Әлкием-бәллием

Татарстан,Әлки МР,Иске Салман мәктәбе

Укытучы : Гизатуллина Л.

Тема:«Әлкием –туган төбәгем” әдәби музыкаль кичә.

Максат :туган төбәгебезгә мәхәббәт ,горурлану хисләре тәрбияләү

Җиһазлау : плакатлар,”Язучы-шагыйрьләр”альбомнар

Җыр: Н.Дәүли сүзләре “Әлкием ,бәллием”

Әлкием,әллием,бәллием,

Син минем балачак бишегем.

Күңелдә мәңгелек исле гөлем,

Йөрәктә яши лә исемең.

Әлкием,әллием,бәллием,

Син мине таң белән уяттың.

Язмышым бу җирдә башланды,

Син мине дөньяга озаттың.

Әнкәем нан биргән кулыма,

Су биргән Чирмешән елгасы.

Яктырак,җылырак шикелле

Әлкинең үзенең кояшы.

Китсәм дә мин тагын каядыр,

Әлкине сагынып уйлармын.

Гафу ит,туган як,улыңны,

Яңадан кайтмаска юлларым.

1ук.Әй,әлкием,туфрагыңнан

Башланды гомер чишмәм.

Яшә,яшә йөрәгемдә

Сулмас яшьлегем булып.

2ук Туган нигез,туган туфрак....Бу сүздә нихәтле наз .Әлкием,бәллием,балачак бишегем,ди Н.Дәүли.

Ә без Әлки районы турында нәрсә беләбез соң? (1ук.Әлки төбәгенең оешуын сөйли,герб ,флаг күрсәтелә) Әлки районы дигән исем астында административ-территориаль төбәк 1930 нчы елда оештырылган. Аңа кадәр бу территория Спасс кантонына карый. 1963 нче елның 1 нче февраленнән исә РСФСР Югары Советы Президиумы Указы нигезендә район Куйбышев районы составына кертелә.

1965 нче елның 12 нче гыйнвареннан Әлки районы бүгенге чикләрендә яңадан оештырыла. Аның мәйданы 1703 кв.километр тәшкил итә.

Атамасы

Әлки атамасының килеп чыгышы турында тәгаен мәгълүматлар юк. Әлеге атама бәлки Әл (кул) һәм (иркәләү кисәкчәсе) сүзләреннән килеп чыккандыр. Әл-Морза (Гали-Морза) атамасы,Әл-Мөхәммәт (Гали-Мөхәммәт),Галикәй кебек кеше исемнәре булу төбәк атамасының шуларга бәйле рәвештә туу ихтималына да ишарәли.

Халыкта бу төбәккә тәүге килеп төпләнүче кешеләр Әлки (Галикәй) бабай булган,дигән риваятьләр дә бар.

Әлки-борынгы һәм шактый интернациональ атама. Казахларда,мәсәлән , Әлкиев фамилиясе,Иделнең уңъяк ярында русча бозып әйтелүче Алкино шәһәрчеге бар. Районда Әлки атамалы авыллар өчәү-Түбән Әлки,Урта Әлки,Югары Әлки.

1920 нче елларда Түбән Әлки авылы волость үзәге булган. Районга Әлки атамасы калу шуңа бәйле. Район үзәге булып исә Базарлы Матак авылы тора.

3ук.Әлки ягы моңлы як.Туган төбәгебездән данлыклы кешеләр байтак чыккан.Менә алар:

Нәби Дәүли

Фәхри Әсгать

Фатих Сәйфи-Казанлы

Фаяз Дунай

Ил Газиз

Мөдәррис Вәлиев(Салих Маннапов)

Йосыф Зарипов

Әзәл Яһудин

Шамил Маннапов

Әсрар Галиев

Әнвәр Зарипов

Бикә Рәхимова

Илсөяр Сункишева

Әсхәт Хисматов

Мирсәет Сөнгатуллин

Галия Булатова

Педер Хузангай

Исламия Мәхмүтова

Рузия Мотыйгуллина

Резеда Төхвәтуллина

Илгизәр Солтан

Әнәс Галиуллин

Сәрмәдия Сөләйман

Марат Хәмитов

4ук. Шагыйрь булды,китап язды

Тынгысыз алар эше

Аларга сокланып үтә

Тормышның һәр мизгеле

5 ук. Н.Дәүли. Туган төбәгебез горурлыгы .Быел аңа 100 яшь

(1укучы шигырен сөйли)

Җыр Б.Рәхимова сүзәре

6ук. Йомшак җилләр иркәләде

Әлкием иртәләрен.

Туган җиргә мәхәббәтем

Җиңә тормыш киртәләрен.

7ук. Шагыйрь булды якташыбыз,

Безнең өчен бу бик зур горурлык.

Шигырьләре нинди генә әле,

Дөнья бәһасенә торырлык

Ш.Маннапов -Әлкием чишмәләре

Идел суы нигә тәмле,

Идел суы ник тирән?-

Аңа сулар кушылгандыр

Әлки чишмәләреннән.

Әй,Әлкием,туфрагыңнан

Башланды гомер чишмәм.

Миннән башка яшәсәң дә,

Улыңны үксез итмә.

Яшә-яшә йөрәгемдә

Сулмас яшьлегем булып

Якташларым белән бергә

Җырлаган көем булып.

Бу җырларым нигә моңлы,

Сагышларым ник тирән?-

Аңа моңнар кушылгандыр

Әлки чишмәләреннән.

8ук. Туган туфрагыннан илһам алган авылдашыбыз Р.Галиев та –безнең горурлыгыбыз.

Туган авылым-Салманым.

Ишеткәндәй булам су буенда.

Шаулауларын зирек талларын

Күңелемнән китми гел уемда

Туган авылым,газиз Салманым.

Оныта алмыйм болын-тугайда

Сандугачның чут-чут сайравын

Урманнарның тәүге хыялымда

Туган авылым,газиз Салманым.

Саф чишмәләр суын татып үскән

Кара кашлы гүзәл ярларын.

Айлы кичләр мәңге чыкмас истән

Мәхәббәтле авылым-Салманым.

Аунап үскән басу-кырларыннан

Ахры,мәңге аерыла алмамын

Тузанланган таныш юлларыннан

Мин кайтырмын сина,Салманым.

9ук. Яратыгыз туган ягыгызны,

Яратыгыз туган нигезегезне.

Һич нигә дә карамый

Туган якны яратмыйча ярамый.

Җыр. “Туган як”

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/12462-lkiem-blliem