Конспект урока. «Мадӕлтыл уӕ хуыздӕр зарӕг зарут»

Ахуыргӕнӕг: Уазиты Ларисӕ . Мичурины астӕуккаг скъола

Нымӕц: 27.02.24 аз

Кълас: 7 кълас

Урочы темæ: «Мадӕлтыл уӕ хуыздӕр зарӕг зарут».

Грамматикон темæ: Фӕрсдзырд.

Урочы нысантæ: 1 Рацыд ӕрмӕг фӕлхат кӕнын.

2. Фӕрсдзырды тыххӕй фӕарфдӕр кӕнын сывӕллдӕтты

зонындзинӕдтӕ.

3.Ныййарæг мадæн аргъ кæнын.

Урочы ахуырадон архӕйдтытӕ:

Ахуырадон: базонгӕ кӕнын сывӕллӕтты фӕрсдзырдимӕ.

Коммуникативон: хи хъуыдыӕ дзурын ӕмӕ йӕ фӕлварын фидар кӕнын.

Къордты куыст.

Регулятивон: нысан æвæрын зонын, фæтк æвæрын, рефлекси.

Урочы тип: комбинирон

Урочы метод: къордты куыст, бафарст, беседӕ

Урочы хуыз: урок-практикум

Урочы фæлгонц: презентаци, карточкæтæ хæслæвæрдтимæ., дидактикон ӕрмӕг,

дзырдбыд.

Урочы эпиграф: Мад хъæбулæн йе стъалы ,йæ хур у.

Æмæ йæм фæлмæн ныхасæй дзурут.

Макуы ракæс тар æрфыгæй мадмæ.

Уый рахаста амондау дæу цардмӕ.

Урочы цыд:

I.Бацæттæгæнæн рæстæг.Уӕ райсом хорз. Абон нӕм ӕрбацыд уазджытӕ ӕмӕ сын салам раттӕм.

Ахуырдзауты урочы архайынмæ сразæнгард кæнын (мотиваци)

Ахуыргæнæг:

Ныр та фӕйнӕгмӕ уе ؙргом раздахут ӕмӕ лӕмбынӕг байхъусут. Цымӕ уыци-уыци базондзыстут?

Слайд. Дӕн фондз хистӕрӕн сӕ кӕстӕр.

У архайдӕн йӕ ӕууӕл

Иууыл равдисын мӕ хӕс дӕр.

Цӕй арӕхдӕр мыл ӕмбӕл.

Ацы базон-базоны цӕуыл дзурынц , уый базондзыстут фӕстӕдӕр.

II. Урочы темæйыл куыст.

1.Диалог скъоладзаутимæ

Ахуыргæнæг: Слайд.

-Сывӕллӕттӕ , зӕгъут ма мын, чи уын бакаст базон-базон?

- Тынг раст.

-Ацы аз Президенты указмӕ гӕсгӕ , кӕй азыл нымад ӕрцыд?

-Ӕппæтæй фылдæр кæй уарзут уæ царды мидæг? (мады,нанайы)

-Æмæ цæй тыххæй уарзут уæ мадæлты? Уæ нанаты та? (Раст)

Ахуыргæнæг:

Абон нæ урочы темæ баст уыдзæн….. мадимæ, уымæн æмæ мад у биноты цаджындз.

Ахуыргæнæг:

Уæдæ абон нæ урочы ныхас кæндзыстæм дунейы мидæг тæккæ зынаргъдæр, фæлмæндæр адæймаг- ныййарæджы тыххæй.

Мад… Хæрз цыбыр дзырд, фæлæ дзы æппæт дуне дæр бацæудзæн. Зæххыл мадæй зынаргъдæр ничи ис. Мадæй хуыздæр ничи бамбардзæн сабийы зæрдæйы рис.

Мад… Уыимæ баст сты нæ царды рæсугъддæр бонтæ, нæ зæрдæты æхсызгондæр мысинæгтæ.

Аздахын сывӕллӕтты ӕргом экранмӕ.

Слайд. Эпиграф. Кӕсын ӕй . Ӕмбарын кӕнын мидис.

ⅠⅠⅠ. Актуализаци

Ахуыргæнæг:

Уымӕй уӕлдай ма нӕ абоны урокӕн ис грамматикон темӕ, фӕлӕ бамбӕхст ӕмӕ йӕ цӕмӕй базонӕм , уый тыххӕй нӕ хъӕуы хӕслӕвӕрдтӕ скӕнын. Нӕ абоны урочы фылдӕр кусдзыстут къордты.

