ÝURDUŇ DAÝANJY WE MAŞGALA OJAGY

ÝURDUŇ DAÝANJY WE MAŞGALA OJAGY

Bölüm boýunça metodiki gollanma

«Maşgala — ynsanyň ýaşaýşynyň binýady, bagtyýar ýaşlar bolsa döwletimizi täze belentliklere alyp barýan döredijilikli güýçdür».

Üçünji bölümde biz iň esasy temalara — maşgala ojagyna we Watanymyzyň geljegine ýüzlenýäris. Biziň pedagogik maksadymyz — okuwçylara özlerini maşgalasynyň, halkynyň aýrylmaz bölegi we ösüp barýan Türkmenistanyň geljekki daýanjy hökmünde duýmaga kömek etmekdir.

Bu bölümiň çäginde biz:

• Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabyny öwreneris: hakyky watançynyň häsiýetlerini ara alyp maslahatlaşarys we taslama işleri arkaly özümizi häzirki zaman «akylly» şäherleriň binagärleri hökmünde synap göreris.

• Gahryman Arkadagymyzyň «Janly rowaýat» atly kitabynyň sahypalaryny açarys: türkmen halysynyň düwünlerinde köpasyrlyk taryhyň, eneleriň mähirli elleriniň we welaýatlarymyzyň mizemez agzybirliginiň nähili utgaşýandygyny yzarlaýarys.

Goý, bu sapaklar özara hormat-sylagyň, bilelikde döretmegiň hem-de öz maşgalaňyz we ýurduňyz üçin hakyky buýsanjyň ruhuna beslensin. Okuwçylaryňyz bilen hakyky ruhy arabaglanyşygy gazanmagyňyzy we täze döredijilik üstünliklerini arzuw edýäris!

MUGALLYMLAR ÜÇIN METODIKI ÝAZGY

1. Derwaýyslygy we pedagogik gymmaty

Bölümiň mazmuny Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» we Milli Liderimiz, Gahryman Arkadagymyzyň «Janly rowaýat» atly kitaplaryna esaslanýar. Ýaşululara hormat goýmak, ene mährine we maşgala gymmatlyklaryna sarpa goýmak däp-dessur türkmen terbiýesiniň mizemez binýadyny düzýär. Bu temalary başlangyç synp okuw maksatnamasyna girizmek nesilleriň arabaglanyşygyny berkitmäge we okuwçylarda raýatlyk jogapkärçiliginiň berk düýbüni tutmaga ýardam berýär.

2. Metodiki aýratynlyklar we esasy usullar

Başlangyç synp okuwçylaryny okuw prosesine netijeli çekmek üçin aşakdaky gurallar maslahat berilýär:

• «Geljegiň kartasy» interaktiw söhbetdeşlik-forumy (1-nji tema): çagalara ýurduň ösüşi üçin öz ähmiýetlerini duýmaga mümkinçilik berýär, ýolbaşçylyk (liderlik) häsiýetlerini we giňişleýin pikirlenmäni ösdürýär.

• «Geljegiň şäheri» döredijilik taslamasy: toparlarda işlemek (eko-seýilgähleri, mekdepleri, sport desgalaryny taslamak) döredijiligi, giňişleýin pikirlenmäni we toparlaýyn hyzmatdaşlyk endiklerini höweslendirýär.

• «Häsiýetler güli» usuly: hakyky raýatyň we watançynyň obrazyny göz öňüne getirmek, gymmatlyk garaýyşly pikirlenmäni ösdürýär.

• «Maşgala ojagynyň mähri» atly dilden žurnal-myhmanhana (2-nji tema): synpda ynanyşýan, ýyly atmosferany döretmek we çagalaryň içgin gürleşmegine ýardam bermek üçin ulanylýan usul.

