Гом ахуыры архайд: «Уздан ныхст» - кстр къорды

Гом ахуыры архайд: «Уæздан ныхæстæ»- кæстæр къорды.

Объективон:

• Ахуыр кæнын сывæллæтты уæздан дзырдбаст формæтæй пайда кæнын.

• Сывæллæтты ахуыр кæнын ахæм хъуыдыйыл, зæгъгæ, кæцыфæнды æхсæнады дæр æнæ уæздан ныхæстæй æмдзу кæнын тынг зын у.

• Ахуыр сæ кæнын хъомылгæнæджы кастмæ лæмбынæг хъусын æмæ фæрстытæн дзуапп дæттын. Хъомыл кæнын уагахасты иумæйаг культурæ æмæ кæрæдзимæ хæларзæрдæ æмæ кадджын ахаст хъомыл кæнын.

• Рæзын кæнын сывæллæтты коммуникативон арæхстдзинæдтæ.

Уæлæмхасæн куыст: Чиныг «Хæрзæгъдау сывæллæттæн уагахасты фæтк»-æй сывæллæттæн кæсын, хъазт «Хуры бахъæлдзæг кæн»-æй хъазын,

Ахуыры архайды æрмæг. Дидактикон хъасты нывтæ, хъæддаг сырдты нывтæ,хуры ныв, фыстæг,тымбылæг.

Ахуырадон архайды цыд:

Коммуникативон хъазт

Райсомæй куы фацæуын рæвдауæндонма

Салам, зæгъын алкæмæн дæр,

Суанг ма сыхæгты гæдыйæн дæр.

Салам цъæх арв,

Салам сызгъæрин хур! (Сывæллæттæ иууылдæр æрæмбырд сты тымбылæй ),

Æз дæн дæ хæлар æмæ ды дæр мæ хæлар, Кæрæдзийыл фидар хæцæм, Æмæ кæрæдзимæ бахудæм!

Стъолыл фыстæг.

Хъом: Кæсут-ма, сабитæ, постхæссæг нæм æрбахаста фыстæг . Бакæсæм цы фыст дзы ис,уый .

Сыв: о,бакæсæм.

Хъом: –Уæ бон хорз 13 -æм рæвдауæндоны зынаргъ сывæллæттæ!

Мах стæм уæздан ныхæсты бæстæйы цæрджытæ æмæ нæ хъæуы сымах æххуыс. Нæ бæстæйы цæрджытæ нал зонынц уæздан ,фæлмæн ныхæстæ. Кæлæнгæнджытæ нæ бæстыл кæлæнтæ скодтой.! Хур дæр ацы бæстæйы нал тавы, æнкъард у, уæздан ныхæстæ кæй нал дзурынц кæрæдзийæн ,уый тыххæй .

Цæмæй хур ракæса ,йæ тынтæй схъарм кæна бæстæйы ,уый тыххæй сæххæст кæнын хъæуы хæслæвæртты.

Хъом:- Баххуыс кæнæм?

Сыв: О

-Сабитæ, мах хъазæм алы бон дæр, æмæ нæм абон уыдзæн æнахуыр хъазт, ацæудзыстæм балцы , рæсугъд, фæлмæн ,уæздан ныхæсты аргъæутты бæстæмæ. Бæстæ æнахуыр кæй у, уымæ гæсгæ ацæудзыстæм балцы æнахуыр хуызы. - Куыд уæм кæсы, уæ бон цæуыл у балцы ацæуын?

Сыв: (Дзуæппытæ: поезд, хæдтæхæг, машинæ, велосипед æмæ æнд.) -Уыйбæрц зонут, фæлæ æрмæст уый нæу. –

ХЪом: Байхъусут базон-базонмæ:

Баллон хъарм уæлдæфимæ,

Æмæ йæ быны чыргъæд,

Дæ къæхты бын зæхх

- Нывы хуызæн.

Цы у? (Тæвд уæлдæфы тымбылæг)

Абон мах абалц кæндзыстæм тæвд уæлдæфы тымбылæгыл . Уæ хорзæхæй, дæ цæстытæ æрæхгæн æмæ дæ цæстытыл ауайын кæн, цыма мах тæхæм мигъты æхсæнты стыр тæвд уæлдæфы тымбылæгыл. Уæлейæ нæ цæстытыл ауайы хъæдтæ, быдыртæ, хъусæм цæугæдоны хъуыр-хъуыр, мæргъты зарын æмæ къæвдайы фæстæ сыгъдæг уæлдæфы тæф.

