

Проектны эшли башлаганда, укучылар сыйфат турында өлешчә беләләр. Проектны эшләп бетергәндә, укучыларның сыйфат турында мәгълүматы тулы булырга тиеш.

Проектның төп өлеше:

Сыйфаттемасы – урта сыйныфларда катлаулы темаларның берсе. Бу теманы өйрәнгәндә, коммуникатив максатларны күз алдында тотып, репродуктив, аңлату – күрсәтү методлары кулланыла. Укытучыга күп иҗат итәргә, уйларга кирәк.

Сыйфат темасын өйрәнгәндә (6нчы сыйныфта – танышканда, 7нче сыйныфта – кабатлаганда), иң башта сыйфатның мәгънәсенә төшенеп, аны башка сүз төркеменнән аерырга өйрәнәбез. Мирсәй Әмир әсәренең өзегеннән сыйфатларны табабыз, аларны компьютерда кызыл төс белән аерып чыгарабыз (кушымта №1).

Шуннан соң укучылар сыйфатларны ике төркемчәгә бүлергә өйрәнә: асыл һәм нисби. Аларны тексттан алып, ике баганага бүлеп язып чыгалар, нәтиҗәсе итеп, әлеге ике төркемчәнең аерма яклары буенча таблица төзиләр (кушымта №2).

Киләсе этап булып, укучыларның сыйфат дәрәҗәләрен өйрәнү тора. Укучылар дәрәҗәләрне бер-берсеннән аерырга өйрәнәләр һәм, төркемгә бүленеп, һәрбер дәрәҗәгә истә тотыр өчен уңайлы таблица төзиләр (кушымта №3). Шуннан соң ясалышы буенча төрләрен өйрәнү максат булып тора. Укучылар әлеге теманы яхшы үзләштергәннән соң, бик күп күнегүләр башкарганнан соң, үзләре дә интерактив такта өчен кызыклы биремнәр төзиләр (кушымта №4). Шактый белем туплагач, сыйфатларны җөмлә кисәкләре буенча аерырга өйрәнәбез. Һәр төркем, берәр әдәби әсәрдән кулай өзекне алып, аны компьютерда җыеп, башка сыйныфташларына әзерләп, аларның белемнәрен тикшереп карый (мисал өчен кушымта №5).

Соңгы этап: исемләшкән сыйфатларны тексттан аерып чыгара белү, морфологик анализ ясарга өйрәнү. Укучылар укытучы әзерләгән текстта исемләшкән сыйфатларны кызыл төс белән билгелиләр һәм морфологик анализ үрнәге нигезендә сыйфатны адымлап тикшерәләр (кушымта №6).

Практикада кулланылышы.

Сыйфат темасын кабатлап ныгытканда, интерактив такта кулланып үткәрелгән дәресләрнең берсен тәкъдим итәбез.

6 сыйныф өчен татар теленнән  дәрес эшкәртмәсе. 

Тема: "Сыйфатларны кабатлау һәм ныгыту".

Дәрес төре: Кабатлау

Максат: 1. Укучыларның сыйфат турында белемнәрен ныгыту;

2. Сөйләм күнекмәләрен камилләштерү, ишетеп аңлау күнекмәләрен (аудирование) ныгыту, бирелгән тема буенча сорау төзү күнекмәләрен, бәйләнешле сөйләм телен үстерү, сүзлек байлыгын арттыру.

           3. Логик фикер йөртүне үстерү; интерактив такта белән оста һәм кулай эшли белү.

4. Әниләргә хөрмәт хисе тәрбияләү. Матурлыкны тоя белергә өйрәтү.

Җиһазлау:

интерактив такта

аудиоязмалар

ноутбук, тавыш көчәйткечләре

таратма материал

Федеральдәүләт стандартлары буенча татар теленнән ныгытып кабатлау дәресенең технологик картасы.

Кушымта №1.

Кушымта №2.

Кушымта №3.

Кушымта №4.

Кушымта №5.

Кушымта №6.

Файдаланылган әдәбият:

Абдрәхимова Я.Х. Татар теленнән мөстәкыйль эшләү өчен күнегүләр: Татар урта гомуми белем бирү мәкт. 5-7 нче сыйныфларында эшләүче укытучылар өчен кулланма. – Казан: Мәгариф, 2005.

Агмалетдинова Р.Н. Сыйфатларны өйрәнәбез. Интерактив такта өчен таблицалар һәм күнегүләр: 4-7 нче сыйныф укытучылары өчен методик кулланма. – Казан: “Школа” нәшрияты, 2009.

Агмалетдинова Р.Н. Сыйфатларны өйрәнәбез. Компьютер программасы һәм тест. 6-7 нче сыйныф укытучылары өчен методик кулланма. . – Казан: “Школа” нәшрияты, 2009.

Максимов Н.В. Татар теле: Рус телендә төп гомуми белем бирү мәкт. 6нчы сыйныфы өчен дәреслек (татар балалары өчен) / Н.В. Максимов, М.З. Хәмидуллина. – Тулыл. 4нче басма. – Казан: Мәгариф, 2010.

Новый федеральный закон об образовании в Российской Федерации №273-ФЗ. Проспект. – Москва, 2014.

Рус телендә урта (тулы) гомуми белем бирү мәктәпләре өчен татар теле һәм әдәбиятыннан үрнәк программалар: 1-11 нче сыйныфлар/ [ басма өчен Ч.М. Харисова, К.С. Фатхуллова, З.Н. Хәбибуллина җаваплы ]. – Казан: Татар китап нәшрияты, 2011.

Сафиуллина Ф.С., Зәкиев М.З. Хәзерге татар әдәби теле: Югары һәм урта уку йортлары өчен дәреслек. – Тулыл. 2нче басма. – Казан : Мәгариф, 2002.

Татар грамматикасы. – Т. II. – М.: “Инсан”, Казан: “Фикер”, 2002.

Татарстан Республикасы Мәгариф һәм Фән министрлыгы. “Дәрес эшкәртмәсе үрнәкләре” (татар теле һәм әдәбият, 1 кисәк): “Школа” нәшрияты. – Казан, 2005.

Федеральный государственный образовательный стандарт основного общего образования. Министерство образования и науки Российской Федераии. Москва:«Просвещение», 2013.

Харисова Ч.М. Татар теле: теория, күнегүләр, тестлар. – Казан: “Мәгариф” нәшрияты, 2006.

Хуҗиәхмәтов Ә.Н. Педагогик технологияләр. – Казан: Мәгариф, 2008.

Шәмсетдинова Р.Р. Татар теле: Күнегүләр. Анализ үрнәкләре. Тестлар. – Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2005.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/73677-fdbbs-shartlarynda-tatar-tele-dreslrend-ik