• «Öz halyňy doka» amaly işi: döredijilik işi (kagyz zolaklardan örmek ýa-da plastilinden gölleriň nagyşlaryny ýasamak) inçe motorikany, sabyrlylygy, simmetriýa duýgusyny ösdürýär we okuwçylary ÝUNESKO-nyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilen sungat bilen tanyşdyrýar.

3. Sapaga taýýarlyk görmek we ony geçirmek boýunça maslahatlar

• Häzirki zaman Türkmenistanynyň göz görkezmesi: Aşgabat şäheriniň we täze «akylly» Arkadag şäheriniň ýiti, ýokary hilli suratlaryny ýa-da wideo-prezentasiýalaryny ulanyň. Görkezme materiallary çagalara Watanymyzyň ösüş depginlerine göz ýetirmäge we ýurdumyzyň häzirki zaman gazananlary üçin buýsanç duýmaga kömek eder.

• Agzybirligiň nyşany: Türkmenistanyň Döwlet baýdagyndaky bäş haly gölüniň şekilini düşündirmäge aýratyn üns beriň. Çagalara munuň diňe bir owadan nagyş däl-de, eýsem, ýurdumyzyň bäş welaýatynyň mizemez agzybirliginiň nyşanydygyny gürrüň beriň.

• Döredijilik prosesini guramak:

  • Materiallary taýýarlamak: «Kagyz dokmaçylygy» üçin oýukly karton esaslary ýa-da plastilin mozaikasy üçin şablonlary öňünden taýýarlaň. Bu wagty tygşytlamaga we çagalara döredijilige ünsi jemlemäge mümkinçilik berer.

  • Atmosfera: Amaly işiň dowamynda hökman ýuwaş, köşeşdiriji milli sazlary goýuň. Sazly fon diňe bir halyçylyk temasy bilen «içgin tanyşmaga» däl, eýsem, çagalaryň has jemlenen we seresaply işlemegine hem ýardam berýär.

GARAŞYLYAN NETIJELER

Üçünji bölümi öwrenip bolandan soň, okuwçylar aşakdaky netijeleri görkezip bilerler:

• Bilmek:

  • Ýaşlaryň näme üçin hakly ýerde «Watanyň daýanjy» diýlip atlandyrylýandygyny.

  • Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» we Gahryman Arkadagymyzyň «Janly rowaýat» atly kitaplarynyň esasy pikirlerini.

  • Türkmenistanyň Döwlet baýdagyndaky bäş haly gölüniň bäş welaýatyň agzybirliginiň nyşany hökmünde ähmiýetini.

• Başarmak:

  • Hakyky watançynyň we raýatyň häsiýetlerini häsiýetlendirmegi.

  • Döredijilik taslamalaryny durmuşa geçiren wagty toparda täsirli hyzmatdaşlyk etmegi.

  • Halyçylyk sungatynyň esaslaryny özleşdirip, ýönekeý simmetrik nagyşlary döretmegi.

• Görkezmek:

  • Maşgala agzalaryna çuňňur hormat we alada etmegi, ýaşululara içgin sarpa goýmagy.

  • Ýurdumyzyň gazanan üstünliklerine milli buýsanç duýgusyny.

  • Türkmen halkynyň gaýtalanmajak medeni mirasyna aýawly we gyzyklanma bilen çemeleşmegi.

1-nji TEMA: «ÝAŞLAR — WATANYŇ DAÝANJY» (Arkadagly Gahryman Serdaryň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynyň sahypalary boýunça)

SAPAGYŇ METODIKI PASPORTY

• Geçiriliş tertibi: «Geljegiň kartasy» oýun elementleri bilen utgaşykly interaktiw söhbetdeşlik-forum.

• Maksatly auditoriýa: 2–4-nji synp okuwçylary.

• Eýýarlyk:

  • Edebiýat binýady: Arkadagly Gahryman Serdaryň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitaby.

  • Görkezme materiallary: Häzirki zaman Aşgabat şäheriniň we «akylly» Arkadag şäheriniň suratlary/prezentasiýasy.

