Методическая копилка

Мадæлон æвзаджы урокты зӕрдӕргъӕвд ахуыргӕнинӕгтимӕ куыст.

Алы къласы дæр ахуыр кæнынц, сæ мадæлон æвзаг ахуыр кæныны сæрмагонд авналæнтæ кæмæ ис, ахæм ахуырдзаутæ. Алкæмæн дæр дзы ис йæхи сæрмагонд курдиат, егъау гæнæнтæ, диссаджы хъару, кæцы сæ рæзын кæны æмæ рæзын кæны. Арæх курдиатджын сывæллæттæй бирæтæ тынг уарзон вæййынц се ‘мгæртты ‘хсæн. Ахæм сывæллæттæ сты æппæты æнкъарддæр сæ архайд, уагахаст æмæ хъуыдыкæнынадæн аргълæвæрдмæ, уыдон сты æнкъарæнты стимултæм æнкъарæнты æмæ хуыздæр æмбарынц ахастытæ æмæ бастдзинæдтæ. Курдиатджын сывæллæттæ сты тынг домаг сæхицæй, арæх æвæрынц ахæм нысантæ, кæцытæ ныртæккæ сæххæстгæнæн нæй, уый та æркæны эмоцион æнкъарæнтæм æмæ уагахасты дестабилизацимæ.

Зӕрдӕргъӕвд сывæллæтты дих кæнæн ис дыууæ къордмæ.

Фыццаг къорд сты сывæллæттæ, кæцыты авналæнтæ практикон æгъдауæй сты уæлцъарыл æмæ сæ æнцондæр у бафиппайын æмæ сæ фæдыл цæуын. Арæхдæр уыдон вæййынц интеллектуалон æгъдауæй рæзгæ сывæллæттæ. Æмæ сын сæ авналæнтæ уынæм къласы цæстдардтыты фæрцы, стæй сæ цавæрдæр интеллектуалон мадзæлттæм æмæ, æппынфæстаг, олимпиадæтæм акæныны фæрцы. Ацы сывæллæттимæ кусын æнцондæр у, практикон æгъдауæй зынынц æмæ ам сæйрагдæр у сæ интеллектуалон авналæнтæ дарддæр рæзынæн уавæртæ аразын.

Дыккаг къордмæ хауынц, йæ тырнындзинад сфæлдыстадон фæзуаты кæмæн ис, ахæм сывæллæттæ. Уыдон сты сфæлдыстадон курдиатджын сывæллæттæ. Æмæ арæхдæр нæ бон нæу сæ фæдыл ацæуын. Уымæн æмæ ахæм сывæллæттæ фылдæр хатт вæййынц æнæууæнк, æддæдæр, æхсæнадæй æхгæд, ис сын сæхи социалон-психологон зындзинæдтæ, æмбæлттæ сын нæй, ныууадзынц сæхи фæндонмæ гæсгæ. Уырны сæ, царды ницæуыл фæцалх сты, ницы аразын зонынц æмæ цы аразынц, уый иннæтæй æвзæрдæр кæй у. Ахæм сывæллæттæ арæх сæ проблемæтыл ныххæлиу вæййынц, сæ хъуыдытæ макæмæй раргом кæнын сæ нæ фæфæнды, сæ хъуыдытæ раргом кæнын нæ фæзонынц, сæхи хъарутыл нæ æууæндынц æмæ сæ адæмы æхсæнæй фæхицæн кæнын тынг зын вæййы. Растдæр ацы къордмæ арæхдæр хауынц, æвзæр чи ахуыр кæны, ахæм сывæллæттæ, хаттæй-хатт дзы иу зонæ вæййы тынг размæцыд.

Курдиатджын ахуырдзаутимæ куысты методтæ æмæ хуызтæ, фыццаджыдæр, хъуамæ органикон æгъдауæй баиу уой скъолайы æппæт ахуырдзаутимæ куысты методтæ æмæ хуызтимæ æмæ уыцы иу рæстæг хицæн кæной бæрæг оригиналдзинадæй. Уымæ гæсгæ ацы категорийы сывæллæттæн хуыздæр сты ахæм куысты мадзæлттæ:

иртасæн;

æрдæг агурæн;

 проблемон;

проектон.