2. Абон кусдзыстӕм сыфтыл. Алкӕйы раз дӕр сыфтӕ кусынӕн, таблицӕтимӕ.

Абоны нымӕц у? ( сывӕллӕттӕ сӕ дзурынц)

Фыссынц нымӕц, къласы куыст, къуырийы бон.

Сывæллæттæ, фæйнæгмæ ма бакæсут лæмбынæг,дымгӕйы уддзӕф ӕрбакодта ӕмӕ нӕ дзырдтӕ сӕмхӕццӕ сты.

Слайд.

Хӕс1: Адих кӕнын лӕвӕрд дзырдтӕ къордтыл. Нӕ ныхасы темӕимӕ баст цы дзырдтӕ сты , уыдон иу цӕджындзмӕ рафыссын, иннӕтӕ та дыккаг цӕджындзмӕ

Мад, зӕрдӕ, стыр, бон, зӕрдиагӕй,бинонтӕ, саби, бӕлас, скъола, ахуыргӕнӕг,хъӕбул, узӕлы, ауды, къухтӕ, хъӕбыс, фӕлмӕнзӕрдӕ, бӕркадкъух, скъоладзау.

Хӕс 2 :ДзырдтӕУзӕлын, аудын, арӕхсын – имӕ ныффыссут дзырдбӕстытӕ.

Фӕлмӕнузӕлын, зӕрдиагӕй аудын, хорз арӕхсын

Хӕс 3 :Разарын дзырдбӕстытӕ.

-Сӕйраг дзырд цавӕр фарстӕн дӕтты дзуапп?

- Разы стут йемӕ? Сымах дӕр ахӕм фарстытӕ раттат?

-Тынг раст.

Хӕс 4 : Ӕрхъуыды кӕнут хъуыдыйад 1 дзырдбастимӕ, ныффыссут ӕй уӕ тетрӕдты ,равзарутӕй хъуыдыйады уӕнгтӕм гӕсгӕ

Ныййарӕг йӕ хъӕбулыл зӕрдиагӕй ауды.

Ахуыргæнæг:

- Уӕдӕ ма мын зӕгъут, нӕ грамматикон темӕ цавӕр у?

-Зӕгут ма мын, уырыссаг ӕвзаджы урочы дӕр рацыдыстут ацы темӕ?

-Уырыссагау ма мын радзурут цы у фӕрсдзырд?

- Куыд уӕм кӕсы нӕ разы цавӕр хӕстӕ ӕвӕрӕм?

- Сывӕллӕттӕ дзурынц хӕстӕ. Фыссын сӕ фӕйнӕгыл.

Тынг раст. Ӕмбарын сын кӕнын ног темӕ.

Ахуыргæнæг: Ног темӕ бамбарын кӕнын.

- Байгом ма кӕнут уӕ чингуытӕ 81 фарсыл. Ссарут раиртӕст. Сывӕллӕттӕй йӕ иу кӕсы.

Фæрсдзырд у æнæивгæ сæрмагонд ныхасы хай, æвдисы архайды æууæл (рæсугъд кафын, сындæггай цæуын), æууæлы æууæл (тынг хорз ахуыр кæнын, диссаджы рæсугъд зарæг), стæй, архайд цы фадæтты цæуы, уый (афон, бынат, æфсон, нысан).

Хъуыдыйады фæрсдзырд арæхдæр вæййы фадатон дзырд ( Ныййарӕг йӕ хъӕбулыл зӕрдиагӕй ауды).

Фæрсдзырд дзуапп дæтты фæрстытæн: куыд? куыдæй? цас? кæд? кæдмæ? кæдæй? кæдæй нырмæ? кæм? кæдæм? кæцæй? цæмæн? цæй тыххæй? цæмæ гæсгæ? æ. а. д

Фӕйнӕгыл алыхуызон фӕрстытӕ . Ӕвзарынц ӕмӕ иуварс кӕнынц хъӕугӕ фӕрстытӕ.

Дарддӕр рахызтыстӕм хӕслӕвӕрдтӕм.

Ахуыргæнæг:- Дарддæр кусæм къордгай.

