Иярчен тэмамлык жэмлэлэр

9 нчы сыйныфлар өчен татар теле дәресе план-конспекты

Дәрес темасы. Иярчен тәмамлык җөмләләр

Дәрес максаты. 1. Иярчен җөмләләрнең мәгънә ягыннан төрләрен өйрәнүне дәвам итү. Иярчен тәмамлык җөмләләрнең аналитик һәм синтетик төрләре белән танышу.

2. Иярчен тәмамлык җөмләләрне тану, төзи белү, башка төр иярчен җөмләләрдән аера белү күнекмәсе булдыру.

3. Күмәк эш башкарганда, әдәплелек кагыйдәләрен ныгыту.

Дәрес барышы. 1. Дәресне оештыру. Дәреснең максатын әйтү.

- Без бүген иярчен җөмләләрнең мәгънә ягыннан төрләрен өйрәнүне дәвам итәбез. Иң элек кушма җөмләләр турында белгәннәребезне искә төшерәбез. “Әйе”, “Юк” сүзләре белән җавап бирергә. Укучылар укытучы әйткән сорауларга җавапларны дәфтәр битләрендә “Әйе”, “Юк” сүзләре белән язалар. Соңыннан җаваплар күмәк тикшерелә, хаталар төзәтелә, билгеләр куела.

3. Өй эшен тикшерү. Укучылар бер-берсенең өй эшен тикшерәләр.Тикшерү критерийлары: өй эше күләме, мисалларның дөреслеге. Берничә укучыдан куелган билгегә комментарий сорала.

4. Белемнәрне актуальләштерү. Төркемнәрдә эш. Укучылар иярченле кушма җөмләләр турында 5 минут эчендә белгәннәрен кәгазь битенә чиратлашып язалар. Соңыннан җавапларны беренче төркем җитәкчесе кычкырып укый. Калган җитәкчеләр өстәмәләр генә ясый.

5. Яңа теманы аңлату.

а) - Иярчен җөмләләр мәгънә ягыннан 14 төрле. Шуларның икесе белән без таныш. Бүген тагын бер төре белән танышабыз. Ул нинди иярчен җөмләләр? Тактада язылган иярченле кушма җөмләләрнең иярчен җөмләләренең төрләрен билгеләгәч ачыкларбыз.

1) Кемнең итәгенә ут төшсә, шул яна.

2) Гадәтем шул: ялгыз кешеләрне кытыклап үтерү.

3) Шуны яхшы бел: хәзер сиңа урам гадәтләрен ташларга кирәк булыр.

Дәрес темасын дәфтәрләргә язу.

б) - Иярчен ия җөмләнең төзелеш ягыннан аналитик һәм синтетик төрләре, ә хәбәр җөмләнең аналитик төре генә бар. Иярчен тәмамлык җөмләнең нинди төрләре бар, аларны бәйләүче чаралар ниндиләр? Бу сорауларга җавапны без бергәләп табарбыз.

Төркемнәрдәге һәр укучыга иярчен тәмамлык җөмләсе булган берәр кушма җөмлә бирелә. Алар җөмләләргә өлешчә анализ ясыйлар: грамматик нигезләрен билгелиләр, бәйләүче чараларны табалар, төзелеш ягыннан төрен билгелиләр, бирелгән төркем өчен уртак булган таблицага яза баралар. Нәтиҗә ясала . Укытучы әзер таблицаны проектор ярдәмендә күрсәтә.

6. Яңа теманы ныгыту. Иярчен тәмамлык җөмләне аера белү. Дәреслекнең 46 нчы битендәге 61, 62 нче күнегүләрдән иярчен аергыч җөмләле кушма җөмләләрне табу.

7. Иярчен тәмамлык җөмләләрне төзү. Сорауларга кушма җөмләләр белән җавап бирү. Һәр төркемгә бер сорау. Иң матур җөмләләр дәфтәргә язып куела.

1) Мин нәрсәне күрдем?

2) Ул нәрсә дип әйтте?

3)Алсунәрсәгә сөенде?

8. Схемага туры китереп җөмләләр төзү. Схемалар битләрдә һәр укучыга бирелә. Алар уйлыйлар – язалар – төркемнәрдә фикерләшәләр.

9.Дәресне йомгаклау. Иярчен тәмамлык җөмләләр турында белгәннәрен чиратлашып әйтәләр.

10. Өй эше. 47 нче бит, 63 нче күнегү.

­­

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/34407-ijarchen-tjemamlyk-zhjemljeljer