Уалдзаг

Гом ахуыры архайды конспект цæттæгæнæн къорды.

Темæ: «Уалдзæг»

Нысантæ:

- æмныхасгæнæджы ныхасы рæдыдтытæ бафиппайынмæ арæхсын, хъомылгæнæджы æххуысæй кæнæ нывтæй пайда кæнгæйæ уалдзæджы характерон нысæнттæ æвдисæг хъуыдыйæдтæ аразынмæ.

Дарддæр дæр сывæллæтты ахуыр кæнын фæрстытæн бæлвырд æмæ æппæрццаг дзуапп дæттын. Сывæллæтты ныхасмæ бахæссын антонимтæ: бæрзонд – ныллæг; ставд – лыстæг; зæнг, тыхджын – лæмæгъ.

Ныхасы хъæлæсон æмæ интонацион экспрессивондзинад фæхуыздæр кæнын

- Рæзын кæнын зæрдылдарæн, хъуыдыкæнынад, хъусдард, фантази, цæстдард, æвзаджы фæзындтæм гæсгæ, диалогон æмæ монологон ныхас. - Ирон æвзагмæ цымыдисдзинад гуырын кæнын, ног сюжетон идейæтæй пайда кæнгæйæ, дзурынмæ тырнындзинад.

Æрмæг æмæ кусæнгæрзтæ: нывтæ темæйыл «Уалдзæг», адæймаджы æмæ цæрæгойты алыхуызон архайдтытæ æвдисæг нывтæ, проектор, антонимон нывтæ, ирон национ музыкæйы аудиофыстæгтæ, «Мæргъты хъæлæстæ» лыггаг нывтæ.

Ход занятия:

Сабитæ бахызтысты ирон музыкæ «Хонгæйы» цагъдмæ ,æрлæууыдысты æмæ салам радтой уазджытæн..

Ӕз дæумæ куы бахудон

Ды мæнмæ куы бахудай

Иумæ мах куы бахудæм

Уазджытæм куы акæсæм

Къухтæ сæм куы атилæм

Схъæлдзæг уыдзæн бон.

Сабитæ , фыстæг нæм æрбахаста постхæссæг.

Хъ: Æгас цæут , сывæллæттæ! Æз дæн хæларзæрдæ аргъаугæнæг. Мæн тынг хъæуы уе æххуыс! Æз уын ныффыстон аргъау уалдзæджы тыххæй, фæлæ Ихджын Зымæг мæ аргъауы иу хайыл ныффæлдæхта мит æмæ йæ сулæфын нæ уадзы.

Байхъусутма : "Раджы заман уыдис цыппар афæдзы афоны: Зымæг, Уалдзæг, Сæрд æмæ Фæззæг. Уыдон цардысты æмзæрдæйæ æмæ радыгай хицауиуæг кодтой дунейыл: æртæ мæйы зымæг, æртæ мæйы уалдзæджы, æртæ мæйы сæрды æмæ æртæ мæйы фæззæджы. Фæлæ иу бон Зымæг сфæнд кодта, æппæты ахсджиагдæр кæй у, уый æмæ йæ нæ бафæндыд йæ бынат раттын, Уалдзæгæн .

Мæргътæ ныууагътой зарын, æмæ Фæззæг æмæ Сæрд фестадысты æнæнцой.

Мæнмæ ис ахæм диссаг, кæцыйæн йæ бон у уазалыл фæуæлахиз уæвын." "Сабитæ, баххуыс мын кæнут цæмæй уалдзæг йæ бартæ райса. Уырны мæ, сымах кæй зонут уалдзæджы миниуджытæ. Радзурут мын сæ, æмæ зымæджы æлхъывдад уайтагъд фесæфдзæн æмæ уалдзæг йæ бынаты баллæудзæн. .

Хъ: Сывæллæттæ, баххуыс кæнæм аргьаугæнæгæн, аргъауы фервæзын кæнынæн æмæ уалдзæджы тыххæй радзырд ныффыссынæн? нæ зæрдыл дарын хъæуы уалдзæджы миниуджытæ.

Хъ.: Кæсут-ма, абон мæ сывæллæттæ куыд хъæлдзæг сты. Æз зонын сымахæн ахæм хъæлдзæг æмæ хорз зæрдæйы уаг цæмæн ис, уый. Уымæн æмæ ралæууыд цавæр… афæдзы афон?

С.: Уалдзæг.

Хъ.: Раст зæгъут, ныртæккæ у уалдзæг. Байхъусæм æрдзы уынæртæм æмæ сæ базонут цæй уынæртæ сты?

  (аудио цæугæ доны ,къæвдайы,тæдзынджыты уынæр, цъиуты зарын»).

Цыма уый чи зары?»

Хъ: Куыд тынг рæсугъд зарынц!) Цæй-ма, мах дæр азарæм цъиутæ , куыд зарынц афтæ!

Фонетикон хъас

- Цъыввит, цъыввит – цъиу, цъиу, цъиу,

Бæласыл ныззарыд цъиу:

- Уалдзæг, уалдзæг, тавы хур,

Цъиу, цъиу, цъиу, цъыбар-цъыбур!

Хъ: Сабитæ, цæй азарæм семæ!

Раст дзурæм мыр ( цъ) дæндæгтæ иумæ баиу кæнæм.

Цъа, цъо, цъи, цъу, Цъы.

Цавæр мыр хъусæм арæхдæр ?

Сыв: Цъ

Уалдзæг у расугъд афæдзы афон. Цыма боныхъæд та цавæр у? Цæй-ма, ахъазæм. Нæ хъазт хуыйны«Боныхъæд». Хъæуы на равзарын диктор, уый тыххæй мах спайда кæндзыстæм нымайæнæй.

