Г. Ибрагимов. Рассказ «Алмачуар» ( Чубарый)

Тема:Г. Ибраһимовның “Алмачуар” әсәрен йомгаклау дәресе.

Максатлар:

Белем бирү:

1. Татар халык бәйрәме “Сабантуй” турында төп төшенчәләр бирү, йолалары белән таныштыру.

2. Татар халкының традицияләре, гореф-гадәтләре белән таныштыру.

Үстерелешле укыту:

1.Укучыларның сөйләм телен, ишетеп аңлау күнекмәләрен үстерү.

2.Эстетик зәвык тәрбияләү.

3. Сүз байлыгын арттыру.

Тәрбияви:

1.Татар халкының гореф – гадәтләренә кызыксыну уяту, хөрмәт тәрбияләү, шул гадәтләр аша итәгатьлелек, бер – береңне хөрмәт итү кебек сыйфатлар тәрбияләү, татар телен өйрәнүгә кызыксынуны үстерү.

Материаллар, җиhазлар (оборудование):

– мультимедия проекторы;

– компьютер, экран;

– презентация «Сабантуй»

– түбәтәй;

- яулыклар, сөлгеләр.

Музыкаль рәт (музыкальное сопровождение):

1.      “Бәхет дагасы” җыры.

- Без сезнең белән үткән дәресләрдә нинди әсәр өстендә эшләдек? Анда нинди бәйрәм турында сүз бара? (җаваплар).

- Без буген “Алмачуар” әсәрен йомгаклау буенча Сабантуй үткәрербез. Мин сезне татар халкының милли бәйрәменә чакырам! Сабантуй бүләкләре белемнәрегезгә билгеләр булачак.(Дәфтәргә язу)

-Сабантуйга, Сабантуйга

Ашыгыгыз, батырлар!

-Сабантуйга баручылар

Күңел ачып кайтырлар

-Сабантуйда барыгызны

Көтә матур теләкләр

-Бөтен авыл шау-гөр килә

Бүген бездә Сабантуй!

Экранда: Баганага менү.

-Җиңүчеләрне данлап

Мактыйбыз да, гөрлибез.

Сабан туе дәвам итә

Баганага үрлибез.

-Хәзер баганага үрлибез.

-Г. Ибраһимовның биографиясен искә төшереп китик.

-Кайда туган? (Башкортстан җирендә Авыргазы районы Солтанморат авылында уза.)

-Ничәнче елда туа?( 1887 елның 12 мартында)

-Нинди гаиләдә туа? ( мөгаллим мулла гаиләсендә туа.)

-Башлангыч белемне кемнән ала? ( Галимҗан башлангыч белемне әти-әнисеннән ала) –-Әти-әнисе нинди кеше булалар? (Аның әтисе дә, әнисе дә укымышлы кешеләр булалар) Аннары үзенең туган авылы Солтанморатта укый.

-Балачагы ничек үтә? (Бала чакта Галимҗанның тормышы башка авыл малайлары тормышыннан берни белән дә аерылмый. Җәйге төннәрдә малайлар белән бергәләп, яланга яисә урманга ат сакларга китә, җиләккә йөри, елгада һәм кондызлы күлдә балык каптыра. Кыскасы, Г.Ибраһимов – табигатькә гашыйк кеше була)

-Кайда мәдрәсәләрдә укый? ( Оренбургта, Уфадагы “Галия” мәдрәсәсендә белем ала)

- Г.Ибраһимов табигатьне яраткан, кеше күңелләренә үтеп керә алган, кешене оста сурәтләгән язучы булып китә.

Экранда: Йөгерүчеләр ярышы

-Бер кызык булсын әле,

Йөгерик капчык киеп,

Әниләребез шатлансын,

Улларыбыз шәп дип.

1. Хикәяне анализлау.

• • Хикәяне ничек үзләштерүегезне карыйк.

  • Г. Ибраһимов бу әсәрен ничәнче елда иҗат иткән? (1922).