  • Paýlanyş materiallary: «Geljegiň şäheri» atly döredijilik taslamasyny düzmek üçin A3 formatly kagyzlar, markerler, dürli reňkli stikerler.

Sapagyň maksatlary:

• Bilim beriş (ösdüriji komponenti bilen bilelikde): Okuwçylary Arkadagly Gahryman Serdaryň kitabynyň esasy pikirleri, ýagny ýaş nesliň ýurduň ösüşindäki orny bilen tanyşdyrmak; «watançylyk», «daýanç», «Watanyň öňündäki borç» düşünjelerini açyp görkezmek. Ýolbaşçylyk (liderlik) häsiýetlerini, öz garaýşyňy beýan etmegi we goramagy, giňişleýin arzuw etmegi we köpçülikleýin ara alyp maslahatlaşmak endikleri arkaly ýurduňyzyň geljegini meýilleşdirmegi ösdürmek.

• Terbiýeçilik: Watana bolan çuňňur söýgi duýgusyny, gowy okamaga, kämil ösmäge, sport bilen meşgullanmaga we öz döwletiňe gulluk etmäge aňly-düşünjeli taýýarlyk görmäge bolan höwesi terbiýelemek.

Mugallym üçin maslahatlar:

• Ruhlandyryş: Sapagy pikirlenmäge iterýän şu sorag bilen başlaň: «Siziň pikiriňizçe, näme üçin kitabymyň adynda 'daýanç' sözi ýaş nesil bilen ýanaşyk durýar?». Bu dessine çekişmäniň ýokary derejesini kesgitlär.

• Dinamika: Söhbetdeşlik-forumyň leksiýa däl-de, eýsem, dialog görnüşinde geçmegine çalşyň. Şonda her bir okuwçy özüni «Geljegiň kartasynyň» bilelikdäki awtory hökmünde duýar.

SAPAGYŇ GIDIŞI

1. Giriş bölegi: «Daýanç» kimdir?

Mugallym: Şu gün biz gollanmamyzyň üçünji bölümini — «Ýurduň daýanjy we maşgala ojagy» bölümini açýarys. Geliň, bilelikde «daýanç» sözi barada oýlanalyň. Ol nämäni aňladýar? (Mugallym çagalaryň jogaplaryny diňleýär).

• Okuwçylardan garaşylýan jogaplar: bu hemme zadyň özünde saklaýan zady; öýüň binýady; daýanyp boljak güýçli egin.

Mugallym: Örän dogry. Indi bolsa Arkadagly Gahryman Serdaryň «Ýaşlar — Watanyň daýanjy» atly kitabynyň sözleri barada oýlanalyň. Siziň pikiriňizçe, näme üçin Prezidentimiz hut siziň — ösüp gelýän nesliň üstüne şeýle uly umyt baglaýar? (Mugallym çagalaryň pikirlerini ugra gönükdirýär).

• Okuwçylardan garaşylýan jogaplar: sebäbi biz ulalyp, gurluşykçylar, lukmanlar, alymlar bolarys; biz ylymy ösdüreris, tehnologiýalary dörederis we Watanymyzy gorarys.

Mugallym: Siz hakly. Arkadagly Gahryman Serdar öz kitabynda şeýle belleýär: bagtyýar ýaşlar — bu döwletimizi öňe, täze belentliklere we açyşlara alyp barýan döredijilikli güýçdür. Şu gün biz özümiziň häzirden bu daýanç bolmaga taýýardygymyzy subut ederis.

Metodiki maslahat:

Döredijilige ünsi jemlemek: Eger çagalar diňe kärleri sanasalar, olara jogaplaryny giňeltmäge ýardam beriň: «Daýanç — bu diňe bir kär däl, eýsem, ýagşy işler, ýaşululara hormat goýmak, dogruçyllyk we öz ýurduňa bolan söýgüdür».