Хур скаст, фæзтæ дард,

Уыгæн маст, Цъиу ныззарыд!

Мыст кæуы, Уый нæу раст,

Куыдз хæры, Райдай хъазт.

Диктор уыдзæн Дамир.

Хъ:Ма уæ ферох уæд, диктор кæддæриддæр дзуры аив æмæ рæсугъд.

Хъаст : «Боныхъæд».

Алан: Ныртæккæ у уалдзæг. Абон у хъарм бон. Хур кæсы æмæ тавы. Нæ Уары къæвда (кæнæ нæ уары).Хъарм дымгæ дымы.

Д/хъ («Афтæ у, æви нæ?»).

ХЪ: Уалдзæджы арæх уары мит? О æви нæ?

С.: Нæ.

ХЪ:: Уалдзæджы хур кæсы æмæ тавы?

С: О!

Хъ: Уалдзæджы сыфтæртæ згъæлынц зæхмæ?

С: Нæ

Хъ: Уалдзæдзы арс фæкæны фынæй ?

С Нæ:!

Хъ: Уадзæджы цъиутæ атæхынц хъарм бæстæм?

С: Нæ.

ХЪ: Уалдзæджы цъиутæ фæзарынц?

С: О!

ХЪ: Уалдзæджы адæм сæ цæхæрæдæдтыæ кусынц?

С: О.

Хъ: Уалдзæджы бон кæны цыбырдæр æхсæв та даргъдæр?

С: О.

Хъ: Бæдайнаг сабитæ!

Цæмæй къухтæй куыст хорз бакæнæм ,уый тыххæй скæнæм ᴁнгуылдзты гимнастикæ:

ᴁнгуылдзты гимнастикæ:

Иу – фæтæхы цъиу,

Дыууæ – æз цæуын дæумæ,

Æртæ – сымах стут мæ хуртæ,

Цыппар – пурти мæм æппар,

Фондз – мах стæм æмзонд!

Дидактикон хъаст . «Лыггаг нывтæ æрымбырд кæнут»

Цавæр нывтæ уын дзы рауадис ? Иу ныхасæй уалдзыгон нывтæ.

Д/хъ. («Хъуыдыйад кæронмæ ахæццæ кæн») пуртиимæ.

Хъ: Æз хъуыдыйад райдайдзынæн дзурын, дарддæр та йæ пурти кæмæн радтон, уый кæронма ахæццæ кæндзæн.

- Уалдзæджы хур …… кæсы æмæ тавы.

-Уалдзæджы арæх фæуары …..къæвдатæ.

- Уалдзæджы арæх фæдымы хъарм ……дымгæ.

-Уалдзæджы цъиутæ …….æртæхынц хъарм бæстæйæ.

- Уалдзæджы кæрдæг ……. Цъæхæй сзайы

-Уалдзæджы бæлæстыл фæзыны ……къуыбæртæ стæй та сыфтæртæ.

Змæлгæ хъаст: « Къӕвда уары»

Къӕвда уары, уары! (лидзынц)

Бӕлас зайы, зайы. (сабыргай къухтæ хæрдмæ исынц)

Къӕвда уары, уары! (сабыргай къухтæ бынмæ уадзынц)

Кӕрдӕг зайы, зайы (сабыргай къухтæ хæрдмæ исынц)

Нал ис къӕвдайӕн кӕрон, (къухтæ фæрсмæ )

Цъиутӕ цадӕй нуазынц дон (,размæ гуыбыр къухтæ фæстæмæ) Къӕвда банцадис (сабыргай къухтæ хæрдмæ исынц æмæ сулæфын)

Хур та ракастис (сабыргай къухтæ бынмæ уадзынц æмæ сулæфын)

Д/и «Уалдзæджы нысаниуджытæ» нывтæ» (Бахах кæнут раст миниуджытæ уалдзæгæн)

Д/хъ («Зæгъ иннæрдæм»).

Хъ.: - Стыр дон  : - Гыццыл дон.

Хъ: - Хъæлдзæг лæппу   - Æнкъард лæппу

Хъ: - æввахс фæндаг - Дард фæндаг

Хъ: - Тыхджын дымгæ   - Лæмæгъ дымгæ

Хъ: - Бæрзонд дидинæг  - Ныллæг дидинæг

Хъ: - Ставд бæлас  - Лыстæг бæлас

Хъ: - Тæвд бон - Уазал бон

Хъ: Бынмæ æрхизы –уæлæмæ схизы.

Д/и «Уалдзæджы нысаниуджытæ» нывтæ»

Сабитæ радгай исынц нывтæ æмæ аразынц хъуыдыйæдтæ. Стæй сæ æндазынц фæйнæгыл.

Кæс-ма,цы рæсугъд уалдзыгон ныв нын дзы рауадис.

Сабитæ абон мах бахуысс кодтам аргъаугæнæгæн йæ аргъау бараст кæнын ,уалдзæгæн йæ бартæ райсыныл . Акæсут ма, хур дæр куыд бахъæлдзæг. Афтæмæй дунейыл цæрджытæ: адæм, сырдтæ дæр бахъæлдзæг сты, зайæгойтæ рæзынц, цъиутæ зарынц ,уалдзæг йæ бартæ райста сымах фæрцы .

Ноджы ма цас ног дзырдтæ базыдтам: сасчъытæ, Цъыввит,

Цæрæгойтæ. Мыр цъ раст дзурыныл дæр бакуыстам.

Хъ.Уæ зæрдæмæ фæцыдис куыд хъазыдыстæм, уый?

Сыв. О.

Аргъаугæнæг уын бузныджы бæсты æрбарвыста диссаджы лæвæрттæ.

Хъ:нырхæрзбон зæгъæм нæ уазджытæн.

Хæрзбон.Ног фембæлдмæ!

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/637634-ualdzag