Хӕс 5 : Уӕ разы карточкӕтӕ. Ӕмбисондӕн ссар йӕ ӕрдӕг. Хъуамӕ ӕмбисӕндтӕ иннӕ къорды уӕнгтӕ базоной, стӕй та сымахӕн кӕсдзысты 2 къорды уӕнгтӕ. Чи фылдӕр базондзӕн , уый фендзыстӕм.

- Нӕ зӕрдыл ма ӕрлӕууын кӕнӕм , цавӕр уацмыстӕм хауынц ӕмбисӕндтӕ?

- Дзуапп.

- Разы стут?

1. Мады хъæбыс……. адджын у.

2.Сывæллон зæрдæ …. зоны.

3.Мады зæрдæ сабийæн — хур, ……… фыды зæрдæ — мæй.

4.Мады зæрдæ……. зонаг у.

5. Мады рæвдыдæй …….. адджындæр ницы и.

6.Мады бæллиц ….. — цоты хур.

Тынг хорз зонут ӕмбисӕндтӕ. Афыссут ма сӕ уӕ тетрӕдты.

- Бамбарын ма сын кӕнут сӕ мидис.

1. Алы къордӕн дӕр уыд хӕслӕвӕрд. Ныртӕккӕ йӕ сбӕрӕг кӕндзыстӕм.

А) 1 – аг къорд хъуамӕ дзырд мад-ӕн йӕ равзӕрд сбӕрӕг кодтаиккой.

Кӕсынц хъусынгӕнинаг.

Ӕ) Ӕрхӕццӕ кӕны дунейы рӕсугъдӕр бӕрӕгбон 8 Мартъи. 2-аг къорд нын бацӕттӕ кодтой уардитӕ, кӕцытыл хъуамӕ ныффыссат арфӕтӕ мадӕлтӕн, нанатӕн. ( фӕстӕдӕр)

Слайд.

Ахуыргæнæг:

Мад! Цæй диссаг дзырд у æвæдза. Адæймаджы уæнгты бауадзы ныфс, хъару. Сывæллонæн йæ фыццаг ныхас вæййы - «мамæ».

Царды рухс ын фенын кæны мад. Цас æнæхуыссæг æхсæвтæ æрвиты, цас .

Слайд. Уӕ хорзӕхӕй, лӕмбынӕг байхъусут таурӕгъмӕ.

Таурæгъ: «Мад».

Раджы кæддæр чи нӕма райгуырд, ахӕм саби бафарста Хуыцауы:

– Нӕ йӕ зонын , цӕмӕн цӕуын ацы дунемӕ,уый. Цы хъуамӕ кусон?

Ӕмӕ йын уӕд Хуыцау дзуапп ратта:

– Ма тыхс, мӕ хур. Ӕз дын балӕвар кӕндзынӕн зӕд, уый алыхатт дӕр демӕ уыдзӕн ӕмӕ дын алцыдӕр ӕмбарын кӕндзӕн.

– Ӕмӕ йӕ куыдӕй бамбардзынӕн, йе взаг ын куынӕ зонын , уӕд?

– Уый дӕ ахуыр кӕндзӕн йӕхи ӕвзагыл. Зындзинӕдтӕй та дӕ хъахъхъӕнгӕ кӕндзӕн.

– Ӕмӕ уӕдӕ мӕ зӕды ном цы хуыйны, тагъддӕр мын ӕй зӕгъ.

– Уыцы зӕдӕн бирӕ нӕмттӕ ис.

Ды та йӕ хондзынӕ «Мад»!

- Куыд бамбӕрстат таурӕгъы мидис?

-Дзуапп

Ахуыргæнæг:

Мад! Уый диссаг у! Уый йæ хъæбулы улæфт дардмæ хъусы. Йæ хъæбул та зæры-зæрондмæ куы фæцæра, уæддæр æй сывæллон хоны, æмæ йын хур бон хуры тæвдæй тæрсы, къæвда бон – суазалæй.

ⅠⅤ. Хатдзӕгтӕ.

- Абоны урочы цавæр ныхасы хайыл æрдзырдтам? (фӕрсдзырдыл)

- Нæ ныхасы темæ кæимæ баст уыд? (мадимæ)

Чысыл тест скӕндзыстӕм. Ног темӕ куыд бамбӕрстат , уый сбӕрӕг кӕнӕм.