2. Esasy bölek: «Hakyky watançynyň häsiýetleri»

Mugallym: Okuwçylar, ýurduňyza berk daýanç bolmak üçin özüňizde belli bir häsiýetleri ösdürmek möhümdir. Geliň, bilelikde «Ýaş türkmenistanlynyň häsiýetler gülüni» ösdüreliň. (Mugallym tagta «Watançy» diýen ýazgyly gülüň ortasyny ýelmeýär. Okuwçylar nobatma-nobat tagta çykyp, häsiýetleri sanap geçýärler, düşündirýärler we «ýapraklary» ýelmeýärler):

• Bilimli — gowy okaýan, bilime ymtylýan we köp okaýan adam.

• Sportly — bedenini berkidýän we sagdyn durmuş ýörelgesini alyp barýan adam.

• Zähmetkeş — ýaşululara kömek edýän, islendik peýdaly zähmete hormat bilen garaýan adam.

• Däp-dessurlary sylaýan — ata-babalaryň wesýetlerini ýadynda saklaýan we halkynyň medeniýetini goraýan adam.

• Dogruçyl we mähirli — hemişe ynsaby boýunça hereket edýän we ýagşylyk etmäge çalyşýan adam.

Mugallym: Serediň, nähili ýiti reňkli we berk gül emele geldi! Her bir ýaprak — siziň hakyky Watan daýanjy bolmagyňyz üçin bir ädimdir. Arkadagly Gahryman Serdaryň häzirki zaman ýaşlary üçin bu häsiýetleriň möhümdigini hemişe belleýändigini ýadyňyzdan çykarmaň.

Metodiki maslahat:

• Çekmek: Ýapraklary ýelmean wagty çagalardan gysgajyk durmuş mysalyny getirmegi haýyş ediň: meselem, «Zähmetkeş — bu meniň şu gün öýde ejeme kömek edendigimdir». Bu abstrakt häsiýetleri çaganyň şahsy tejribesine öwürýär.

3. Döredijilik oýny: «Geljegiň şäheri»

Mugallym: Watanymyz çalt depginler bilen ösýär. Ýurdumyzda nähili ajaýyp, häzirki zaman we «akylly» Arkadag şäheriniň gurulandygyny hemmäňiz gördüňiz. Indi bolsa özüňizi ýaş inženerler, binagärler we ekologlar hökmünde göz öňüne getiriň.

Tabşyryk: Toparlarda «Geljegiň şäheri» üçin bir möhüm desga taslamaly we ony çyzmaly. Bu barlaghanalary bolan mekdep, gün panelleri bilen üpjün edilen eko-seýilgäh, häzirki zaman sport toplumy ýa-da geljegiň kitaphanasy bolup biler. (Çagalar toparlara bölünip, pikirlerini ara alyp maslahatlaşmak bilen A3 formatly kagyzlarda çyzýarlar. Mugallym çekişmäni ugrukdyrmaga kömek edýär: «Siziň binanyňyz adamlara nähili kömek eder? Ol tebigata nähili peýda getirer?»).

Pikirleriň tanyşdyrylyşy (her toparyň çykyşy üçin 1 minut):

• «Binagärler» topary: Binany tanyşdyrýarlar (meselem, dikligine bakjaly mekdep).

• «Ekologlar» topary: Öz desgalarynyň daşky gurşawy nähili goraýandygyny düşündirýärler.

• «Inženerler» topary: Ol ýerde nähili häzirki zaman tehnologiýalarynyň ulanylýandygyny gürrüň berýärler.

Mugallym (tanyşdyrylyşy jemläp): Serediň, bizde nähili ajaýyp we gülläp ösýän şäher emele geldi! Bu çyzgylarda siziň arzuwlaryňyz we ýurdumyzdaky durmuşy has-da gowulandyrmaga bolan ymtylyşyňyz bar. Hut şeýle pikirler we işjeň zähmet — ýaşlaryň Watanymyzyň ösüşine goşýan goşandydyr.