Курдиатджын сывæллæттимæ куысты методтыл æнцойгæнгæйæ, нæй гæнæн æмæ æнæ бавналæм куысты сæйрагдæр хуызтæм:

кусын дыууæйæ, чысыл къордты;

бирæуæладзыгон хæслæвæрдтæ;

сфæлдыстадон хæслæвæрдтæ;

цы проблемæ æвзæрд, уый фæдыл консультацитæ дæттын;

ныхас;

хъæзтытæ.

Сæйрагдæр у ацы арæхстдзинад рæзын кæнын ахæм мадзæлтты:

предметон олимпиадæтæ;

интеллектуалон марафонтæ;

алыгъуызон ерыстæ æмæ викторинæтæ;

дзырдæй хъæзтытæ æмæ хъæлдзæгдзинад;

проекттæ алыхуызон темæтыл;

ролтæй хъазæн хъæзтытæ;

индивидуалон сфæлдыстадон хæслæвæрдтæ.

Ацы мадзæлттæ æмæ формæтæ курдиатджын скъоладзаутæн фадат дæттынц сфæлдыстадон архайды æмбæлгæ формæтæ æмæ хуызтæ равзарынæн. Курдиатджын сывæллæтты сбæрæг кæнын ныридæгæн райдайæн кълæсты цæуы цæстдарды, психологон миниуджытæ ахуыр кæныны, ныхасы, мысынады, логикон хъуыдыкæныны æмæ ныййарджытимæ коммуникацийы бындурыл. Ахуыргæнæг йæ хъус дары сывæллоны рæзты миниуджытæм зонындзинæдты къабазы.

Фæткмæ гæсгæ, курдиатджын сывæллæттæ равдисынц:

хъуыды кæныны бæрзонд продуктивондзинад;

æнцонвадат ассоциаци;

 прогноз кæнынмæ арæхсын;

хъусдарды бæрзонд концентраци.

Дифференциргонд æгъдауæй пайда кæнгæйæ, алы ахуыргæнæг дæр кусы уыцы миниуджытæ рæзын кæныныл. Мæнмæ гæсгæ, курдиатджын сывæллæтты авналæнтæ æнтыстджынæй рæзын кæнынæн уавæр у ахуыргæнджыты коллективы бацæттæ кæнын.

Ахуыргæнæг хъуамæ уа:

æнæмæнг курдиатджын, арæхстджын эксперименталон æмæ сфæлдыстадон архайдтытæн;

профессионалон æгъдауæй арæхстджын;

зондджын, æгъдауджын æмæ ахуыргонд;

 ахуыр кæнын нырыккон педагогон технологитæ;

психолог, ахуыргæнæг æмæ ахуырадон процессы дæсны организатор;

уæд позитивон «æз-æмбарынад», нысанмæздæхт, æнæфæцудгæ, эмоционалон æгъдауæй фидар.

Курдиатджын сывæллæттимæ кусгæйæ, хъуамæ зонай:

хъæздыгдæр кæнын ахуырадон программæ, ома ахуырады мидис ног æмæ уæрæхдæр кæнын;

разæнгард кæнын ахуырдзауты зонындзинæдтæ;

кусын хицæнæй, индивидуалон æгъдауæй æвдисын æмæ ахуырдзаутæн уынаффæ кæнын;

хæссын æмбæлон психологон æмæ педагогон уынаффæтæ;

анализ кæнут уæ ахуырадон æмæ ахуырадон архайдтытæ æмæ æнæхъæн къласы архайдтытæ;

æвзарын æмæ бацæттæ кæнын æрмæг иумæйаг сфæлдыстадон архайдæн

.

Иумæйаг ахуырадон скъолайы мадæлон æвзаджы ахуыргæнæг иннæ предметты ахуыргæнджытимæ абаргæйæ вæййы хуыздæр уавæрты, уымæн æмæ йæ бон у курдиатджын сывæллæтты сбæрæг кæнын ныридæгæн райдайæн кълæсты. Дæнцæгæн мæ фæнды æрхæссын ацы аз 8-æм кълас чи каст фæцис, уыцы ахуырдзаутимæ куыст. Ацы сывæллæттæм мæ цæст дарыны фадат мын уыд 1-æм къласæй фæстæмæ. Иуæй-иу сывæллæтты хъуыдыкæнынад æмæ зонд уайтагъд æрæвнæлдтой адæймаджы цæстмæ.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/620838-metodicheskaja-kopilka