Слайд.

Тест

1. Фæрсдзырд у ахæм ныхасы хай, кæцы æвдисы:

1)ном;

2)архайды миниуæг;

3)предметы миниуæг;

2 Фарсдзырд дзуапп дӕтты фӕрстытӕн:

1). чи? цы?

2) куыд? кӕм? куыдӕй

3) цавӕр? цыхуызӕн?

3.Фæрсдзырдтæ хъуыдыйады уæнгтæм гæсгæ вæййынц:

1)бæрæггæнæн;

2)фадатон дзырдтæ;

3)зæгъинаг.

Тынг хорз.

Ахуыргӕнӕг:

Мӕ хуртӕ, фӕстӕмӕ ма раздӕхӕм нӕ уыци-уыцимӕ. Кӕсын ӕй.

Сывӕллӕттӕ дзуапп дӕттынц

Слайд: Эпиграф

Мад хъæбулæн йе стъалы йæ хур у.

Æмæ йæм фæлмæн ныхасæй дзурут.

Макуы ракæс тар æрфыгæй мадмæ.

Уый рахаста амондау дæу цардмӕ.

Ахуыргӕнӕг:

Раст у ирон æмбисонд: Йæ ныййарæджы чи нæ уарзы, уый никæй бауарздзæн. Мады сурӕт сабийӕн йӕ зӕрдӕйы ис.Мадӕй зынаргъдӕр , фыдӕбонджындӕр нӕй. Мады сӕрыхъуынтӕ сывӕллоны мӕстӕй урс кӕнынц, нырхӕндӕг вӕййы йӕ зӕрдӕ йӕ сабийы ӕфхӕрдӕй. Хъыгагæн, ныййарджыты зындзинæдтæ цотæй иутæ нæ бамбарынц, аккаг аргъ ын не скæнынц йæ фыдыбонæн. Ныййарӕгӕн аргъ кӕнын хъӕуы, фӕлмӕн дзыхы ныхасӕй йӕм дзурын хъӕуы.

Ууыл нӕ ахуыр кӕнын Балаты Валодяйы зарӕг.

Ехх, тӕххуды !Мады зæрдæ, сызгъæрин фестай!

Слайд:

Ⅴ. Рефлекси.

1. УРОЧЫ НОГÆЙ … БАЗЫДТОН /НÆ БАЗЫДТОН

2. МÆ КУЫСТÆЙ ÆЗ … РАЗЫ ДÆН/РАЗЫ НÆ ДÆН

- Абоны урочы цавæр ныхасы хайыл æрдзырдтам? (фарсдзырдыл)

- Нæ ныхасы темæ кæимæ баст уыд? (мадимæ)

- Уæдæ цавæр хатдзæг скæнæн ис? (мады хъæуы уарзын; аргъ ын кæнын хъæуы; коммæ кæсын æм хъæуы; тырнын хъæуы, цæмæй йын алчидæр йæ фыдæбæттæ бафида)

Слайд - сывæллæтты мадæлты къатæм

Хъуысы Балаты Валодяйы зарӕг «Мады зарӕг».

Ⅵ. Бæрæггæнæнтæ сæвæрын.

Слайд.

ⅥⅠ. Хæдзармæ куыст раттын.

Дзырдбыд

1 Бынмӕ: Ӕхсӕвыгон арвыл ссудзынц цырӕгътӕ

2.Фӕрсырдӕм:Ирыстоны зындгонд публицист, поэт, нывгӕнӕг

3.Рагон ирон хӕдзарӕн йӕ сӕр цавӕр уыд?

4. Сабийы царды уарзон адӕймаг.

5. Ацы дзаумайӕ ӕлвыстой къуымбил.

6. Ацы дзаумайыл ирон хӕдзары ӕвӕрдтой хӕринаг.

7. Ацы мӕй вӕййы Фыдыбӕстӕ хъахъхъӕнӕджы бон.

8. Ацы ныхасы хай ӕвдисы архайдӕн йӕ ӕууӕл . Дзуапп дӕтты фӕрстытӕ куыд?, кӕм?, куыдӕй? ӕмӕ афтӕ дарддӕр.

Слайд.

Адрес публикации: https://www.prodlenka.org/metodicheskie-razrabotki/571226-konspekt-uroka-madltyl-u-huyzdr-zarg-zaru