Сценарий «Ийэ тыл кунэ»

Тема: Ийэ тыл күнэ үрдүкү кылаастарга анаан ыытыллар

Салайааччы: саха тылын уонна литературатын учуутала Хоютанова Ульяна Афанасьевна.

Киириитэ:

Саха тыла - өркөн өйбүт

Саамай кэрэ, саамай күндү,

Умнуллубат, уостан түспэт,

Ийэ тэҥэ нарын – намчы,

Мунчаардахха, муунардахха,

Ырыа буолан саататар,

Сааамай уустук санаалары

Сатаан этэр кыаҕы биэрэр,

Ийэ тылбытыгар аналлаах

Дьоро күнү, күрэхпитин,

Саҕалыырбытын көҥүллээҥ.

Ырыа:

Тыл- саха омук үтүмэн үйэлэргэ чочуйбут, чопчулаабыт өйдөбүлэ, өлөрү кыайбыт өйө. Саха тылыгар норуоппут олоҕо, кута-сүрэ, майгыта-сигилитэ, өйө-санаата, иэйиитэ, философията –барыта баар.

1 түһүмэх:

Мин тылым- мин тохтор тойугум,

Мин тылым- мин туойар хомуһум,

Кэриэһим кэннибэр хааларым:

Кэхтибэт кэрэкэ тылларым.

Хас биирди киһи ааттаах-суоллаах. Ол курдук хас биирдии бөлөх аат уонна дивиз толкуйдуур.

2 түһүмэх:

Төрөөбүт төрүт тыл

Сөрүүн сүөгэй курдук

Сүрэҕи-быары сылаанньытар.

Өс хоһооннорун ситэрэн биэр.

Кулгаах ырааҕы истэр,.... харах чугаһы көрөр

Алгыс баһа сыалаах,....кырыыс баһа хааннаах

Тоҥтон толлубат,....ириэнэхтэн иҥнибэт буол

Ойуурдаах куобах охтубат,....дьонноох киһи бохтубат

Үөрэх баар-...бараммат баай

Сүгэ кыайбатаҕын - .....сүбэ кыайар

Норуот күүһэ-....көмүөл күүһэ

Аҕыйах тыл минньигэс-....элбэх тыл сымсах

Киһи тыла -....ох

Кырдьаҕастан алгыһын, ...эдэртэн эйэтин ыл

3 түһүмэх:

Эппэр ийэм үүтүн кытта

Иҥпит эбит, быһыыта,

Кустук өҥнөөх

Кымыс сыттаах

Сахам мандар саҥата.

Нууччалыы тыллары сахалыы тылбааһын эт:

Дорога-суол

Сплошной лес- сис тыа

Берег-күөл кытыыта

Засидка-дурда

Кочка-дулҕа

Высохшее дерево- хаппыт тиит

Коновязь- сэргэ

Чурка-лэкэ

Столб-баҕана

Матрас-тэллэх

Браслет-бөҕөх

Молоток-өтүйэ

Лодка-оҥочо

Растояние, равное высоте кулака-тутум

Толщина мизинца-ылгын чыкыйа

Маховая сажень-былас

4 түһүмэх:

Доҕордуу уотун куруук

Үлэ, үөрэх күөдьүтэр.

Кэрэ дьыала, кэрэ тойук

Эдэр сааһы киэргэтэр.

Эйэлээхтик күрэхтэһии

Үтүө аакка тириэрдэр,

Бэрт былдьаһан тиниктэһии-

Саакка – суукка тириэрдэр.

Билигин хас биирдии бөлөхтөн биирдии оҕо тахсар тыл бэриллэр. Ону быһаарар. Айымньылар ааттара.

Тимофей Сметанин “Күөрэгэй”,

Эрилик Эристиин“Хачыгыр”,

Суорун Омоллоон “Бэйэтэ эмтиэкэ”,

Иван Гоголев-Кындыл “Хара кыталык”,

Тимофей Сметанин “Егор Чээрин”,

Суорун Омоллоон “Ачаа”,

остуоруйа “Биэс ынахтаах бэйбэрэкээн эмээхсин”,

Эллэй ”Чурум Чурумчуку”,

Суорун Омоллоон “Чүөчээски”,

Суорун Омоллоон “Хараҥаҕа тыкпыт сырдык”,

Ойуунускай “Оҕо куйуурдуу турара”,

норуот сэһэнэ “ Майаҕатта Бэрт Хара”

5 түһүмэх:

Паараласпыт тыллар паараларын бул:

Аас, бараан, ас, туор, ньүдьү, им, үөс, балай, үрүҥ, үөл, хара, муор, дьаһах, иэл, элэ, куйу, была, һайы , ис, дьаҥ, муор, тиэл

Аас-туор

Ас-үөл

Ньүдьү-балай

Куйу-һайы

Элэ-была

Им –балай

Үрүҥ-хара

Ис-үөс

Дьаҥ-дьаһах

Муор-туор

Иэл-тиэл

Куйу-һайы

6 түһүмэх:

Күлүүлээх түгэнтэн инценировка толкуйдааһын 5 мүнүүтэ

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/344605-scenarij-ijje-tyl-kunje