Жаһандық дағдылар туралы

Шымкент қаласы

Дина Нұрпейісова атындағы

№116жалпы орта мектеп

Биология пәні мұғалімі

Батырова Салтанат Жұмабекқызы

Жаһандық дағдылар туралы

ХХІ ғасыр – жұлдызды ғасыр. Бұл жаңа технологиялар мен жаһандық дағдылардың даму заманы. Жаһандық дағды деген не? Иә, біз дәл осы жаһандық дағды туралы тоқталатын боламыз. Жаһандық дағды дегеніміз-жеке қарым-қатынас дағдылары, оқытуға қатысты терең дағдылар мен қабілеттер, терең кәсіби таным мен дағдылар, ХХІ- ғасырдың дағдылары мен білімдері. Сонымен қатар осы ұғымды құрайтын басқа да құрамдас бөліктері кіреді. Мұның бәрі бір нәрсеге қатысты болады. Яғни, әлемде болып жатқан жаңалықтармен және жаһандық біліммен, жаһандылықты және оның перспективаларын түсінумен байланысты, демек мұның бәрі –жаһандық дағды болып саналады. Дәл осы дағдылар бүгінгі жастар үшін өте құнды, өте маңызды. Себебі, олар жоғарыда айтып өткендей ХХІ – ғасырда, жаһандану әлемінде өмір сүреді. Кеңінен тоқталып жаһандық дағдыға сипаттама беретін болсақ, интернет желісі, сандық технологиялар, тіпті күнделікті қарым-қатынас та кіреді. Өйткені келешекте басқа елдерге барған кезде немесе көшіп барған жағдайларда, тіпті болмаса шетелдіктер олардың еліне жұмыс жасау үшін келген жағдайда, сонымен бірге интернет желісінпайдалана отырып жұмыстар жасағанда және түрлі елдердің адамдарымен жұмыс жасай алу үшін, жалпы осы әлемді, өздерінің дағдылары мен білімдері. Сонымен бұл жаһандық дағды барлық адамдар үшін, әрбір бала мен жасөспірім үшін қажет.

«Жаһандану дағдылары» деген терминді жиі қолданамыз, бірақ, естеріңізде болсын, «жеке тұлғааралық қарым-қатынас дағдылары», «терең дағдылар немесе оқытуға қабілет» секілді бірнеше ұғымдар да осы терминдермен тең дәрежеде қолданады. Аталған дағдылардың сан түрлі жіктелімдері бар. Олар түрліше құрылғанымен, әдетте, ұқсас жағдылар мен білімдерден тұрады. Атап көрсетер болсақ, Гринстайн өзінің «ХХІ- ғасырдың дағдылары» атты кітабында түрлі жүйелерді бірнеше бөлімдерге бөлген. Олар: «ойлау», «мәселелерді шешу», «жасау», «метокогнитивтілік», «іс-әрекет», «қарым-қатынас» деген бірнеше санаттардан тұрады. Сонымен «ойлау» дегеніміз не?

«Ойлау»- сындарлы ойлау деген ұғымды білдіреді. Жаңартылған білім мазмұны бойынша «сын тұрғысынан ойлау» жеті модульдің бірі.

«Метокогнитивтілік»- қалай ойлайтыныңызды рефлексия арқылы көрсету, шын мәнінде «қалай ойлайтыныңыз туралы ойлау». Мұның бәрі іс-әрекет болып саналады. «Іс-әрекет» санаты «қарым-қатынастардан» тұрады. Қарым-қатынасең маңызды болып саналады. Жаһандық дағдылар қатарына енетін «сандық сауаттылық» пен «технологиялық сауаттылықтың» атқаратын рөлі өте маңызды. Бұл жоғары жауапкершілікті талап ететін дағды, яғни ақпаратпен жұмыс істей білу және онымен не істеу керектігін, қалай істеу керектігін білу өте маңызды. Сонымен қатар «икемділік және бейімделгіштік» дағдысы бойымызда болуға тиіс дағды. Неге бойымызда бұл дағды болуға тиіс? –деген сұрақ туындауы әбден мүмкін. Иә, сонымен, бұл-адам бойында болатын жеке қасиеттер-жаһанданған әлемде болып жатқан өзгерістерді тез қабылдап, меңгеру үшін бойымыздан табылуға тиіс қасиеттер.