Mugallym üçin maslahatlar:

• Hakykat bilen arabaglanyşyk: Sapagyň ahyrynda bu pikirleriň ählisiniň häzirki wagtda Türkmenistanyň gurulýan tertibi bilen — ekologiýa, amatlylyk we tehnologiýalar bilen alada edilýändigi bilen sazlaşyklydygyny hökman belläň.

• Goldaw: Her bir çaganyň taslama prosesiniň möhüm gatnaşyjysydygyny duýmagy üçin her toparyň özboluşlylygyny belläp geçiň.

2-nji TEMA: «MAŞGALA OJAGY WE TÜRKMEN HALYSYNYŇ MÄHRI» (Türkmen halkynyň Milli Lideri, Gahryman Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň «Janly rowaýat» atly kitabynyň sahypalary boýunça)

SAPAGYŇ METODIKI PASPORTY

• Geçiriliş tertibi: «Maşgala ojagynyň mähri» atly dilden žurnal-myhmanhana.

• Maksatly auditoriýa: 2–4-nji synp okuwçylary.

• Eýýarlyk:

  • Edebiýat binýady: Gahryman Arkadagymyzyň «Janly rowaýat» atly kitaby.

  • Görkezme materiallary: Haly gölleriniň esasy bäş görnüşiniň (ahal-teke, ýomut, ärsary, saryk, çowdur) suratlary.

  • Paýlanyş materiallary: «Öz halyňy doka» atly döredijilik maşky üçin reňkli karton, plastilin ýa-da reňkli kagyz zolaklary.

Sapagyň maksatlary:

• Bilim beriş (ösdüriji komponenti bilen bilelikde): Türkmen jemgyýetiniň binýady hökmünde maşgalanyň, ene-ata we ýaşuly nesle hormat goýmagyň ähmiýetini görkezmek. Okuwçylary maşgala ojagynyň nyşany we ÝUNESKO-nyň bütindünýä medeni mirasynyň obýekti hökmünde türkmen halyçylygynyň taryhy we pelsepesi bilen tanyşdyrmak. Özbaşdak nagyş döretmek arkaly inçe motorikany, simmetriýa duýgusyny, reňkleri kabul edişi we çeperçilik dözümliligini (zehinini) ösdürmek.

• Terbiýeçilik: Çagalarda däp-dessur maşgala gymmatlyklaryna hormat goýmagy, her bir halyda ýerleşdirilen ene zähmetine sarpa goýmagy hem-de ýurdumyzy bütin dünýäde şöhratlandyrýan gaýtalanmajak milli sungatymyza bolan çuňňur buýsanç duýgusyny kemala getirmek.

Mugallym üçin metodiki maslahat:

• Atmosfera: «Myhmanhana» görnüşi sapagyň has köşeşdiriji depginde geçmegini göz öňünde tutýar. Dutar sazlaryny ulanmak we ýumşak ýagtylyk çagalara halyçylyk temasyny öwrenmäge mahsus bolan pikirli, gözegçilikli ýagdaýa sazlaşmaga kömek eder.

SAPAGYŇ GIDIŞI(«ENE OJAGYNYŇ MÄHRI» ATLY DILDEN ŽURNAL)

1. Giriş sözi: «Maşgala ojagy»

Mugallym: Okuwçylar, maşgala — adamyň iň gymmatly baýlygydyr. Türkmen öýlerinde hemişe agzybirlik, ýaşululara hormat goýmak we ýaşlara alada etmek ýaly häsiýetler höküm sürýär. Bu maşgala ojagynyň kalby bolsa halydyr.

Gahryman Arkadagymyz özüniň «Janly rowaýat» atly kitabynda şeýle ýazýar: «Türkmen halysy — bu diňe bir önüm däl, bu halkymyzyň taryhy ýyl ýazgysydyr, bu sapaklardan dokalan aýdymdyr, bu enelerimiziň we mamalarymyzyň elleriniň mähridir».