Хъуысы æрдзы уынæртæ.

II Сæйраг хай

ᴁрбахæццæ стæм бынатмæ. -Мæнæ стæм.

1 Хæслæвæрд: ныв мыст хъæддаг сырдты хсæн .

ХЪом: Иу æнæуаг гыццыл мыст цардис быдыры . Райсомæй изæрмæ хъазыдис æмæ тезгъо кодта быдыры ,фæлæ уæздан ныхæстæ никæмæн дзырдта . Хъæды цæрæгойтæ иууылдæр смæсты сты. Йемæ хъазын никæйуал нæ фæнды. Гагадыргътæй йæм ничиуал хатыд.. Гыццыл мыст тынг æнкъард кодта. Хъæды цы цæрæгойтæ ис, уыдонимæ куыд бафидауон ,ууыуыл катай кодта?

Сабитæ , куыд хъуыды кæнут сымах ,раст кодта мыст ?

Хъом: Цы хъæуы райсомæй куы рацæй цæуай уынджы ,æмæ куы фембæлай искæуыл ,уæд цы зæгъын хъæуы.

Сыв: - Райсомæй алкæмæн дæр «Дæ райсом хорз» зæгъын хъæуы.

Хъом:Æмæ изæрæй хæдзармæ куы цæуай ,уæд де æмбæлттæн куыд хъуамæ зæгъай?

Сыв: «Хæрзизæр!». Æмæ уæд алчидæр хæлар уыдзæн демæ.

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл.

Алыгъди мыст тæрхъустæм , загъта сын : «Уᴂ райсом хорз тæрхъустæ»! Тæрхъустæ йæм бахудтысты æмæ йын радтой уырыдзы. Тыртынатæн дæр , загъта : «Уᴂ райсом хорз !» уыдон дæр йæм бахудтысты æмæ йын радтой æхсæртæ.Афтæ алкæмæндæр дзырдта Дæ райсом хорз!

Хорз сабитæ.

2.Хæслæвæрд: Ныр та ахъаздзыстæм хъаст « базон уæздан ныхас».

Зæгъутма сабитæ : Æмбалыл куы сæмбæлай, Фæнды уынджы, фæнды хæдзары цур бонæй - ма у æфсæрмыгæнæг,фæлæ хъæрдæрæй зæгъ цы?

Сыв: Дæ бон хорз!

Уыцы хæслæвæрд дæр æххæст у.

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл сывᴂллᴂттᴂ.

3. Хæслæвæрд: Дидактикон хъаст: Хорз æмæ æвзæр? Нывты æвзæр хабары сырх къарандасæй ахах кæнут.

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл.

Змæлгæ хъаст:

Уᴂ райсом хорз мᴂ цᴂстытᴂ! (Сывæллæттæ ᴂвдисынц цᴂстытᴂм)

Уᴂ райсом хорз, мæ рустæ !( Сæ къухтæй сæрфынц сæ рустæ)

Уᴂ райсом хорз мᴂ хъустᴂ. ! (Сæ хъустæм ᴂвдисынц)

Уᴂ райсом хорз къᴂхтæ! (Сæ къæхтæй тъæпп-тъæпп ).

Уᴂ райсом хорз хур ! ᴁз райхъал дᴂн!(сᴂ къухтᴂ ивазынц хᴂрдмᴂ)

Сывæллæттæ сæ мидбынаты ивазынц уæлæмæ дæлæмæ)

Дардæр цæуæм .

4.хæслæвæрд: Дардæ хъаст кæнæм.

Хъом : Сырддонцъиу рацæйтахтис æмæ аскъуыдта хæлуарæгæн йæ тынтæ. Сырддонцъиу ма бахъуыр-хъуыр кодта ,фæлæ нæ загъта ницы хæлуарæгæн.

Зæгъутма ,сабитæ цы хъуамæ загътаид Сырддонцъиу хæлуарæгæн?

Сыв:Бахатыр кæн.

Хъом: Сабитæ , фыдуаг куы фæкæнутæмæ уæм уæ мад куы фæхыл кæны ,уæд цы зæгъын хъæуы?

Сыв:Бахатыр кæн , нал фыдуаг кæндзынæн..

Иттæг хорз ,сабитæ.