Біз қоғамда, қоғамдастықта қалай өмір сүреміз? Әрине бұл ең алдымен өмірдің қалай құрылғанын, өмірдегі өзіңнің орныңды, өмірдің қалай өзгеретінін, өмірдің бізбен қалай байланыста екенін, әлемнің түрлі бөліктері бір-бірімен қалай байланыста екенін түсіну, бір сөзбен айтқанда «жаһандық түсіну» болып табылады. Жаһандық дағдылардың ішінде «көшбасшылық және жауапкершілік» дағдысының орны ерекше. Эканомикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) да аталған дағдылар мен білімдердің дамуына мүдделі.Сондықтан да олар PISA 2018-ге жаһандық біліктілікті бағалауды ендіру үшін тұжырымдамалық жүйе әзірледі. Бұл-адамдар арасындағы айырмашылықтар олардың көзқарасынан, пайымдауларынан, өздері мен басқа адамдар туралы түсініктерінен қалай көрініс табатынын түсіне білу, яғни адамдық қасиеттерге өзара құрмет көрсете отырып, ашық, лайықты және тиімді іс-қимыл жасай білу.

Эмпатия. Бұл нені білдіреді? Яғни, икемділік. Сізге басқа адамдардың нені сезінетінін сезу міндетті емес, бірақ сіз олардың не сезетінін түсінуге тиіссіз. Аталған құндылықтарды ЭЫДҰ жаһандық біліктілікке алып келетінін растайды. PISA 2018-де ЭЫДҰ-да айтылатын мәселелер-басқа модель болмақ, яғни Британ Кеңесінің «кәсіби дағдылар» моделі деп аталатын моделі.

Бұл нені қарастырады? Бұл жүйе 6 кәсіби дағдылардан тұрады. «Сыни ойлау және тапсырмаларды шешу», «креативтілік және елес», «қарым-қатынас және ынтымақтастық», «сандық және сауаттылық», «азаматтық», «оқушылардың көшбасшылығы». «Кәсіби дағдылар» моделінің артықшылығы-ұстаздардың біліктілігін арттыру үшін арнайы жазылуында.

«Сыни ойлау және тапсырмаларды шешу»-балалардың тапсырмаларды өз бетімен анықтау дағдысы, ойларды ақиқатқа айналдыра білу.

«Креативтілік және елес»- бұл дағдының негізі- сұрақ қою және «неге?», «қалай», «егер былай болса, онда...?», деп ойлана білу. Әрине бұл зияткерлік тұрғыдан алғанда әуестенушілік.

«Қарым-қатынас және ынтымақтастық»- түрлі мақсаттарда ауызша және жазбаша тілді пайдалану- қарым-қатынас жасау мен ынтымақтастықтың маңызды дағдысы.

«Сандық және сауаттылық»- қандай ақпарат қажет екендігін анықтау және ақпараттардың ең жақсы көздерін таба білу. Жаһандық дамыған заманда бұл дағдыны білім алушылар жақсы меңгерген десек те болады. Интернет желісінде ақпараттың жақсы да жаман да түрлері өте көп, дұрыс ақпаратты таба білу өте маңызды.

«Азаматтық»- бұл әр елде әр түрлі анықталады, яғни өзіңізді қоршаған ортаның, өзіңіз тұратын жердің, сонымен бірге бүкіл әлемнің азаматы болу.

«Оқушылардың көшбасшылығы»- адамдарды шабыттандыра білу, олардың өздеріне деген сенімдерін дамыту,ортақ мақсат туралы басқалардың есіне салу, сонымен қатар барлық адамдармен жұмыс жасай білу.

Иә,осы аталған дағдыларды дұрыс пайдаланғанда ғана біз сапалы білімге қол жеткізіп, ХХІ- ғасырдың «білім бәсекесінде» биіктерден көрінетін, жан-жақты дамыған құзіретті тұлға тәрбиелей аламыз. Ендеше, білім алушы, сіз мектепте өтетін сабақтарыңызда аталған «жаһандық дағдылардың» қайсысын пайдаланасыз?

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/280434-zhaandy-dadylar-turaly