Mugallym: Her bir halyda, onuň her bir nagyşynda öz ýerimize bolan söýgümiziň taryhy we maşgala däplerine wepalylygymyz jemlenendir.

2. Haly nyşanalary: «Bäş nagyş — bäş welaýat»

Mugallym: Geliň, Döwlet baýdagymyza üns bilen seredeliň. Onda buýsanjyň nyşany hökmünde haly gölleri dikligine hatarlaşyp gidýär. Onda esasy näçe göl bar? (Çagalar jogap berýärler: Bäş).

Mugallym: Örän dogry. Bu bäş göl — ahal-teke, ýomut, ärsary, saryk we çowdur gölleri Watanymyzyň ähli bäş welaýatynyň agzybirligini we jebisligini alamatlandyrýar. Bu nagyşlar nesilden-nesle, eneden gyza geçip gelipdir. Bir göz öňüne getiriň: her bir haly el bilen dokalypdyr, ussalar millionlarça ownuk düwünçekleri düwüpdirler. Bu örän yhlasly, käte örän agyr, ýöne içinden çykarýan zähmetiňi söýmegi we sabyrlylygy talap edýän täsin hem ajaýyp sungatdyr.

Mugallym üçin metodiki maslahat:

• Görkezme ünsi: Bäş göl barada gürrüň berýän wagtyňyz taýýarlanan suratlary ulanyň. Çagalardan synpda asylan Döwlet baýdagymyzyň üstünden şol nagyşlary tapmagy haýyş edip bilersiňiz, şonda olar hakyky durmuşda olaryň ähmiýetini has gowy duýarlar.

3. Amaly iş: «Öz halyňy doka»

Mugallym: Şu gün biz wagtlaýynça hakyky halyçy ussalaryna öwrüleris. Öňüňizde taýýarlanan işler dur. Geliň, däp-dessurlarymyzyň gözelligini öz döredijiligimiz arkaly görkezip göreliň. (Çagalar işiň görnüşini saýlaýarlar we milli sazyň ýuwaş sesiniň astynda ýerine ýetirmäge girişýärler):

• 1-nji görnüş (Kagyz örmek): Ajaýyp örülen nagyş almak üçin reňkli kagyz zolaklarynyň reňklerini çalşyp, olary binýadyň kesiklerinden seresaplyk bilen geçiriň.

• 2-nji görnüş (Plastilin göli): Ýiti reňkli plastilini ulanyp, kartonyň üstünde däp bolan haly nagyşyny (geometrik şekilleri, romblary, dişjik görnüşli nagyşlary) ýerleşdiriň.

4. Sapagy jemlemek we teswir (refleksiýa)

Mugallym: Serediň, nähili ajaýyp işleriň emele gelendigine! Her bir «halyja» siziň elleriňiziň we kalbyňyzyň mähri bilen gyzdyrylandyr. Ýadyňyzda saklaň, okuwçylar: müňlerçe ownuk, ýöne berk sapaklardan ajaýyp halynyň döreýşi ýaly, berk we agzybir maşgalalardan hem biziň güýçli we gülläp ösýän döwletimiz emele gelýär.

Mugallymyň wesýeti: Hemişe maşgalaňyzy sylaň, ene-ataňyza ünsli boluň, gowy okaň we eziz Watanymyz — Türkmenistan üçin berk daýanç bolmaga ymtylyň!

Mugallym üçin maslahat:

• Işleriň sergisi: Iş tamamlanandan soň, synpda «mini-sergi» guramaň. Goý, her bir çaga öz saýlan nagyşy barada gysgajyk gürrüň bersin, şeýdip, eden zähmeti üçin buýsanjyny berkitsin.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/643551-urdu-daanjy-we-magala-ojagy