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл сывᴂллᴂттᴂ.

5.хæслæвæрд:

Уызын рацæйцыдисæмæ фембæлдис тæрхъусыл. Тæрхъусы раз рувас лæууыд . Тæрхъус зыр –зыр кæны фыртæссæй. Уызын уый куы ауыдта ,уæд атымбыл æмæ рувасмæ батылд ,йæ судзинтæ дзы фæныхстысты æмæ рувас лидзынмæ фæцис. Тæрхъус æнæдзургæ ацыд йæ хæдзармæ.,уызын йæ фæстæ кæсгæйæ баззад…

Хъом:Цы хъуамæ загътаид Тæрхъус уызынæн? Раст бакодта æнæ сдзургæ кæй ацыд тæрхъус?

Сыв: Раст на уыдис, бузныг хъуамæ загътаид.

Зæгъутма сабитæ, бузныг ма кæд фæхъæуы дзурын?

Сыв:куы бахæрæм рæвдауæндоны кæнæ хæдзары , исчи нын лæвар куы радты уæд.

Хъом: Иттæг хорз ,сабитæ. Нæ хæслæвæрд та сæххæст кодтам.

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл

6. хæслæвæрд:

Бирæгъ æмæ рувас амбæлдысты фæндагыл ,аныхæстæ кодтой æмᴂ ахицᴂн сты æнæдзургæйæ,алчидᴂр дзы йᴂ хᴂдзармᴂ ацыд æнæ дзургæйæ.Цы хъуамᴂ загътаиккой хᴂдзармᴂ цᴂугᴂйᴂ кᴂрᴂдзийᴂн?
Сыв: Хᴂрзбон.

Хъом:Зᴂгъутма, рᴂвдауᴂндонᴂй хᴂдзармᴂ куы фᴂцᴂут уᴂд хъомылгᴂнᴂгᴂн цы фæзᴂгъут? Ноджы ма кæд фæзᴂгъут хᴂрзбон?

Сыв:Уазæуаты искæмæ куы вæййæм æмæ нæ хæдзармæ куы цæуæм уæд Хᴂрзбон дзурæм .

Иттᴂг хорз сабитᴂ!

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл сывᴂллᴂттᴂ

7. хæслæвæрд:

ᴁхсæвы дын хуыссæг дæ цæстытæкуы æхгæна ,æмæ дæ фынæй кæнынмæ куы æрвитой ,уæд алкæмæн дæр зæгъдзынæ куыд?….... (хæрзæхсæв )

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл сывᴂллᴂттᴂ

Иттᴂг хорз сабитᴂ!

Хуры тын бафидар кодтой хуры тымбылæгыл сывᴂллᴂттᴂ

Хъом: Хорз, сывæллæттæ. Кæсутма, куыд цин кæны нæ хур,йᴂ тынтᴂ йын иууылдæр ссардтам ᴂмæ райдыдта тавын ,уᴂздан ᴂмæ фᴂлмæн ныхæстæй бахъæлдзæг хур дæр . Ацы бæстæйы цæрджытæн бацамыдтат кæрæдзимæ куыд дзурын хъæуы ,уый. Мах дæр кæрæдзимæ худæм æмæ кæддæриддæр дзурдзыстæм æрмæстдæр фæлмæн ᴂмæ уæздан ныхæстæ. Разы стут?

Сыв: О, разы стæм.

ХЪом: Зын уыдысты хæслæвæрттæ?

Сыв: Нæ уыдысты. Уыдысты цымыдиссаг хæслæвæрдтæ.

Хъом: Сабитæ, сымах стут бæдайнаг сабитæ!

Ныр фæстæмæ цæуыны рæстæг æрхæццæ ис .Сбадæм нæ уæлдæфон тымбылæгыл æмæ атæхæм рæвдауæндонмæ. Нæ балц уæ зæрдæмæ фæцыд?

Сыв: Тынг фæцыд нæ зæрдæмæ .Бузныг!

Хъом: Уæздан ныхæсты бæстæйы цæрджытæ уын æрбарвыстой лæвæрттæ.

Ныр та нæ буц уæзджытæн цы зæгъын хъæуы ?

Сыв:Бузныг, кæй нæм бакастыстут æмæ байхъуыстат!

-Хæрзбон нæ иннæ фембæлдмæ!

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/637636-gom-ahuyry-arhajd-uzdan-nyhstkstr-kordy