Ни өчен ат турында язган дип уйлыйсыз? (Ул да ат яраткан һәм болай дигән: “Атлар ярату миңа әтидән күчкән булса кирәк. “Алмачуар” дигән хикәям дә үз тормышымнан алып язылган дисәм дә ялгыш булмас...”)-Балалар, әйдәгез әле әсәрне вакыйгаларга бүләбез һәм аларга исемнәр куябыз.

1 вакыйга-Әлемгол бия бүләк итүе. (вакыйгаларны язып бару)

-Нинди кеше була ул?

2 вакыйга- Сабантуйда гаделсез көрәш.(Нечестная борҗба)

Монда нинди көрәш турында сүз бара?

-Әлемгол нәрсә әйтә?

-Нәзер әйтү нәрсә ул? - Үтәләме?  

3 вакыйга- Колын тууы.

-Әйдәгез колын туу мәлен күрсәтеп алыйк.

Инсценировка

-Алмачуар нинди колын булып үсә? (уку 65 бит)

4 вакыйга- Алмачуарны Сабантуйга әзерләү.

- Алмачуарны ничек ярышка әзерлиләр?

-Закирга кем киңәшләр бирә? (Сафа бабай)

-Нинди киңәшләр бирә? (уку 67 бит)

5 вакыйга –Сабантуй, старостаның ялгышуы. (Сабан туенда староста гаделсезлек эшли: Закирга беренчелекне бирми. Староста гадел кеше булып чыга, шунда ук гафу үтенә, Закирга акча бирә)

-Закир үзе гаделсезлек эшлиме? ( Әйе, Закир да гаделсезлек эшли. Староста битенә суга, гафу үтенми. Хатасын соң гына таный)

6 вакыйга – Алмачуарның үлеме.

Экранда: Аркан тарту

-Ял итеп алабыз, аркан тартабыз. (2 командага бүленеп). Җиңүчеләргә-кулъяулык, җиңелгәнгә-йомырка.

Экранда: Ат чабышы:

-Без башлыйбыз зур алыш,

Сабантуйда ат чабыш.

Җитезләр, кушылыгыз,

Көчлеләр өчен ярыш.

-Сабантуйны ат узышыннан башка күз алдына китереп буламы соң? Сабантуй программасының иң кызык өлеше- ат чабышы.

Ә атлар турында нәрсә сөйләр идегез, әйдәгез әле.

Ат – татар халкының гомерлек юлдашы, иптәше, туйдыручысы булган. Татар халкы атка бервакытта да мал-туар дип карамаган. Ат – ышанычлы терәк. Караңгы төннәрдә кара урманнарны үтәр өчен татар агаена яхшы ат кирәк булган. Ат белән ул сәфәр йөргән, иген иккән, патшага урман кискән. Ат атланып  татар агае яуларга киткән, дошманына каршы көрәшкән. Ат татар кешесенең иң авыр вакытларында, хезмәттә таянычы булган. Әнә шуңа күрә дә Моңа 10-15 яшьлек малайлар катнаша. Чабыш атларын аерым әзерлиләр, аерым ашаталар. Сабантуй көннәре якынлашканда атның “аягын кыздыралар”

Экранда: Чүлмәк вату

-Сабантуй дәвам итә

Экранда: Милли көрәш

-

Экранда: Бүләкләр кисү ярышы:

-Безнең кунакларыбыз да арып киткәндер, әйдәгез аларны да уенга чакырыйк.

Йомгаклау: Менә безнең Сабантуй тәмамланды. Ярышларда җиңүчеләргә 5 билгеләре куябыз. Бөтен төр ярышларда да ярышчылар үзләренең җитезлеген, зирәклеген күрсәтте.

- Дәресебезне Г.Ибраһимовның тормыш иптәше Гөлсем Мөхәммәдованың сүзләре белән тәмамлыйсым килә:

«Галимҗан – бала җанлы кеше иде...

Моңа инаныр өчен аның әсәрләрен укып карау да җитә. Аларны бөек язучы һәм бала җанлы кеше язган. Ә бөек язучы – үз күңелендәге балалыкны җуймаган кеше ул».

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/587567-g-ibragimov-rasskaz-almachuar-chubaryj