Ахуырадон архайд «Уалдзӕг»

Подготовила воспитатель: Амбалова Фатима

Ахуырадон архайд

«Уалдзӕг»

Иумæйаг темæ: «Уалдзæг»

Темæ:«Цæрæгойтæ æмæ сæ лæппынтæ уалдзыгон»

Нысантæ:

− Уæрæхдæр кæнын сабиты зонындзинæдтæ хъæддаг æмæ хæдзарон цæрæгойты, мæргъты æмæ сæ лæппынты тыххæй.

− Рæзын кæнын сæ логикон хъуыдыкæнынады бындуртæ, лæмбынæгдзинад

- Кæрæдзийæн æххуыс кæныныл, цæрæгойтыл æнувыд æмæ
иузæрдыг уæвыныл сæ ахуыр кæнын.
Архайæн фæрæзтæ
Цæстуынгæ:хъæды æмæ хъæууон хæдзары, арсы, тæрхъусы, бæласы,
уалдзыгон дидинджыты хуызистытимæ нывгæндтæ.
райуаргæ:цæрæгойтæ æмæ сæ лæппынты хуызистытимæ
нывгондтæ.
сабиты хъазт «сæмбæрд кæн айк»
Ахуыры нывæст
Психогимнастикæ
Хъ. Лæппутæ æмæ чызджытæ, цæй æмæ та цæлхæмбырдæй
æрлæууæм. Æрбадæм дзуццæджы æмæ зæгъæм нæхицæн: «Мах стæм
стыр миты тъыфыл». Мæнæ хъарм хур æрæндæвта æмæ йæ тынтæ,
«хъыдзы кæнынц» тъыфылы:
«Райхъал у, рæвдздæр сыст!»
Стыр миты тъыфыл ныххудтис, æмæ алырдæм доны къанæуттæ цыхцыр ныллæууыдысты. Уайынц хъæлдзæгæй хæлхæлгæнгæ чысыл
дæттæ. Азгъордтой зæхх хъал кæнынмæ.
(Сабитæ сыстадысты æмæ, дæттæ фæзмгæйæ, фæйнæрдæм азгъордтой.)
Хъ. Кæй райхъал кæнынмæ хъавынц хъæлдзæг дæттæ?
Хъомылгæнæг сабиты æргом здахы амонæн фæйнæгмæ. Ууыл ис
цæрæгойты, бæлæсты æмæ дидинджыты нывгæндтæ.
с.Цæрæгойты, уыдон зымæджы фынæй кодтой, бæлæсты, кæрдæг,
дидинджыты.
Хъ. Æнæхъæн зымæг фынæй цавæр цæрæгойтæ фæкæнынц?
с. Æрсытæ.
Хъ. Мæнæ арс йæ хуыккомæй слæст. У мæллæг æмæ æххормаг.
Уый зымæджы дæргъы ницы хордта, æрмæст сдæрдта йæ дзæмбы.
Зымæджы сыл арсæн фæзыны гыццыл лæппынтæ. Уалдзæджы уыдон
дæр сæ мадæл арсимæ схизынц хуыккомæй, æмæ сæ уый фæахуыр
кæны сæхицæн хойраг агурын. Тæрхъус та йæ дарæс аивта. Зымæджы
йæ хуыз цавæр уыди? Ныр та йæ дарæс цавæр у? Уалдзæджы бирæ
цæрæгойтæн фæзыны лæппынтæ.
Ныртæккæ уын æз радзурдзынæн цымыдисаг хабар.
Уый уыдис уалдзæджы, хур æрæндæвта æмæ иу айкæй рахызти гыццыл, бур-бурид…

с.Цъиу.
(Хъомылгæнæг æвдисы айкæй рахизæг карчы цъиуы хуызистытæ.)
Хъ. Цъиу аракæс-бакæс кодта, фæлæ йæ цуры ничи уыд. Æмæ
уæд сфæнд кодта ацæуын æмæ йæ мады ссарын. Фæндагыл кæуыл
фембæлд?
(Нывгонд равæрын фæйнæгыл.)
с.Тæрхъусыл.
Хъ. Уый цъиуы мад у?
с.Нæу, нæу.
Хъ. Цæуы цъиу дарддæр. Кæуыл фембæлд?
(Хъомылгæнæг равæрдта æхсæрæджы, стæй гæдыйы, бабызы æмæ
карчы хуызистытæ.)
Хъ. Æмæ уæдæ чи у цъиуы мад?
с.Карк.
Сабитæ æвдисынц карчы ныв.
Хъ. Мæнæ ссардта цъиу йæ мады æмæ йыл ныццин кодта. Равдисутма, карчы лæппын куыд цин кодта, уый. Æмæ йæ мады куы агуырдта,
уæд та куыд æнкъард уыд?
(Сабитæ йæ æвдисынц.)
Хъ. Ныр та цæрæгойтæн баххуыс кæндзыстæм сæ хъæбулты
ссарынмæ.
сабиты хъазт «ссар дæ мады»
Гауызыл – цæрæгойты хуызистытæ. Сабитæ агурынц ас цæрæгойты
æмæ сæ лæппынты, иу сæ кæнынц æмæ дзурынц:
Алкæмæн йæ хъæбул – адджын,
Алкæмæн йæ лæппын – кадджын.
Хъ. Равдисут-ма, цæрæгойтæй чи куыд фæцæуы, уый. Куыд цæуы ас
рувас, арс æмæ а.д.? Куыд фæцæуынц сæ гыццыл хъæбултæ?(Арсы,
рувасы, бирæгъы лæппынтæ.)
(Сабитæ сæ æвдисынц.)
сабиты хъазт «Чи кæм цæры?»
Хъ. Ныр та цæрæгойты бакæнут сæ хæдзæртты. Арсы хæдзар кæм
вæййы?
с.Хъæды хуыккомы, хохы лæгæты.
(Арсы хуызист æвæрынц æмбæлгæ бынаты.)
(Афтæ æвдисынц куыдзы æмæ рувасы, тæрхъусы æмæ
æхсæрсæттæджы цæрæнтæ æмæ æнд.)

Хатдзæг
Хъ.Хъæды чи цæры, уыцы цæрæгойтæ цы хуыйнынц?
с.Хъæддаг сырдтæ, цæрæгойтæ.
Хъ.Æмæ адæймаджы фарсмæ чи цæры, уыдон та?
с.Хæдзарон цæрæгойтæ.
Хъ.Мах зонæм, мадæл арсæн кæй ис арсы лæппынтæ, мадæл
тæрхъусæн – тæрхъусы лæппынтæ. Æмæ уæд уызынæн, гæдыйæн
æмæ куыдзæн та?..
(Сабитæ дзуапп дæттынц.)
Мах абон базыдтам, цæрæгойтæ æмæ сæ лæппынтæ уалдзæджы
сæхи куыд фæдарынц, уый. Кæй лæппынтæ фæцыдысты тынгдæр уæ
зæрдæмæ?
(Сабиты дзуаппытæ.)

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/608814-ahuyradon-arhajd-ualdzg